Donald Trump vs India: અમેરિકાના પૂર્વ રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ પોતાની બેફામ નિવેદનબાજીને કારણે ફરી એકવાર આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે વિવાદોના વંટોળમાં ફસાયા છે. તાજેતરમાં ટ્રમ્પે ભારત અને ચીન જેવા દેશો માટે અત્યંત અપમાનજનક શબ્દો ધરાવતી એક સોશિયલ મીડિયા પોસ્ટ શેર કરતા મોટો રાજદ્વારી વિવાદ ઊભો થયો છે. આ મામલે હવે ઈરાને ભારતનો પક્ષ લઈને ટ્રમ્પ પર આકરા પ્રહાર કર્યા છે, જેણે વૈશ્વિક રાજકારણમાં સૌનું ધ્યાન ખેંચ્યું છે. ટ્રમ્પે ભારતને 'નર્ક' સમાન ગણાવતા નિવેદનને સમર્થન આપ્યું હતું, જેના જવાબમાં મુંબઈ સ્થિત ઈરાની વાણિજ્ય દૂતાવાસે ટ્રમ્પને આકરી રીતે લપેટમાં લીધા છે. ઈરાને મહારાષ્ટ્રના પર્યટન અને ભવ્ય સાંસ્કૃતિક વારસાનો એક સુંદર વીડિયો શેર કરીને ટ્રમ્પને 'કલ્ચરલ ડિટોક્સ' (સાંસ્કૃતિક શુદ્ધિકરણ) માટે ભારત આવવાની સલાહ આપી છે.
આ વિવાદના મૂળમાં ટ્રમ્પની એ માનસિકતા છે જેમાં તેમણે અમેરિકામાં નાગરિકતા મેળવવાના ઈરાદે આવતા વિદેશીઓ પર નિશાન સાધ્યું હતું, પરંતુ તેમાં ભારત માટે વપરાયેલા શબ્દોએ વિશ્વભરના ભારતીયો અને ભારત સરકારમાં ભારે રોષ જગાડ્યો છે. ભારતનું વિદેશ મંત્રાલય અગાઉ જ આ નિવેદનને પાયાવિહોણું અને અયોગ્ય ગણાવી ચૂક્યું છે, ત્યારે હવે ઈરાન જેવી શક્તિએ ભારતની તરફેણમાં બોલીને ટ્રમ્પની સંકુચિત વિચારધારા પર મોટો પ્રહાર કર્યો છે. આ ઘટનાએ સોશિયલ મીડિયા પર 'રાજદ્વારી યુદ્ધ' છેડી દીધું છે.
વિવાદનું મૂળ: 'નર્ક' શબ્દના પ્રયોગથી ભારતીયોમાં રોષ
આ સમગ્ર વિવાદની શરૂઆત ત્યારે થઈ જ્યારે ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે અમેરિકી વિશ્લેષક માઈકલ સેવેજના એક પોડકાસ્ટને રીપોસ્ટ કર્યો હતો. આ પોડકાસ્ટમાં ભારત અને ચીન જેવા વિકાસશીલ દેશો માટે અત્યંત અભદ્ર અને અપમાનજનક ભાષાનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો હતો. ખાસ કરીને 'બર્થ ટુરિઝમ'ના મુદ્દે આક્ષેપ કરાયો હતો કે આ દેશોના લોકો અમેરિકામાં માત્ર નાગરિકતા મેળવવાના ઈરાદે બાળકને જન્મ આપવા માટે આવે છે. આ પોસ્ટમાં ભારત માટે 'નર્ક' (Hell) જેવા શબ્દોનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો હતો. ટ્રમ્પે ભલે આ પોસ્ટ અમેરિકાની નાગરિકતા નીતિમાં ફેરફાર કરવાની પોતાની માંગને મજબૂત કરવા શેર કરી હોય, પરંતુ તેમાં ભારતનું જે રીતે અપમાન થયું છે તેનાથી ભારત સરકાર અત્યંત નારાજ છે.
ઈરાનનો જડબાતોડ જવાબ: ટ્રમ્પને ભારત આવવા પડકાર્યો
ઈરાને આ મુદ્દે અત્યંત રસપ્રદ અને પ્રભાવી રીતે પ્રતિક્રિયા આપી છે. મુંબઈ સ્થિત ઈરાની વાણિજ્ય દૂતાવાસે સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ એક્સ (X) પર એક પોસ્ટ મૂકી હતી, જેમાં ભારતની સુંદરતા અને સંસ્કૃતિને ઉજાગર કરતો વીડિયો મૂકવામાં આવ્યો હતો. ઈરાને લખ્યું કે, કદાચ કોઈએ ટ્રમ્પ માટે વન-વે 'કલ્ચરલ ડિટોક્સ' બુક કરી દેવું જોઈએ, જેથી તેમની આ પ્રકારની અર્થહીન અને કડવી નિવેદનબાજી બંધ થઈ શકે. ઈરાને સીધો પડકાર ફેંકતા કહ્યું કે, "ક્યારેક ભારત આવીને અહીંની સુંદરતા અને સંસ્કૃતિ જુઓ, પછી બોલજો." ઈરાનની આ પ્રતિક્રિયાએ સાબિત કર્યું છે કે ભારતની ભવ્યતા સામે ટ્રમ્પનું વલણ અત્યંત સંકુચિત છે.
વિદેશ મંત્રાલયની આકરી પ્રતિક્રિયા: 'અયોગ્ય અને ખરાબ સ્તરનું નિવેદન'
ભારતના વિદેશ મંત્રાલયે પણ આ મામલે મૌન તોડતા ટ્રમ્પની આ પોસ્ટને સખત શબ્દોમાં વખોડી કાઢી છે. મંત્રાલયે સ્પષ્ટ કર્યું કે આ પ્રકારની ટિપ્પણીઓ ખોટી માહિતી પર આધારિત અને અત્યંત ખરાબ સ્તરની છે. ભારત અને અમેરિકા વચ્ચેના વ્યૂહાત્મક સંબંધો પરસ્પર સન્માન અને સહયોગ પર ટકેલા છે, ત્યારે પૂર્વ રાષ્ટ્રપતિ દ્વારા કરવામાં આવેલી આવી ટિપ્પણીઓ વાસ્તવિક સંબંધોને પ્રતિબિંબિત કરતી નથી. ભારતની આકરી પ્રતિક્રિયા બાદ અમેરિકી દૂતાવાસે ડેમેજ કંટ્રોલ કરતા બચાવમાં કહ્યું હતું કે ટ્રમ્પ ભારતને એક મહાન દેશ માને છે અને વડાપ્રધાન મોદી તેમના સારા મિત્ર છે, જોકે આ બચાવ હજુ પણ ભારતીયોને ગળે ઉતરી રહ્યો નથી.
ટ્રમ્પનું વિરોધાભાસી વલણ અને આંતરરાષ્ટ્રીય અસરો
આ વિવાદે ટ્રમ્પના વિરોધાભાસી વલણને ફરી એકવાર દુનિયા સામે ખુલ્લું પાડી દીધું છે. એક તરફ તેઓ સ્ટેજ પરથી પીએમ મોદીને પોતાના શ્રેષ્ઠ મિત્ર અને ભારતને ભવિષ્યની મહાસત્તા ગણાવે છે, તો બીજી તરફ વંશીય ટિપ્પણીઓ અને અપમાનજનક શબ્દો ધરાવતી પોસ્ટને પ્રોત્સાહન આપી રહ્યા છે. રાજદ્વારી નિષ્ણાતો માને છે કે ટ્રમ્પના આવા નિવેદનો અમેરિકામાં વસતા લાખો પ્રભાવશાળી ભારતીય સમુદાય (Indian Diaspora) અને ભારત સાથેના ભાવિ વ્યૂહાત્મક સંબંધો પર નકારાત્મક અસર પાડી શકે છે. હાલમાં ઈરાન દ્વારા ભારતની તરફેણમાં કરવામાં આવેલી આ ટિપ્પણી વૈશ્વિક રાજનીતિમાં નવા સમીકરણો તરફ ઈશારો કરી રહી છે.
