દેશના અનેક શહેરોની જમીન ધસી રહી છે. તેવામાં આખું અમદાવાદમાં પણ જમીન ધીરે ધીરે નીચે જઇ રહી છે. જોકે અમદાવાદનો એક વિસ્તાર એવો છે જે સૌથી વધુ ઝડપે ધસી રહ્યો છે. એ છે અમદાવાદનો બોપલ વિસ્તાર. બોપલ અને વટવા જેવા વિસ્તારોમાં જમીન ધીમે ધીમે નીચે ઉતરી રહી હોવાનો ચોંકાવનારો ખુલાસો એક તાજેતરના સેટેલાઈટ આધારિત અભ્યાસમાં થયો છે. આ ઘટના, જેને લેન્ડ સબસિડન્સ (જમીન નીચે ઉતરવી) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે, ભૂગર્ભ જળના અતિશય ખેંચાણ અને અન્ય ભૌગોલિક પરિબળોને કારણે થઈ રહી છે. આ અભ્યાસ ટાટા કન્સલ્ટન્સી સર્વિસીસ (TCS) અને ધીરુભાઈ અંબાણી ઈન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ ઈન્ફોર્મેશન એન્ડ કોમ્યુનિકેશન ટેક્નોલોજી, ગાંધીનગરના સહયોગથી હાથ ધરવામાં આવ્યો હતો.
સેટેલાઇટ અને રડારથી થયું મોનિટરિંગ
આ અભ્યાસ, જેનું શીર્ષક છે "મેપિંગ લેન્ડ સબસિડન્સ ઈન અમદાવાદ સિટી, ઈન્ડિયા", 2020 થી 2023 સુધીના 3.5 વર્ષના સમયગાળા દરમિયાન હાથ ધરવામાં આવ્યો હતો. અભ્યાસમાં સેટેલાઈટ રડાર ટેક્નોલોજીનો ઉપયોગ કરીને જમીનની ગતિવિધિઓનું નિરીક્ષણ કરવામાં આવ્યું હતું. આ ટેક્નોલોજી દ્વારા રિસર્ચર્સે શહેરના દક્ષિણ પશ્ચિમ (બોપલ) અને દક્ષિણપૂર્વ (વટવા) વિસ્તારોમાં જમીન નીચે ઉતરવાની ગતિવિધિઓને ઓળખી કાઢી હતી.
દર વર્ષે 3 સેન્ટિમીટર ધસી રહી છે જમીન!
દક્ષિણપશ્ચિમ વિસ્તાર (બોપલ): આ વિસ્તારમાં જમીન નીચે ઉતરવાનો સરેરાશ દર 1.5 સેન્ટિમીટર/વર્ષથી 3 સેન્ટિમીટર/વર્ષ સુધીનો નોંધાયો છે.
દક્ષિણપૂર્વ વિસ્તાર (વટવા): આ વિસ્તારમાં જમીન નીચે ઉતરવાનો દર 2.0 સેન્ટિમીટર/વર્ષથી 3.5 સેન્ટિમીટર/વર્ષ સુધીનો હતો.
મહત્તમ ઘટાડો: બોપલ અને વટવામાં કેટલાક વિસ્તારોમાં જમીન નીચે ઉતરવાનો દર વાર્ષિક 35 મિલીમીટર (3.5 સેન્ટિમીટર) સુધી પહોંચ્યો હતો, જે ચિંતાજનક છે.
અસરગ્રસ્ત વિસ્તારો:
બોપલ અને વટવા શહેરના સૌથી વધુ અસરગ્રસ્ત વિસ્તારો તરીકે ઓળખાયા છે. આ વિસ્તારોમાં ઝડપથી થઈ રહેલું શહેરીકરણ અને ઔદ્યોગિક પ્રવૃત્તિઓ આ સમસ્યાને વધારી રહ્યા છે.
અલગ અલગ પેટર્ન:
અભ્યાસમાં જણાવાયું છે કે દક્ષિણપશ્ચિમ અને દક્ષિણપૂર્વ વિસ્તારોમાં જમીન નીચે ઉતરવાની પેટર્ન અલગ-અલગ છે, જે દર્શાવે છે કે સ્થાનિક ભૌગોલિક પરિસ્થિતિઓ અને માનવીય પ્રવૃત્તિઓની અસર આ ઘટના પર પડી રહી છે.
બેફામ ભૂગર્ભજળના વપરાશે ઉભી કરી મહાઆફત
અભ્યાસ અનુસાર, જમીન નીચે ઉતરવાનું મુખ્ય કારણ ભૂગર્ભ જળનું અતિશય ખેંચાણ છે. અમદાવાદ જેવા ઝડપથી વિકસતા શહેરોમાં, શહેરીકરણ, ઔદ્યોગિક પ્રવૃત્તિઓ અને કૃષિ માટે પાણીની વધતી માંગને કારણે ભૂગર્ભ જળનું સ્તર ઝડપથી ઘટી રહ્યું છે. આનાથી ભૂગર્ભમાં રહેલી જમીનની સ્થિરતા પર અસર થઈ રહી છે, જેના પરિણામે જમીન નીચે ઉતરી રહી છે.
જમીન ધસવાથી હજારો લોકો પર ખતરો!
જમીન નીચે ઉતરવાની ઘટના શહેરના ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર અને રહેવાસીઓની સલામતી માટે ગંભીર જોખમો ઉભા કરી શકે છે. આના કેટલાક સંભવિત પરિણામો નીચે મુજબ છે:
ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરને નુકસાન: રસ્તાઓ, ઇમારતો અને પાઈપલાઈન જેવા ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરમાં તિરાડો અને નુકસાન થઈ શકે છે.
જળ પુરવઠા પર અસર: ભૂગર્ભ જળનું સ્તર ઘટવાથી પાણીની ઉપલબ્ધતા પર અસર થઈ શકે છે.
જીવન અને સંપત્તિનું જોખમ: જો જમીનનું ધસી પડવું વધુ તીવ્ર બને તો, ઇમારતો ધરાશાયી થવાનું જોખમ રહે છે.
આર્થિક નુકસાન: નુકસાન થયેલા ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરને રિપેર કરવા માટે મોટા પ્રમાણમાં ખર્ચ થઈ શકે છે.
