ઈસ્લામાબાદમાં અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે થયેલી 21 કલાકની મેરેથોન બેઠક ભલે કોઈ સ્પષ્ટ પરિણામ આપી શકી નહીં હોય, પરંતુ આ સ્થિતિને માત્ર નિષ્ફળતા માનવી મોટી ભૂલ સાબિત થઈ શકે છે. હકીકતમાં, આ સમગ્ર ઘટનાક્રમ ઈરાનની લાંબા ગાળાની વ્યૂહાત્મક અને રાજદ્વારી રમતનો ભાગ છે, જેમાં તે અમેરિકાને સીધા યુદ્ધથી નહીં, પરંતુ આર્થિક અને રાજકીય દબાણથી નબળું પાડવા માંગે છે.
યુદ્ધ નહીં, દબાણની રાજનીતિ: ઈરાનની નવી દિશા
ઈરાન હવે પરંપરાગત યુદ્ધની જગ્યાએ “સ્ટ્રેટેજિક પ્રેશર”નો માર્ગ અપનાવી રહ્યું છે. તેની સૌથી મોટી તાકાત છે તેની ભૂગોળીય સ્થિતિ—ખાસ કરીને Strait of Hormuz. દુનિયાના મોટા ભાગનું કાચું તેલ આ માર્ગથી પસાર થાય છે, અને અહીં કોઈ પણ પ્રકારની અસ્થિરતા વૈશ્વિક બજારમાં તોફાન લાવી શકે છે.
ઈરાન આ હકીકતને સારી રીતે સમજે છે અને એ જ કારણે તે સૈન્ય અથડામણ કરતાં આર્થિક દબાણ દ્વારા અમેરિકાને ઝુકાવવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યું છે. તે જાણે છે કે યુદ્ધની આગ જેટલી લાંબી સળગશે, એટલો જ અમેરિકાનો ખર્ચ અને આંતરિક દબાણ વધશે.
અમેરિકા પર વધી રહેલું આંતરિક દબાણ
અમેરિકા હાલ અનેક મોરચા પર દબાણ અનુભવી રહ્યું છે. વધતી મોંઘવારી અને તેલના ઊંચા ભાવોએ સામાન્ય અમેરિકન નાગરિકને સીધી અસર કરી છે.
રાજકીય રીતે પણ પરિસ્થિતિ જટિલ છે:
Donald Trump માટે આવનારા રાજકીય પડકારો
મધ્યસત્ર ચૂંટણીનો નજીકનો સમય
આંતરરાષ્ટ્રીય રાજદ્વારી કાર્યક્રમો
આ પરિસ્થિતિમાં લાંબી લડાઈ અમેરિકાને ભારે પડી શકે છે. તેથી તે ઝડપી ઉકેલ તરફ વળવા મજબૂર છે—અને આ જ ઈરાન માટે સૌથી મોટો લાભ છે.
આ પણ વાંચો - ઈસ્લામાબાદમાં મોટી નિષ્ફળતા : 21 કલાકની ચર્ચા છતાં ઈરાન-અમેરિકા વચ્ચે સહમતિ નહીં
ખાડી દેશો અને ઇઝરાયલ: પાછળની રાજનીતિ
આ સમગ્ર ઘટનાક્રમમાં Israel અને ખાડી દેશોની ભૂમિકા પણ નોંધપાત્ર છે. આ દેશો ઈચ્છતા નથી કે અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે કોઈ મોટો સમાધાન થાય.
તેનું મુખ્ય કારણ છે: જો ઈરાનને વ્યૂહાત્મક લાભ મળે, તો મધ્ય પૂર્વમાં તેની પકડ વધુ મજબૂત બનશે. આ પરિસ્થિતિ ખાડી દેશો માટે જોખમી બની શકે છે. પરિણામે, પાછળથી ચાલી રહેલી રાજકીય ખેંચતાણે પણ આ વાટાઘાટોને નિષ્કર્ષ સુધી પહોંચતા અટકાવ્યા હોવાની સંભાવના છે.
ઈરાનની લશ્કરી ક્ષમતા હજી પણ મજબૂત
ઈરાનની સૈન્ય તાકાત હજી સુધી ખૂટી નથી.
વિશ્લેષકોના જણાવ્યા મુજબ:
સાઈલ અને ડ્રોનનો મોટો જથ્થો
ડિફેન્સ મજબૂત છે
લાંબા ગાળાની લડાઈ માટે તૈયારી છે.
બીજી તરફ, અમેરિકા હવે મોટા પાયે હુમલાઓથી દૂર રહેવાની નીતિ અપનાવી રહ્યું છે. તે શક્યતાપૂર્વક નાના સ્તરે હુમલાઓ દ્વારા દબાણ જાળવી રાખશે, પરંતુ સીધો યુદ્ધ ટાળશે.
હોર્મુઝ: વૈશ્વિક અર્થતંત્રની નબળી નસ
NATO દેશોના સહયોગ વિના હોર્મુઝ વિસ્તારમાં અમેરિકા માટે મોટું પગલું ભરવું મુશ્કેલ છે. જો અમેરિકા એકલા કાર્યવાહી કરે, તો ભારે નુકસાન થઈ શકે છે. ઈરાન આ હકીકતને પોતાના ફાયદા માટે વાપરી રહ્યું છે. તે જાણે છે કે આ જ માર્ગ અમેરિકાની “આર્થિક નસ” છે—અને અહીં નાનો વિક્ષેપ પણ વિશ્વભરના બજારોને અસર કરી શકે છે.
હવે આગળ શું? લાંબી લડાઈની તૈયારી
વાટાઘાટો નિષ્ફળ જતા હવે સ્પષ્ટ છે કે ઈરાન આ સંઘર્ષને લાંબો ખેંચશે.
ઈરાનની વ્યૂહરચના સ્પષ્ટ છે:
વિરોધીને થકાવવો
આર્થિક રીતે નબળું પાડવું
રાજકીય દબાણ વધારવું
ઈરાન હવે માત્ર રિએક્શન આપતો દેશ નથી રહ્યો—તે રમતના નિયમો બદલી રહ્યું છે.
આ સમાચાર શા માટે મહત્વના છે?
આ પરિસ્થિતિનો પ્રભાવ માત્ર અમેરિકા અને ઈરાન સુધી મર્યાદિત નથી. તે વૈશ્વિક અર્થતંત્ર અને રાજકારણ પર સીધી અસર કરે છે:
તેલના ભાવમાં તેજી
વૈશ્વિક શેરબજારમાં અસ્થિરતા
મધ્ય પૂર્વમાં શક્તિ સંતુલનમાં ફેરફાર
ભારત જેવા દેશો માટે આ વધુ મહત્વપૂર્ણ છે, કારણ કે ઊર્જા આયાત અને આર્થિક સ્થિરતા સીધી અસરગ્રસ્ત થઈ શકે છે.
