વર્ધા જિલ્લામાં દાડમનાં બગીચાઓ પર મોટી સંખ્યામાં પોપટોના હુમલાઓ નોંધાયા છે. પાક તૈયાર થવાના તબક્કે પોપટો ફળ ખાઈ જાય છે અથવા તેને નુકસાન પહોંચાડે છે, જેના કારણે ખેડૂતોને આર્થિક નુકસાન ભોગવવું પડે છે. ઘણા ખેડૂતો માટે આ નુકસાન જીવિકાને સીધી અસર કરે છે.
વર્ધા જિલ્લાના હિંગી ગામના ખેડૂત મહાદેવ ડેકાટે દ્વારા દાખલ કરવામાં આવેલી અરજી પર હાઇકોર્ટે આ આદેશ આપ્યો કે ખેડૂતને થયેલા નુકસાનની ભરપાઈ સરકાર કરે. અરજીમાં દાવો કરવામાં આવ્યો હતો કે મે 2016માં નજીકના વન્યજીવન અભયારણ્યમાંથી આવેલા જંગલી પોપટે તેમના દાડમના વૃક્ષને નુકસાન પહોંચાડ્યું હતું. ખેડૂતે આ માટે વળતર માંગ્યું હતું. કોર્ટે સરકારને 200 વૃક્ષોને થયેલા નુકસાન માટે પ્રતિ વૃક્ષ 200 રૂપિયા ચૂકવવાનો આદેશ આપ્યો હતો.
સરકારનો નિર્ણય
આ મામલે કૃષિ વિભાગ અને વન વિભાગ વચ્ચે સંકલન કરીને ખેડૂતોને વળતર આપવાની પ્રક્રિયા શરૂ કરવામાં આવશે. સામાન્ય રીતે વન્યજીવોથી થતા નુકસાન માટે વળતર આપવામાં આવે છે, પરંતુ પોપટ જેવા પક્ષીઓથી થતા નુકસાનને લઈને સ્પષ્ટ નીતિ હંમેશા લાગુ નથી રહી. આ નિર્ણયથી આ મુદ્દે નવી દિશા મળી શકે છે.
ખેડૂતો લાંબા સમયથી માંગ કરી રહ્યા હતા કે પાકને નુકસાન પહોંચાડતા પક્ષીઓ સામે અસરકારક ઉપાય અને વળતર બંને જરૂરી છે. સરકારનો આ પગલું એ દિશામાં મહત્વપૂર્ણ ગણાય છે, ખાસ કરીને ડાળીમથુ જેવા નફાકારક પાક માટે.
કૃષિ અને વન્યજીવ વચ્ચેનો વધતો સંઘર્ષ
છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં કૃષિ ક્ષેત્ર અને વન્યજીવ વચ્ચેનો સંઘર્ષ વધતો જોવા મળે છે. જંગલ વિસ્તારોમાં ઘટાડો, પાણી અને ખોરાકની અછત જેવી પરિસ્થિતિઓને કારણે પક્ષીઓ અને પ્રાણીઓ ખેતીવાડી વિસ્તારો તરફ વળી રહ્યા છે.
સ્થાનિક ખેડૂતોએ જણાવ્યું કે એક જ સીઝનમાં હજારો રૂપિયાનું નુકસાન થાય છે. પોપટોના ઝુંડ એક સાથે આવે છે અને થોડા જ સમયમાં મોટો ભાગ બગાડી જાય છે.
અનેક વખત ખેડૂતોને સુરક્ષા માટે જાળી, અવાજવાળા ઉપકરણો અથવા અન્ય ઉપાયો અપનાવવા પડે છે, પરંતુ તે પૂરતા અસરકારક નથી. ખેડૂતોનું કહેવું છે કે વળતર આપવાની પ્રક્રિયા સરળ અને ઝડપી હોવી જોઈએ, જેથી તેઓને તાત્કાલિક રાહત મળી શકે.
સરકાર હવે આ મુદ્દે સત્તાવાર માર્ગદર્શિકા બહાર પાડે તેવી શક્યતા છે, જેમાં વળતર મેળવવાની પ્રક્રિયા, નુકસાનનું મૂલ્યાંકન અને અરજી કરવાની પદ્ધતિ સ્પષ્ટ કરવામાં આવશે. આ નિર્ણય અન્ય રાજ્યો માટે પણ ઉદાહરણ બની શકે છે, જ્યાં કૃષિ અને વન્યજીવ વચ્ચેનો સંઘર્ષ વધતો જાય છે. જો યોગ્ય નીતિ અને ટેક્નોલોજી આધારિત ઉપાયો સાથે આ સમસ્યાનો સામનો કરવામાં આવશે, તો ખેડૂતોને લાંબા ગાળે સુરક્ષા મળી શકે છે અને પાક ઉત્પાદન પર પડતા નકારાત્મક પ્રભાવને ઘટાડવામાં મદદ મળશે.
