સોશિયલ મીડિયા પર ઝડપથી વાયરલ થતા વીડિયો અને જાહેરાતો હવે સામાન્ય લોકો માટે મોટો ખતરો બની રહ્યા છે. ખાસ કરીને આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (AI) ટેક્નોલોજીના વધતા ઉપયોગ સાથે ફેક વીડિયો અને ડીપફેક કન્ટેન્ટ બનાવવું વધુ સરળ બન્યું છે. તાજેતરમાં એક એવો જ વીડિયો સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ ફેસબુક પર વાયરલ થયો છે, જેમાં પ્રધાનમંત્રી નરેન્દ્ર મોદી, કેન્દ્રીય નાણાં પ્રધાન નિર્મલા સીતારમણ, ઉદ્યોગપતિ મુકેશ અંબાણી અને લેખિકા સુધા મૂર્તિને એક રોકાણ યોજના માટે પ્રચાર કરતા દર્શાવવામાં આવ્યા છે. વીડિયોમાં દાવો કરવામાં આવ્યો છે કે માત્ર 22 હજાર રૂપિયાનું રોકાણ કરીને દર મહિને 30 લાખ રૂપિયા સુધીની કમાણી કરી શકાય છે. જોકે હવે આ દાવાની હકીકત સામે આવી છે અને સરકારની ફેક્ટ ચેક એજન્સીએ લોકોને સાવચેત રહેવાની અપીલ કરી છે.
22 હજારના રોકાણ પર મહિને 30 લાખ કમાણીનો દાવો, સોશિયલ મીડિયા પર વાયરલ થયો વીડિયો
તાજેતરના દિવસોમાં ફેસબુક અને અન્ય સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ્સ પર એક વીડિયો ખૂબ જ ઝડપથી શેર થવા લાગ્યો હતો. વીડિયોમાં એવું દર્શાવવામાં આવ્યું હતું કે પ્રધાનમંત્રી નરેન્દ્ર મોદી અને નાણાં પ્રધાન નિર્મલા સીતારમણ એક ખાસ ઇન્વેસ્ટમેન્ટ પ્લેટફોર્મને સમર્થન આપી રહ્યા છે.
વિડિયોમાં એવો દાવો કરવામાં આવ્યો હતો કે જો કોઈ વ્યક્તિ માત્ર 22 હજાર રૂપિયાનું રોકાણ કરે તો તેને રોજના એક લાખ રૂપિયા સુધીની કમાણી થઈ શકે છે અને મહિને 30 લાખ રૂપિયા સુધીનું વળતર મળી શકે છે. વીડિયોમાં દેશના જાણીતા ઉદ્યોગપતિ મુકેશ અંબાણી અને સમાજસેવિકા સુધા મૂર્તિના દૃશ્યો પણ સામેલ કરવામાં આવ્યા હતા જેથી દાવાને વધુ વિશ્વસનીય દેખાડવામાં આવે.
આવા દાવાઓને કારણે ઘણા લોકોમાં ઉત્સુકતા વધી હતી અને કેટલાક લોકોએ તેને સાચું માનીને વધુ માહિતી મેળવવાનો પ્રયાસ પણ કર્યો હતો. પરંતુ આ આખી વાત પાછળનું સત્ય સંપૂર્ણપણે અલગ નીકળ્યું.
PIB ફેક્ટ ચેકે ખોલી પોલ, વીડિયો સંપૂર્ણપણે ફેક જાહેર
સરકારની સત્તાવાર ફેક્ટ ચેક એજન્સી PIB Fact Check એ આ વાયરલ વીડિયોની તપાસ કર્યા બાદ તેને સંપૂર્ણપણે ફેક જાહેર કર્યો છે.
PIBએ પોતાના સત્તાવાર નિવેદનમાં જણાવ્યું કે સોશિયલ મીડિયા પર ફેલાવવામાં આવી રહેલો આ વીડિયો આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સનો ઉપયોગ કરીને તૈયાર કરવામાં આવ્યો છે. વીડિયોમાં પ્રધાનમંત્રી નરેન્દ્ર મોદી અને કેન્દ્રીય નાણાં પ્રધાન નિર્મલા સીતારમણને ખોટી રીતે એક રોકાણ પ્લેટફોર્મનું સમર્થન કરતા બતાવવામાં આવ્યા છે.
એજન્સીએ સ્પષ્ટ કર્યું કે વીડિયોમાં કરવામાં આવેલા દાવાઓનો કોઈ વાસ્તવિક આધાર નથી અને લોકો આવા ભ્રામક પ્રચારથી સાવધાન રહે. PIBના જણાવ્યા અનુસાર ભારત સરકાર, પ્રધાનમંત્રી કાર્યાલય અથવા નાણાં મંત્રાલયે આવી કોઈ રોકાણ યોજના શરૂ કરી નથી કે તેનું સમર્થન પણ કર્યું નથી.
AI Generated Scam કેવી રીતે લોકોને બનાવે છે શિકાર?
છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં AI ટેક્નોલોજી ખૂબ ઝડપથી વિકસિત થઈ છે. આ ટેક્નોલોજીનો ઉપયોગ કરીને કોઈપણ વ્યક્તિના અવાજ અને ચહેરાની નકલ કરવી હવે સરળ બની ગઈ છે. આ પ્રકારના વીડિયોને સામાન્ય રીતે ડીપફેક વીડિયો તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
સાયબર ઠગો જાણીતી હસ્તીઓ, રાજકારણીઓ અને સેલિબ્રિટીઓના વીડિયો અને અવાજનો ઉપયોગ કરીને નકલી જાહેરાતો બનાવે છે. કારણ કે લોકો આવા જાણીતા ચહેરાઓ પર વિશ્વાસ કરે છે, તેથી તેઓ સરળતાથી આ પ્રકારના ફ્રોડનો ભોગ બની શકે છે.
આ કેસમાં પણ પ્રધાનમંત્રી મોદી, નિર્મલા સીતારમણ, મુકેશ અંબાણી અને સુધા મૂર્તિ જેવા જાણીતા ચહેરાઓનો ઉપયોગ કરીને લોકોમાં વિશ્વાસ ઉભો કરવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવ્યો હતો. પરંતુ હકીકતમાં આ તમામ દૃશ્યો અને સંદેશાઓ કૃત્રિમ રીતે તૈયાર કરવામાં આવ્યા હતા.
સરકારની લોકોને ખાસ અપીલ
PIB ફેક્ટ ચેકે લોકોને ચેતવણી આપતા જણાવ્યું છે કે કોઈપણ પ્રકારની રોકાણ યોજના, ખાસ કરીને જે ખૂબ ઓછા રોકાણ સામે અસાધારણ વળતર આપવાનો દાવો કરતી હોય, તેની વિશ્વસનીયતા ચકાસ્યા વગર તેમાં પૈસા રોકવા જોઈએ નહીં.
એજન્સીએ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે:
આ વીડિયો સંપૂર્ણપણે AI Generated અને ભ્રામક છે.
પ્રધાનમંત્રી નરેન્દ્ર મોદી, નાણાં પ્રધાન નિર્મલા સીતારમણ અથવા ભારત સરકારે આવી કોઈ યોજના મંજૂર કરી નથી.
ઠગો લોકો સાથે છેતરપિંડી કરવા માટે ખોટા સમર્થન અને ડીપફેક વીડિયોનો ઉપયોગ કરે છે.
કોઈપણ રોકાણ કરતા પહેલાં સત્તાવાર સ્ત્રોતો પરથી માહિતીની ચકાસણી કરવી જરૂરી છે.
શંકાસ્પદ કન્ટેન્ટ જોવા મળે તો તેની ફરિયાદ કરવી જોઈએ.
નાણાકીય નિષ્ણાતો પણ વારંવાર સલાહ આપે છે કે જો કોઈ યોજના ટૂંકા સમયમાં અસામાન્ય નફાની ખાતરી આપે છે તો તેના પ્રત્યે વિશેષ સાવચેતી રાખવી જોઈએ, કારણ કે મોટાભાગના કિસ્સાઓમાં તે છેતરપિંડી સાબિત થાય છે.
વધતા ડીપફેક વીડિયોથી વધી રહ્યો છે ખતરો
ભારતમાં જ નહીં પરંતુ સમગ્ર વિશ્વમાં AI આધારિત ડીપફેક વીડિયો એક ગંભીર પડકાર બની રહ્યા છે. રાજકીય નેતાઓ, અભિનેતાઓ અને ઉદ્યોગપતિઓના નામે ખોટી માહિતી ફેલાવવાના કિસ્સાઓ સતત વધી રહ્યા છે.
વિશેષજ્ઞોના જણાવ્યા અનુસાર આગામી સમયમાં આવા વીડિયો વધુ વાસ્તવિક દેખાશે, જેના કારણે સામાન્ય લોકો માટે સાચું અને ખોટું ઓળખવું મુશ્કેલ બની શકે છે. તેથી કોઈપણ વાયરલ વીડિયો અથવા રોકાણ સંબંધિત દાવા પર વિશ્વાસ કરતા પહેલાં તેની સત્તાવાર પુષ્ટિ કરવી અત્યંત જરૂરી બની ગઈ છે.
