21-hour marathon meeting : મધ્યપૂર્વમાં છેલ્લા સાત સપ્તાહથી ચાલી રહેલા ભીષણ સંઘર્ષ વચ્ચે શાંતિની એક મોટી આશા પર પાણી ફરી વળ્યું છે. પાકિસ્તાનની મધ્યસ્થતામાં ઈરાન અને અમેરિકા વચ્ચે ઈસ્લામાબાદમાં યોજાયેલી અત્યંત મહત્વની અને લાંબી શાંતિ વાટાઘાટો કોઈ પણ સ્પષ્ટ પરિણામ વગર પૂર્ણ થઈ છે. આશરે 14 થી 21 કલાક સુધી ચાલેલી આ મેરેથોન બેઠક બાદ બંને દેશોએ સ્વીકાર્યું છે કે, તેઓ હાલ કોઈ સમજૂતી પર પહોંચી શક્યા નથી.
ઈસ્લામાબાદમાં શું થયું?
પાકિસ્તાનના ઈસ્લામાબાદમાં અમેરિકા અને ઈરાનના ઉચ્ચ સ્તરીય પ્રતિનિધિઓ વચ્ચે સીધી અને પરોક્ષ ચર્ચાઓ યોજાઈ હતી. અમેરિકા તરફથી ઉપરાષ્ટ્રપતિ અને ઉચ્ચ અધિકારીઓ હાજર રહ્યા હતા, જ્યારે ઈરાન તરફથી સંસદના અધ્યક્ષ અને વિદેશ નીતિના નિષ્ણાતોએ ભાગ લીધો હતો. વર્ષો બાદ આ બંને દેશો વચ્ચે થયેલો આ સૌથી મહત્વપૂર્ણ સીધો સંપર્ક માનવામાં આવે છે.
ચર્ચાના મુખ્ય મુદ્દાઓ
આ બેઠકનો મુખ્ય હેતુ મધ્યપૂર્વમાં ચાલી રહેલા યુદ્ધને વિરામ આપવાનો હતો. ખાસ કરીને હોર્મુઝ જળમાર્ગ (Strait of Hormuz) પર વધતાં તણાવને ઘટાડવો અને ઈરાનના ન્યૂક્લિયર કાર્યક્રમ અંગે કોઈ વચગાળાનો રસ્તો શોધવા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવામાં આવ્યું હતું. જોકે, બંને પક્ષો પોતપોતાની શરતો પર અડગ રહેતા વાત આગળ વધી શકી નહોતી.
વાતચીત નિષ્ફળ જવાના કારણો
ચર્ચા તૂટવા પાછળ ચાર મુખ્ય કારણો સામે આવ્યા છે. પ્રથમ, અમેરિકા ઈચ્છતું હતું કે, ઈરાન ન્યૂક્લિયર હથિયારો બનાવવાનું સંપૂર્ણ બંધ કરે, જેનો ઈરાને ઈનકાર કર્યો. બીજું, હોર્મુઝ જળમાર્ગ પર નિયંત્રણ મુદ્દે બંને વચ્ચે મતભેદ રહ્યા. ત્રીજું, ઈરાને આર્થિક પ્રતિબંધો હટાવવાની અને યુદ્ધના નુકસાનના વળતરની માંગ કરી. છેલ્લે, બંને દેશો વચ્ચે વિશ્વાસનો મોટો અભાવ જોવા મળ્યો હતો.
આ પણ ખાસ વાંચો : યુએસ-ઈરાન ડીલ ફેલ! : 21 કલાક પછી પણ કોઈ સમજૂતી નહીં! શું વધશે યુદ્ધ અને ઊર્જા સંકટ?
બંને દેશોની પ્રતિક્રિયા
અમેરિકાએ આ બેઠકને તેની "અંતિમ અને સર્વશ્રેષ્ઠ ઓફર" ગણાવી હતી, જે ઈરાને નકારી કાઢી છે. બીજી તરફ, ઈરાને જણાવ્યું કે, માત્ર એક બેઠકમાં તમામ પ્રશ્નો ઉકેલાય તેવી અપેક્ષા નહોતી. ઈરાનના વિદેશ મંત્રાલયે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે, ભલે અત્યારે કોઈ ડીલ નથી થઈ, પરંતુ ડિપ્લોમસી એટલે કે, વાતચીતનો માર્ગ હજુ પણ ખુલ્લો છે.
વૈશ્વિક અર્થતંત્ર પર ખતરો
આ શાંતિ મંત્રણાની નિષ્ફળતા માત્ર બે દેશો પૂરતી સીમિત નથી. હોર્મુઝ જળમાર્ગમાં જો અવરોધ ચાલુ રહેશે તો વૈશ્વિક તેલના ભાવમાં મોટો ઉછાળો આવી શકે છે. આનાથી ભારત સહિત વિશ્વના ઘણા દેશોના અર્થતંત્ર પર માઠી અસર પડશે. આ ઉપરાંત, લેબનાન અને આસપાસના વિસ્તારોમાં યુદ્ધ વધુ ઉગ્ર બનવાની ભીતિ પણ સેવાઈ રહી છે.
