ગાંધીનગર જિલ્લાના દશેલા ગામે રવિવાર, 17 મે 2026ના રોજ મધુર ડેરીના આધુનિક ફુલ્લી ઓટોમેટિક મિલ્ક પ્રોસેસિંગ અને પેકેજિંગ પ્લાન્ટનું લોકાર્પણ કેન્દ્રીય ગૃહ અને સહકાર મંત્રી અમિત શાહના હસ્તે થયું. અંદાજે રૂ.128 કરોડના ખર્ચે તૈયાર થયેલો આ પ્લાન્ટ ગાંધીનગર જિલ્લા સહકારી દૂધ ઉત્પાદક સંઘ લિમિટેડ, મધુર ડેરીના વિસ્તરણમાં મહત્વપૂર્ણ પગલું માનવામાં આવી રહ્યો છે. પ્લાન્ટની પ્રારંભિક ક્ષમતા દૈનિક 2.5 લાખ લિટર દૂધ પ્રોસેસિંગની છે અને તેને જરૂરિયાત મુજબ 5 લાખ લિટર પ્રતિદિન સુધી વિસ્તારી શકાય તેવી રીતે ડિઝાઇન કરવામાં આવ્યો છે.
અમિત શાહે પોતાના સંબોધનની શરૂઆત કરતાં કહ્યું, “સૌથી પહેલા તો અમારી આખી ટુકડી વતીથી બે હાથ જોડી ક્ષમા માંગુ છું. આ ધોમધખતા તાપમાં હું બરોબર 45 મિનિટ મોડો આવ્યો.” તેમણે વધુમાં કહ્યું કે દશેલામાં શરૂ થતો આ પ્લાન્ટ ગાંધીનગર જિલ્લાના દૂધ ઉત્પાદક ભાઈઓ-બહેનો માટે નવી શરૂઆત છે. શાહના જણાવ્યા પ્રમાણે, ખર્ચ બાદ થતો નફાનો મોટો હિસ્સો સીધો પશુપાલકોના બેંક ખાતામાં પહોંચે તે સહકારી ડેરી વ્યવસ્થાની સૌથી મોટી શક્તિ છે.
પશુપાલક બહેનોના આર્થિક સશક્તિકરણ પર ભાર
અમિત શાહે પોતાના સંબોધનમાં ખાસ કરીને પશુપાલક માતાઓ-બહેનોના યોગદાનનો ઉલ્લેખ કર્યો. તેમણે કહ્યું કે ડેરી ક્ષેત્રે ગામડાની મહિલાઓના જીવનમાં મોટું પરિવર્તન લાવ્યું છે. એક સમય એવો હતો જ્યારે મહિલાઓ ઘરકામ સુધી મર્યાદિત માનવામાં આવતી હતી, જ્યારે આજે દૂધની આવકના ચેક અને બેંક ટ્રાન્ઝેક્શન દ્વારા તેઓ ઘરના આર્થિક નિર્ણયોમાં કેન્દ્રસ્થાને આવી છે.
મધુર ડેરીની વિકાસયાત્રા વિશે બોલતા શાહે સહકારી ચળવળના પાયાના નેતાઓ સરદાર વલ્લભભાઈ પટેલ, ત્રિભુવનદાસ પટેલ અને ડૉ. વર્ગીસ કુરિયનની પરંપરાનો ઉલ્લેખ કર્યો. મધુર ડેરીની સ્થાપના 1971માં માત્ર 4 દૂધ મંડળીઓ અને લગભગ 6,433 લિટર દૈનિક દૂધ સંપાદનથી થઈ હતી. આજે તે દૈનિક આશરે 2.76 લાખ લિટર દૂધ સંપાદન કરતી અને રૂ.268 કરોડથી વધુના વાર્ષિક ટર્નઓવર સુધી પહોંચેલી સહકારી સંસ્થા તરીકે ઉભરી છે.
આધુનિક ટેકનોલોજીથી ગુણવત્તા અને ક્ષમતામાં વધારો
દશેલાનો નવો પ્લાન્ટ દૂધ પ્રોસેસિંગ, પેકેજિંગ, ગુણવત્તા નિયંત્રણ અને ઓપરેશનલ કાર્યક્ષમતાને વધુ મજબૂત બનાવશે. સંપૂર્ણ ઓટોમેશનના કારણે દૂધની હેન્ડલિંગ પ્રક્રિયામાં ઝડપ, સ્વચ્છતા અને ગુણવત્તાની સ્થિરતા વધવાની અપેક્ષા છે. આથી મધુર ડેરી સાથે જોડાયેલા દૂધ ઉત્પાદકોનું વધુ દૂધ સ્થાનિક સ્તરે પ્રોસેસ થઈ શકશે અને ગ્રાહકોને દૂધ તથા દૂધજન્ય ઉત્પાદનો વધુ વિશ્વસનીય પુરવઠા સાથે મળી શકશે.
આ પ્લાન્ટ શરૂ થયા બાદ મધુર ડેરીની કુલ દૂધ પ્રોસેસિંગ અને પેકેજિંગ ક્ષમતા 5 લાખ લિટર પ્રતિદિન સુધી પહોંચવાની અપેક્ષા વ્યક્ત કરવામાં આવી છે. અમૂલ ફેડરેશન સાથે સંકળાયેલી મધુર ડેરી માટે આ ક્ષમતાવધારો માત્ર ઉત્પાદન વધારવાનો મુદ્દો નથી, પરંતુ નવા મૂલ્યવર્ધિત ઉત્પાદનો, ગુણવત્તાયુક્ત દૂધ પુરવઠો અને પશુપાલકોને પોષણક્ષમ ભાવ આપવાની દિશામાં પણ મહત્વપૂર્ણ છે.
શ્વેત ક્રાંતિ 2.0 અને AI આધારિત ડેરી વ્યવસ્થા
અમિત શાહે કહ્યું કે વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીના નેતૃત્વમાં શ્વેત ક્રાંતિ 2.0 હેઠળ આગામી વર્ષોમાં દૂધ ઉત્પાદન વધારવાનું આયોજન છે. તેમણે અમૂલ અને ગુજરાતની ડેરીઓ દ્વારા વિશ્વસ્તરની ટેકનોલોજી ભારતમાં લાવવામાં આવી હોવાનું જણાવ્યું. તેમના મતે, સહકારી માળખાનું વિશેષ મહત્વ એ છે કે તેનો લાભ અંતે દૂધ દોહતી બહેન અને નાના પશુપાલક સુધી પહોંચે છે.
શાહે અમૂલના AI આધારિત ડિજિટલ સહાયકનો પણ ઉલ્લેખ કર્યો, જેને સરળ ઉપયોગ માટે “સરલા બેન” નામ આપવામાં આવ્યું હોવાનું તેમણે જણાવ્યું. આવનારા સમયમાં પશુપાલન ક્ષેત્રમાં ટેકનોલોજી, ડેટા, ગુણવત્તા નિયંત્રણ અને માર્ગદર્શન સેવાઓના ઉપયોગથી ઉત્પાદકતા વધારવાની દિશામાં સહકારી ડેરી ક્ષેત્ર વધુ આગળ વધે તેવી સરકારની દિશા દેખાય છે.
ચક્રીય અર્થવ્યવસ્થા અને આવકવધારાનો લક્ષ્ય
ડેરી ક્ષેત્રમાં ચક્રીય અર્થવ્યવસ્થા એટલે કે સર્ક્યુલર ઇકોનોમીનો ઉપયોગ કરીને આવકમાં ઓછામાં ઓછો 20 ટકા વધારો કરવાનો લક્ષ્ય હોવાનો પણ શાહે ઉલ્લેખ કર્યો. ગોબર, બાયોગેસ, ઓર્ગેનિક ખાતર, પાણીનો પુનઃઉપયોગ અને ઊર્જા કાર્યક્ષમતા જેવા ક્ષેત્રોમાં ડેરીઓ માટે નવી આવક અને ખર્ચ ઘટાડાની સંભાવનાઓ ઊભી થઈ શકે છે.
દશેલાનો મધુર ડેરી પ્લાન્ટ સહકારી મોડેલની એ જ વિચારધારાને આગળ ધપાવે છે, જેમાં ઉત્પાદન, પ્રોસેસિંગ, માર્કેટિંગ અને નફાવહેંચણીનો કેન્દ્રબિંદુ દૂધ ઉત્પાદક રહે છે. ગાંધીનગર જિલ્લાના હજારો પશુપાલકો માટે આ પ્લાન્ટ ક્ષમતાવધારા કરતાં વધુ અર્થ ધરાવે છે; તે આવકની સ્થિરતા, મહિલાઓના સશક્તિકરણ અને ગ્રામ્ય અર્થતંત્રમાં નવી ગતિનું પ્રતિક બની શકે છે.
