West Asia crisis: અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે છેલ્લા બે અઠવાડિયાથી ચાલતો સીધો સૈન્ય તણાવ હાલ માટે શાંત પડ્યો હોય તેમ લાગી રહ્યું છે, પરંતુ પશ્ચિમ એશિયામાં સ્થિતિ હજુ પણ અત્યંત સંવેદનશીલ છે. કેસ્પિયન સમુદ્રમાં ઈરાની જહાજ પર થયેલા હુમલા બાદ ઈરાને કડક પ્રતિક્રિયા આપતાં જવાબી કાર્યવાહીની ચેતવણી આપી છે. બીજી તરફ યુક્રેનના રાષ્ટ્રપતિ વોલોદિમિર ઝેલેન્સ્કીએ રશિયા પર ઈરાનને સૈન્ય માહિતી પૂરી પાડવાનો ગંભીર આરોપ લગાવ્યો છે, જેના કારણે સમગ્ર વિસ્તારમાં ભૂરાજકીય તણાવ વધુ વધી ગયો છે.
ઈરાને અમેરિકા પર લગાવ્યા ગંભીર આરોપ
ઈરાનના વિદેશ મંત્રી અબ્બાસ અરાઘચીએ આરોપ લગાવ્યો છે કે અમેરિકા હોર્મુઝ જળમાર્ગમાં ઈરાન દ્વારા નિર્ધારિત સમુદ્રી માર્ગને અવગણીને વૈકલ્પિક રૂટનો ઉપયોગ કરાવી રહ્યું છે. તેમના મતે આ અગાઉ થયેલા કરારનું ઉલ્લંઘન છે.
ઈરાનનો દાવો છે કે અમેરિકી સૈન્ય વેપારી જહાજોને ઈરાન દ્વારા મંજૂર કરાયેલા માર્ગથી દૂર જવા માટે માર્ગદર્શન આપી રહ્યું છે, જેનાથી પ્રદેશમાં વધુ અસુરક્ષા સર્જાઈ રહી છે.
કેસ્પિયન સમુદ્રમાં હુમલા બાદ વધી ચિંતા
અહેવાલો અનુસાર કેસ્પિયન સમુદ્રમાં એક ઈરાની માલવાહક જહાજ પર હુમલો થયો છે. આ ઘટનાએ ઈરાનને વધુ આક્રમક વલણ અપનાવવા પ્રેરિત કર્યું છે. જોકે આ હુમલાને લઈને સંકળાયેલા તમામ પક્ષોએ સત્તાવાર રીતે મર્યાદિત માહિતી જ જાહેર કરી છે. ઈરાને સંકેત આપ્યો છે કે જો તેના હિતોને નુકસાન પહોંચાડવામાં આવશે તો તે યોગ્ય સમયે જવાબી કાર્યવાહી કરશે.
ઝેલેન્સ્કીનો રશિયા પર ગંભીર આરોપ
યુક્રેનના રાષ્ટ્રપતિ વોલોદિમિર ઝેલેન્સ્કીએ દાવો કર્યો છે કે રશિયા ઈરાનને સેટેલાઇટ ઇન્ટેલિજન્સ ઉપલબ્ધ કરાવી રહ્યું છે, જેના આધારે ઈરાન ખાડી ક્ષેત્રમાં અમેરિકી સૈન્ય મથકોની ગતિવિધિઓ પર નજર રાખી રહ્યું છે.
ઝેલેન્સ્કીના જણાવ્યા અનુસાર યુક્રેનની ગુપ્તચર એજન્સીઓ પાસે રશિયા અને ઈરાન વચ્ચેના સહકારના પુરાવા છે. તેમણે કહ્યું કે આ માહિતી સહયોગી દેશો સાથે પણ વહેંચવામાં આવશે.
તેમણે એવો પણ દાવો કર્યો કે જુલાઈ દરમિયાન રશિયન સેટેલાઇટોએ બહેરીન, જોર્ડન અને કુવૈતમાં આવેલા અમેરિકી એરબેઝ પર વિશેષ નજર રાખી હતી.
ટ્રમ્પે મોટા હુમલાની યોજના હાલ માટે અટકાવી?
મીડિયા અહેવાલો અનુસાર અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે ઈરાન સામેના વ્યાપક હવાઈ હુમલાની યોજના હાલ માટે સ્થગિત રાખી છે.
અહેવાલોમાં દાવો કરવામાં આવ્યો છે કે અમેરિકાની વાયુ રક્ષા પ્રણાલીમાં ઉપયોગમાં લેવાતા પેટ્રિયટ મિસાઇલ ઇન્ટરસેપ્ટરની ઉપલબ્ધતા ઘટી રહી હોવાથી આ નિર્ણય લેવામાં આવ્યો છે.
વ્હાઇટ હાઉસ તરફથી સ્પષ્ટ કરવામાં આવ્યું છે કે અમેરિકા હજુ પણ રાજદ્વારી ઉકેલને પ્રાથમિકતા આપે છે, પરંતુ જો ઈરાન હોર્મુઝ જળમાર્ગ અથવા અમેરિકાના સાથી દેશો સામે આક્રમક કાર્યવાહી કરશે તો તમામ વિકલ્પો ખુલ્લા રહેશે.
આ પણ વાંચો :'હું ચોથી ટર્મ માટે ચૂંટણી લડીશ' : 'Trump 2028' કેપ પહેરી ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પની ટિપ્પણી
લાલ સમુદ્રમાં પણ હુમલાની ઘટના
આ દરમિયાન લાલ સમુદ્ર વિસ્તારમાં પણ તણાવ વધ્યો છે. ઈરાન સમર્થિત હૂતી લડાકૂઓએ સાઉદી અરેબિયાના ઊર્જા ઠેકાણાઓને નિશાન બનાવી ડ્રોન અને રોકેટ હુમલાનો દાવો કર્યો છે.
હૂતી સંગઠને અગાઉ સાઉદી જહાજો સામે સમુદ્રી નાકાબંધીની જાહેરાત પણ કરી હતી. જેના કારણે વૈશ્વિક તેલ પુરવઠા અને શિપિંગ માર્ગો અંગે ચિંતા વધી છે.
આ પણ વાંચો : અમેરિકાએ ભારતને આપી મોટી વેપારી રાહત! : વધારાનો Tariff 12.5%થી ઘટાડીને 10% કર્યો, નિકાસકારોને મળશે ફાયદો
હાલની સ્થિતિ શા માટે મહત્વપૂર્ણ?
હોર્મુઝ જળમાર્ગ વિશ્વના સૌથી મહત્વપૂર્ણ તેલ પરિવહન માર્ગોમાંનો એક છે. અહીં કોઈપણ પ્રકારનો સૈન્ય સંઘર્ષ અથવા શિપિંગમાં વિક્ષેપ વૈશ્વિક કાચા તેલના ભાવ, આંતરરાષ્ટ્રીય વેપાર અને પશ્ચિમ એશિયાની સુરક્ષા પર સીધી અસર કરી શકે છે.
ઈરાન, અમેરિકા, રશિયા અને યુક્રેન વચ્ચે વધતી રાજદ્વારી અને સૈન્ય ખેંચતાણને કારણે સમગ્ર પ્રદેશ પર વિશ્વની નજર છે. આગામી દિવસોમાં રાજદ્વારી વાતચીત આગળ વધે છે કે તણાવ વધુ વધે છે તે મહત્વપૂર્ણ રહેશે.
