વિશ્વભરમાં ભારતીય સંસ્કૃતિ અને જીવનશૈલીનું પ્રતિક બની ચૂકેલા યોગની ઉજવણી માટે હવે ગણતરીના દિવસો બાકી રહ્યા છે. 21 જૂનના રોજ ઉજવાતા આંતરરાષ્ટ્રીય યોગ દિવસ 2026 માટે ભારત સહિત સમગ્ર વિશ્વમાં વ્યાપક તૈયારીઓ ચાલી રહી છે. આ વખતે મુખ્ય રાષ્ટ્રીય કાર્યક્રમ પશ્ચિમ બંગાળની રાજધાની કોલકાતાના ઐતિહાસિક રેડ રોડ પર યોજાશે, જ્યાં પ્રધાનમંત્રી નરેન્દ્ર મોદી વ્યક્તિગત રીતે હાજરી આપીને કાર્યક્રમની આગેવાની કરશે. આ વર્ષની થીમ ‘Healthy Ageing Through Yoga’ એટલે કે ‘સ્વસ્થ વૃદ્ધાવસ્થા માટે યોગ’ રાખવામાં આવી છે, જે વધતી ઉંમર સાથે શારીરિક અને માનસિક સ્વાસ્થ્ય જાળવવાના મહત્વ પર ભાર મૂકે છે.
કોલકાતાના રેડ રોડ પર યોજાશે દેશનો સૌથી મોટો યોગ કાર્યક્રમ
કેન્દ્ર સરકાર અને આયુષ મંત્રાલય દ્વારા આયોજિત આ વર્ષની યોગ દિવસની મુખ્ય ઉજવણી કોલકાતાના પ્રખ્યાત રેડ રોડ પર થવાની છે. આયુષ મંત્રી પ્રતાપરાવ જાધવે માહિતી આપી હતી કે પ્રધાનમંત્રી નરેન્દ્ર મોદી આ કાર્યક્રમમાં હાજરી આપશે અને હજારો યોગ સાધકો સાથે યોગાભ્યાસ કરશે. છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં યોગ દિવસની ઉજવણી દેશના વિવિધ શહેરોમાં કરવામાં આવી છે, પરંતુ આ વખતે કોલકાતાને પસંદ કરવાથી પૂર્વ ભારતને વિશેષ મહત્વ મળ્યું હોવાનું માનવામાં આવે છે.
રેડ રોડ કોલકાતાનું એક ઐતિહાસિક અને વિશાળ જાહેર સ્થળ છે, જ્યાં અગાઉ પણ અનેક રાષ્ટ્રીય સ્તરના કાર્યક્રમો યોજાઈ ચૂક્યા છે. હવે અહીં આંતરરાષ્ટ્રીય યોગ દિવસનું મુખ્ય આયોજન થવાથી દેશ-વિદેશના લોકોનું ધ્યાન કોલકાતા તરફ કેન્દ્રિત થશે.
‘સ્વસ્થ વૃદ્ધાવસ્થા માટે યોગ’ થીમ પાછળનો ખાસ સંદેશ
આ વર્ષે યોગ દિવસની થીમ ‘Healthy Ageing Through Yoga’ રાખવામાં આવી છે. વિશ્વભરમાં સરેરાશ આયુષ્યમાં સતત વધારો થઈ રહ્યો છે અને લોકો વધુ લાંબું જીવન જીવી રહ્યા છે. પરંતુ લાંબું જીવન ત્યારે જ અર્થપૂર્ણ બની શકે જ્યારે તે સ્વસ્થ, સક્રિય અને ખુશહાલ હોય.
યોગ માત્ર શરીરને લવચીક બનાવતું સાધન નથી, પરંતુ તે માનસિક શાંતિ, તણાવ નિયંત્રણ, સંતુલિત જીવનશૈલી અને આંતરિક સુખાકારી માટે પણ અસરકારક માનવામાં આવે છે. ખાસ કરીને વૃદ્ધાવસ્થામાં સાંધાના દુખાવા, બ્લડ પ્રેશર, ડાયાબિટીસ, ચિંતા અને ઊંઘની સમસ્યાઓ જેવી સ્થિતિઓ સામે યોગને એક કુદરતી સહાયક પદ્ધતિ તરીકે જોવામાં આવે છે.
આયુષ મંત્રાલયના જણાવ્યા મુજબ આ વર્ષની થીમનો મુખ્ય ઉદ્દેશ લોકોને સમજાવવાનો છે કે યોગ માત્ર યુવાનો માટે નહીં પરંતુ જીવનના દરેક તબક્કે ઉપયોગી છે. ખાસ કરીને વૃદ્ધ નાગરિકો માટે નિયમિત યોગાભ્યાસ વધુ સ્વસ્થ અને આત્મનિર્ભર જીવન જીવવામાં મદદરૂપ બની શકે છે.
વિશ્વના 2,500થી વધુ સ્થળોએ થશે યોગના કાર્યક્રમો
આંતરરાષ્ટ્રીય યોગ દિવસ હવે માત્ર ભારત સુધી મર્યાદિત રહ્યો નથી. છેલ્લા એક દાયકામાં યોગ વૈશ્વિક ચળવળ બની ગયો છે. આ વર્ષે વિશ્વભરના લગભગ 2,500 સ્થળોએ યોગ દિવસના કાર્યક્રમો યોજાવાના છે.
ભારતના 210થી વધુ દૂતાવાસો અને મિશનો પણ વિવિધ દેશોમાં વિશેષ યોગ કાર્યક્રમોનું આયોજન કરશે. અમેરિકા, યુરોપ, મધ્ય પૂર્વ, આફ્રિકા, એશિયા અને લેટિન અમેરિકાના અનેક શહેરોમાં ભારતીય દૂતાવાસો સ્થાનિક સરકારો અને સમુદાયો સાથે મળીને યોગ સત્રો યોજશે.
આ દર્શાવે છે કે યોગ હવે માત્ર ભારતની પરંપરા તરીકે નહીં પરંતુ વૈશ્વિક સ્વાસ્થ્ય ચળવળ તરીકે ઓળખ મેળવવામાં સફળ રહ્યો છે. સંયુક્ત રાષ્ટ્ર દ્વારા 2014માં 21 જૂનને આંતરરાષ્ટ્રીય યોગ દિવસ તરીકે માન્યતા આપ્યા બાદ દર વર્ષે તેની લોકપ્રિયતા સતત વધી રહી છે.
યોગ દિવસ પહેલાં જ બન્યો ગિનીસ વર્લ્ડ રેકોર્ડ
યોગ દિવસ 2026ની ઉજવણી પહેલાં જ એક મોટી સિદ્ધિ નોંધાઈ છે. 14 જૂનના રોજ યોજાયેલા વિશેષ લાઇવ યોગ સત્રમાં ચાર લાખથી વધુ લોકોએ એકસાથે ભાગ લીધો હતો. આ કાર્યક્રમ દરમિયાન નવો ગિનીસ વર્લ્ડ રેકોર્ડ પણ નોંધાયો હતો.
આ રેકોર્ડ માત્ર સંખ્યાની દૃષ્ટિએ મહત્વનો નથી, પરંતુ તે દર્શાવે છે કે યોગ પ્રત્યે લોકોમાં રસ અને સ્વીકાર સતત વધી રહ્યો છે. યોગ દિવસને લઈને દેશભરમાં ચાલી રહેલા અભિયાનનો પણ આ એક મહત્વપૂર્ણ ભાગ માનવામાં આવે છે.
મહિનાઓથી ચાલી રહી હતી દેશવ્યાપી તૈયારીઓ
આંતરરાષ્ટ્રીય યોગ દિવસ માટે તૈયારીઓ ઘણા મહિનાઓ પહેલાં શરૂ થઈ ગઈ હતી. દેશના વિવિધ ભાગોમાં કાઉન્ટડાઉન કાર્યક્રમોનું આયોજન કરવામાં આવ્યું હતું જેથી લોકોમાં જાગૃતિ અને ભાગીદારી વધારી શકાય.
યોગ દિવસના 100 દિવસ પહેલાં દિલ્હીમાં વિશેષ કાર્યક્રમ યોજાયો હતો. ત્યારબાદ મહારાષ્ટ્રના લોનારમાં 75 દિવસ પહેલાં ઉજવણી કરવામાં આવી. 50 દિવસના કાઉન્ટડાઉન કાર્યક્રમ માટે હૈદરાબાદના કાન્હા શાંતિ વનમને પસંદ કરવામાં આવ્યું હતું, જ્યારે 25 દિવસ પહેલાં મધ્યપ્રદેશના ખજુરાહોમાં વિશેષ કાર્યક્રમ યોજાયો હતો.
આ તમામ કાર્યક્રમોનો હેતુ દેશભરમાં યોગ પ્રત્યે જાગૃતિ ફેલાવવાનો અને લોકોને મુખ્ય ઉજવણી સાથે જોડવાનો હતો.
કોલકાતામાં મુખ્ય કાર્યક્રમ પહેલાં પણ રહેશે વિશેષ આયોજનો
21 જૂનના મુખ્ય કાર્યક્રમ પહેલાં કોલકાતામાં બે મહત્વપૂર્ણ કાર્યક્રમોનું આયોજન કરવામાં આવશે. 19 જૂને ‘રન ટુ મેડિટેશન’ કાર્યક્રમ યોજાશે, જેમાં શારીરિક ફિટનેસ અને માનસિક શાંતિ વચ્ચેના સંબંધને પ્રદર્શિત કરવામાં આવશે.
20 જૂને ‘વંદે યોગમ’ અને પશ્ચિમ બંગાળ દિવસની ઉજવણી કરવામાં આવશે. આ કાર્યક્રમમાં યોગ, દેશભક્તિ અને સાંસ્કૃતિક વારસાને એકસાથે રજૂ કરવામાં આવશે. આયોજકોના જણાવ્યા અનુસાર આ કાર્યક્રમો યોગ દિવસની મુખ્ય ઉજવણી માટે અનુકૂળ વાતાવરણ તૈયાર કરવામાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવશે.
સંસ્કૃતિ મંત્રાલય પણ જોડાશે ઉજવણીમાં
કેન્દ્રનું સંસ્કૃતિ મંત્રાલય પણ આ વર્ષની ઉજવણીમાં સક્રિય ભાગ ભજવશે. દેશભરના 100થી વધુ સ્થળોએ વિશેષ કાર્યક્રમો યોજાશે જેમાં ભારતની સાંસ્કૃતિક પરંપરા અને યોગની પ્રાચીન પરંપરાને એક સાથે રજૂ કરવામાં આવશે.
આ કાર્યક્રમો દ્વારા યોગને માત્ર શારીરિક કસરત તરીકે નહીં પરંતુ ભારતીય સંસ્કૃતિ અને જીવનદર્શનના અભિન્ન ભાગ તરીકે રજૂ કરવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવશે.
