Israel-Hezbollah : મિડલ ઇસ્ટમાં શાંતિ સ્થાપવાના આંતરરાષ્ટ્રીય પ્રયાસોને બહુ મોટો ઝટકો લાગ્યો છે. દક્ષિણ લેબનોનમાં ઇઝરાયલ અને હિઝબુલ્લાહ વચ્ચે ફરી એકવાર ભીષણ જંગ શરૂ થઈ ગયો છે જેને આ યુદ્ધનો પાર્ટ-2 માનવામાં આવી રહ્યો છે. રાતોરાત થયેલા આ ભયાનક હુમલાઓમાં બંને પક્ષે મોટું જાનમાલનું નુકસાન થયું છે. આ હિંસાના કારણે અમેરિકા અને ઇરાન વચ્ચે આખા મિડલ ઇસ્ટમાં જંગ રોકવા માટે થયેલો સીઝફાયર કરાર અત્યારે ભારે જોખમમાં આવી ગયો છે. પરિસ્થિતિ એટલી બગડી છે કે ઇરાને સ્વિટ્ઝર્લૅન્ડમાં થનારી આગામી રાઉન્ડની વાતચીતમાંથી પીછેહઠ કરી લીધી છે અને અમેરિકી ઉપરાષ્ટ્રપતિ જેડી વેન્સે પણ પોતાનો મહત્વનો વિદેશ પ્રવાસ છેલ્લી ઘડીએ રદ કરવો પડ્યો છે.
ભારે બોમ્બમારો અને નિર્દોષ નાગરિકોની જાનહાનિ
લેબનોનના આરોગ્ય મંત્રાલય દ્વારા જાહેર કરાયેલા સત્તાવાર આંકડાઓ મુજબ મધ્યરાત્રિથી અત્યાર સુધીમાં ઇઝરાયલી વાયુસેનાએ લેબનોનના 11 મોટા શહેરો અને કસ્બાઓ પર વિનાશક એરસ્ટ્રાઇક કરી છે. આ અંધાધૂંધ બોમ્બમારામાં અત્યાર સુધીમાં ઓછામાં ઓછા 18 નિર્દોષ નાગરિકોના મોત થયા છે અને 33 થી વધુ લોકો ગંભીર રીતે ઘાયલ થયા છે. સતત થઈ રહેલી બોમ્બબારીના કારણે પ્રભાવિત વિસ્તારોમાં બચાવ અને રાહત કામગીરીમાં ભારે અવરોધ આવી રહ્યો છે જેના કારણે મૃત્યુઆંક હજુ પણ વધવાની આશંકા છે. આ હુમલામાં સૌથી મોટો વિનાશ ટાયર શહેરની નજીક આવેલા હારુફ ગામમાં થયો છે જ્યાં એકસાથે 7 લોકોના મોત થયા છે અને હજુ પણ અનેક લોકો કાટમાળ નીચે દટાયેલા છે.
અલી અલ-તાહેર પહાડી પર સામસામે ભીષણ ટક્કર
ગઈરાત્રે સૌથી ભયાનક અને લોહિયાળ લડાઈ લિટાની નદીની ઉત્તરે આવેલી 'અલી અલ-તાહેર' નામની વ્યૂહાત્મક પહાડી પર જોવા મળી હતી. આ ઊંચાઈવાળો વિસ્તાર હિઝબુલ્લાહ માટે ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ છે અને ઇઝરાયલી સેના ત્યાં આગળ વધવા માટે પ્રયાસ કરી રહી હતી. હિઝબુલ્લાહે દાવો કર્યો છે કે તેના લડવૈયાઓએ ઇઝરાયલી સૈનિકોને ઘેરીને ઘાત લગાવીને હુમલો કર્યો હતો જેમાં ગાઇડેડ મિસાઇલો દ્વારા ઇઝરાયલની 3 શક્તિશાળી મેર્કાવા ટેન્કોને તોડી પાડવામાં આવી હતી. આ સિવાય રોકેટ અને તોપમારો કરીને ઇઝરાયલી સૈનિકોને નિશાન બનાવાયા હતા. આ લડાઈમાં એક લેફ્ટનન્ટ કર્નલ સહિત ઇઝરાયલના 4 સૈનિકો માર્યા ગયા છે અને એક ડ્રોન હુમલામાં બીજા 5 સૈનિકો ઘાયલ થયા છે. જ્યારે ઇઝરાયલી સેના પોતાના ઘાયલ સૈનિકોને બચાવવા પહોંચી ત્યારે પણ હિઝબુલ્લાહે તેમના પર ફરી હુમલો કર્યો હતો.
શાંતિ વાટાઘાટો ખોરવાઈ અને નેતાઓનો પ્રવાસ રદ
આ અચાનક વધેલી હિંસાની સીધી અસર આંતરરાષ્ટ્રીય ડિપ્લોમેસી પર પડી છે. અમેરિકી ઉપરાષ્ટ્રપતિ જેડી વેન્સ શુક્રવારે ઇરાન સાથે શાંતિ વાટાઘાટોના આગામી રાઉન્ડ માટે સ્વિટ્ઝર્લૅન્ડના ઓબરબર્ગન જવાના હતા. તેમનો સ્ટાફ અને મીડિયા જોઈન્ટ બેઝ એન્ડ્રુઝ પર પહોંચી ગયા હતા પરંતુ ગુરુવારે રાત્રે વ્હાઇટ હાઉસ દ્વારા અચાનક આ પ્રવાસ રદ કરવાની જાહેરાત કરવામાં આવી હતી. સત્તાવાર રીતે ભલે લોજિસ્ટિક કારણો આપવામાં આવ્યા હોય પરંતુ વાસ્તવિક કારણ એ છે કે હિઝબુલ્લાહ સમર્થિત ચેનલ અલ-માયાદીનના અહેવાલ મુજબ ઇરાને ઇઝરાયલી હુમલાના વિરોધમાં પોતાનું પ્રતિનિધિમંડળ મોકલવાની ના પાડી દીધી છે. ઇરાન આ હુમલાઓને કરારનું સીધું ઉલ્લંઘન માની રહ્યું છે. આ જ તણાવના કારણે પાકિસ્તાનના વડાપ્રધાન શાહબાઝ શરીફે પણ પોતાનો સ્વિટ્ઝર્લૅન્ડનો પ્રવાસ રદ કર્યો છે જ્યાં તેઓ હસ્તાક્ષર સમારોહની યજમાની કરવાના હતા.
આ પણ ખાસ વાંચો : નાઇજરની રાજધાની નિયામીના આંતરરાષ્ટ્રીય એરપોર્ટ પર આતંકવાદી હુમલો : 11 સૈનિકો અને 22 હુમલાખોરો ઠાર
અમેરિકા અને ઇઝરાયલ વચ્ચે સંબંધોમાં ભારે ખટાશ
આ સમગ્ર ઘટનાક્રમ વચ્ચે અમેરિકા અને ઇઝરાયલ વચ્ચેના મતભેદો પણ સપાટી પર આવી ગયા છે. અમેરિકી ઉપરાષ્ટ્રપતિ જેડી વેન્સે ઇઝરાયલ સરકારના કેટલાક કટ્ટરપંથી સભ્યો પર આકરા પ્રહારો કરતા કહ્યું કે ઇઝરાયલ અત્યારે દુનિયામાં સાવ એકલું પડી ગયું છે અને તેના નેતાઓ અમેરિકા તરફથી મળતી અબજો ડોલરની સહાયની કદર કરી રહ્યા નથી. વેન્સે સ્પષ્ટ કર્યું કે માત્ર ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ જ એવા નેતા છે જે ઇઝરાયલ સાથે ઊભા છે. ઇઝરાયલ અને અમેરિકાએ સંયુક્ત રીતે 28 ફેબ્રુઆરીએ ઇરાન સામે મોરચો ખોલ્યો હતો પરંતુ 8 એપ્રિલના સીઝફાયર પછી બંને વચ્ચે અંતર વધ્યું છે. રાષ્ટ્રપતિ ટ્રમ્પ અમેરિકાની આર્થિક સ્થિતિ સુધારવા માટે આ યુદ્ધ તાત્કાલિક બંધ કરવા માંગે છે જ્યારે ઇઝરાયલી વડાપ્રધાન નેતન્યાહૂ જંગ ચાલુ રાખવા અડગ છે. ટ્રમ્પે તો નેતન્યાહૂને 'પાગલ' કહીને લેબનોન મામલે વધુ જવાબદારીપૂર્વક વર્તવાની ચેતવણી પણ આપી દીધી છે.
ઇઝરાયલી મંત્રીઓનો ગુસ્સો અને નર્ક ખોલવાની ધમકી
અમેરિકા અને ઇરાન વચ્ચે થયેલા આ સીઝફાયર સોદાથી ઇઝરાયલની અંદર ભારે ગુસ્સો છે કારણ કે આ કરાર ઇરાનના પરમાણુ કાર્યક્રમને સંપૂર્ણપણે રોકતો નથી અને લેબનોનમાં ઇઝરાયલની સૈન્ય કાર્યવાહી પર પ્રતિબંધ મૂકે છે. પોતાના 4 સૈનિકોના મોત બાદ ઇઝરાયલના દક્ષિણપંથી મંત્રીઓ ઇટામાર બેન-ગ્વીર અને બેઝાલેલ સ્મોટ્રિચે અત્યંત ઉશ્કેરણીજનક નિવેદનો આપ્યા છે. બેન-ગ્વીરએ સોશિયલ મીડિયા પર લખ્યું કે ઇઝરાયલી માતાના દરેક એક આંસુ બદલ લેબનોનની હજાર માતાઓએ રડવું પડશે અને આખું લેબનોન સળગી જવું જોઈએ. જ્યારે સ્મોટ્રિચે કહ્યું કે હવે લેબનોન માટે 'નર્કના દરવાજા ખોલવાનો' સમય આવી ગયો છે. ઇઝરાયલી અધિકારીઓ અત્યારે ટ્રમ્પ વહીવટીતંત્ર સાથે જીદ્દી વાટાઘાટો કરી રહ્યા છે જેથી તેઓ દક્ષિણ લેબનોનની અંદર 10 કિલોમીટર (6 માઇલ) સુધી પોતાની સેના રાખી શકે.
આ ખાસ પણ વાંચો : પાકિસ્તાન સરહદ પર તાલિબાનનો મોટો ડ્રોન હુમલો! : ISISના ઠેકાણાઓ ઉડાવ્યાનો કર્યો દાવો
અમેરિકા-ઇરાન કરારની મુખ્ય શરતો અને આર્થિક રાહત
બુધવારે ફ્રાન્સના વર્સેલ્સ પેલેસમાં રાષ્ટ્રપતિ ઇમેન્યુઅલ મેક્રોન સાથે ડિનર દરમિયાન ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે આ ડીલ પર સહી કરી હતી અને ઇરાનના રાષ્ટ્રપતિ મસૂદ પજેશકિયાને પણ તેના પર હસ્તાક્ષર કર્યા હતા. આ કરાર હેઠળ ગુરુવારે અમેરિકાએ ઇરાન પરની આર્થિક નાકાબંધી હટાવી લીધી જેના કારણે હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાંથી તેલના ટેન્કરો મુક્તપણે પસાર થવા લાગ્યા છે. બુધવારે રાત્રે જ આ માર્ગ પરથી 12.5 મિલિયન બેરલથી વધુ તેલ રવાના થયું હતું જેનાથી વૈશ્વિક બજારમાં ક્રૂડના ભાવ ઘટ્યા છે અને મોંઘવારીથી રાહત મળી છે. કરાર મુજબ બંને દેશોને કાયમી શાંતિ માટે 60 દિવસનો સમય મળ્યો છે જેમાં ઇરાને પોતાના ઉચ્ચ-સમૃદ્ધ યુરેનિયમના જથ્થાને આંતરરાષ્ટ્રીય દેખરેખ હેઠળ ઓછો કરવો પડશે અને IAEA ને તપાસ માટે આમંત્રણ આપવું પડશે. જોકે યુરોપિયન યુનિયનના વિદેશ નીતિના વડા કાયા કલ્લાસે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે EU હજુ ઇરાન પરથી પ્રતિબંધો હટાવશે નહીં. અમેરિકામાં પણ રિપબ્લિકન સીનેટર રોજર વિકર જેવા નેતાઓ ઇરાનને અપાયેલી 300 અબજ ડોલરના પુનર્નિર્માણ ફંડ જેવી છૂટછાટોનો વિરોધ કરી રહ્યા છે.
યુદ્ધની શરૂઆત અને અત્યાર સુધી થયેલો મહાવિનાશ
આ આખો વિવાદ ત્યારે શરૂ થયો હતો જ્યારે 2 માર્ચે હિઝબુલ્લાહે ઇઝરાયલ પર મોટો હુમલો કર્યો હતો. તેના જવાબમાં ઇઝરાયલે દક્ષિણ લેબનોનમાં ઘૂસીને ભારે સૈન્ય ઓપરેશન શરૂ કર્યું હતું અને ત્યાં સુરક્ષા સરહદ બનાવી દીધી હતી. બુધવારે જ ઇઝરાયલે નવો નકશો જાહેર કરીને પોતાનો કબજો વધુ વિસ્તાર્યો છે. લેબનીઝ આરોગ્ય મંત્રાલયના સત્તાવાર રિપોર્ટ અનુસાર 2 માર્ચથી અત્યાર સુધીમાં ઇઝરાયલી હુમલામાં લેબનોનના 3,912 લોકો માર્યા ગયા છે જેમાં 746 જેટલા ડોક્ટરો નર્સો મહિલાઓ અને બાળકો સામેલ છે. જ્યારે ઇઝરાયલે આ જંગમાં અત્યાર સુધીમાં પોતાના ઓછામાં ઓછા 32 સૈનિકો અને 4 સામાન્ય નાગરિકો ગુમાવ્યા છે. ઇરાનના સર્વોચ્ચ નેતા આયાતુલ્લાહ મોજતબા ખામેનીએ યુદ્ધ પછી પોતાના પ્રથમ નિવેદનમાં અમેરિકા સાથેની સીધી વાતચીતને ટેકો આપ્યો છે પરંતુ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે આનો અર્થ દુશ્મન સામે ઝૂકી જવું એવો નથી.
આ ખાસ પણ વાંચો : સ્કૂલમાં અચાનક આગ લાગતા વિદ્યાર્થીઓમાં ચીસાચીસ : મિનિટોમાં મચી અફરાતફરી, 300થી વધુ બાળકોનું તાત્કાલિક રેસ્ક્યુ; 10 લોકો ઈજાગ્રસ્ત
આગામી સમયમાં મિડલ ઇસ્ટનું ભવિષ્ય અને પડકારો
આગામી 60 દિવસ મિડલ ઇસ્ટના ભવિષ્ય માટે ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ સાબિત થવાના છે. રાષ્ટ્રપતિ ટ્રમ્પે સ્પષ્ટ ચેતવણી આપી છે કે જો કરારની શરતોનું પાલન નહીં થાય તો અમેરિકા ફરીથી હુમલા શરૂ કરી શકે છે. હાલમાં હોર્મુઝ સ્ટ્રેટનો મુખ્ય દરિયાઈ માર્ગ હજુ પણ સંપૂર્ણપણે સુરક્ષિત નથી કારણ કે ત્યાંથી આશરે 80 જેટલી દરિયાઈ બારૂદી સુરૂંગો (લેન્ડમાઈન્સ) હટાવવાની બાકી છે અને આ કામ પૂરું થવામાં અઠવાડિયા કે મહિનાઓ લાગી શકે છે. અત્યારે આંતરરાષ્ટ્રીય મધ્યસ્થીઓનું મુખ્ય ધ્યાન દક્ષિણ લેબનોનમાં ચાલી રહેલી આ લોહિયાળ લડાઈને વહેલી તકે શાંત કરવા પર છે જેથી અમેરિકા અને ઇરાન વચ્ચે તૂટી ગયેલી શાંતિ વાટાઘાટોને ફરીથી પાટા પર લાવી શકાય.
