ભારતની અગ્રણી આઇટી કંપની ઇન્ફોસિસે તાજેતરમાં તેના કર્મચારીઓને વધુ કલાક કામ ન કરવા વ્યક્તિગત ઇમેઇલ્સ મોકલ્યા છે, જેમાં માનસિક અને શારીરિક સ્વાસ્થ્ય જાળવવા અને વર્ક-લાઇફ બેલેન્સ પર ધ્યાન આપવાની સલાહ આપવામાં આવી છે. આ પગલું કંપનીના સહ-સ્થાપક એન. આર. નારાયણ મૂર્તિના 70-કલાકના કાર્યસપ્તાહના નિવેદનની એકદમ ઉલટ છે, જેને લઈને ઘણો વિવાદ થયો હતો.
ઇન્ફોસિસે કેમ મારી પલટી?
ઇન્ફોસિસે તેના કર્મચારીઓને દરરોજ 9 કલાક અને 15 મિનિટથી વધુ કામ ન કરવા અને સપ્તાહમાં પાંચ દિવસના કાર્યસમયનું પાલન કરવા જણાવ્યું છે. ખાસ કરીને, રિમોટ વર્ક કરતા કર્મચારીઓ માટે આ નીતિ નક્કી કરવામાં આવી છે. કંપનીએ એક ઓટોમેટેડ સિસ્ટમ લાગુ કરી છે, જે કર્મચારીઓના કામના કલાકોનું નિરીક્ષણ કરે છે અને જો કોઈ કર્મચારી નિર્ધારિત સમયથી વધુ કામ કરે તો તેને વોર્નિંગ ઇમેઇલ મોકલે છે. આ ઇમેઇલમાં કર્મચારીના છેલ્લા એક મહિનાના કામના કલાકો, રિમોટ વર્કના દિવસો અને દૈનિક સરેરાશ કામના કલાકોની વિગતો શામેલ હોય છે.
આ ઇમેઇલમાં એવું પણ જણાવવામાં આવ્યું છે કે, "અમે તમારી પ્રતિબદ્ધતાની કદર કરીએ છીએ, પરંતુ અમે એ પણ માનીએ છીએ કે તમારા સ્વાસ્થ્ય અને વર્ક-લાઇફ બેલેન્સ જાળવવું તમારા વ્યક્તિગત સુખાકારી અને લાંબા ગાળાની વ્યાવસાયિક સફળતા માટે જરૂરી છે."
નારાયણ મૂર્તિના નિવેદન બાદ થયો હતો શેરમાં કડાકો
ગયા વર્ષે, ઇન્ફોસિસના સહ-સ્થાપક નારાયણ મૂર્તિએ ભારતના યુવાનોને 70-કલાકના કાર્યસપ્તાહની હિમાયત કરી હતી, જેથી દેશની ઉત્પાદકતા વધે અને વૈશ્વિક સ્તરે સ્પર્ધા કરી શકાય. તેમણે ભારતીય ચેમ્બર ઓફ કોમર્સના શતાબ્દી સમારોહમાં જણાવ્યું હતું કે, "જો આપણે સખત મહેનત નહીં કરીએ, તો કોણ કરશે?" તેમણે એમ પણ ઉમેર્યું હતું કે ભારતના 800 મિલિયન લોકો ગરીબી રેખા નીચે જીવે છે, અને દેશની આર્થિક પ્રગતિ માટે લાંબા કામના કલાકો જરૂરી છે.
આ નિવેદનથી ભારે વિવાદ થયો હતો, કારણ કે ઘણા લોકોએ તેને યુવા વ્યાવસાયિકોના માનસિક અને શારીરિક સ્વાસ્થ્ય પર નકારાત્મક અસર કરનારું ગણાવ્યું હતું. ખાસ કરીને, આઇટી ઉદ્યોગમાં બર્નઆઉટ અને તણાવની સમસ્યાઓ વધી રહી છે, અને મૂર્તિના આ નિવેદનને ઘણા લોકોએ "ટોન-ડેફ" ગણાવ્યું હતું.
ઇમેજ બચાવવા ઇન્ફોસિસ થયું સક્રિય
ઇન્ફોસિસની આ નવી નીતિ તેના સહ-સ્થાપક નારાયણ મૂર્તિના વિચારોથી વિપરીત છે. કંપનીએ નવેમ્બર 2023થી હાઇબ્રિડ વર્ક મોડલ લાગુ કર્યું છે, જેમાં કર્મચારીઓએ મહિનામાં ઓછામાં ઓછા 10 દિવસ ઓફિસમાં હાજર રહેવું ફરજિયાત છે. આ મોડલના અમલ બાદ, HR ટીમે રિમોટ વર્કના કલાકોનું નિરીક્ષણ શરૂ કર્યું છે અને જે કર્મચારીઓ વધુ કલાકો કામ કરે છે તેમને ચેતવણી ઇમેઇલ્સ મોકલવામાં આવે છે.
આ ઇમેઇલ્સમાં કર્મચારીઓને નિયમિત વિરામ લેવા, જો તેઓ વધુ કામથી દબાણ અનુભવતા હોય તો તેમના મેનેજર સાથે વાત કરવા, કાર્યોનું વિતરણ કરવા અને ઓફ-અવર્સ દરમિયાન કામ સંબંધિત વાર્તાલાપ ઓછો કરવા જણાવવામાં આવે છે. ઉદાહરણ તરીકે, એક ઇમેઇલમાં લખ્યું છે: "કામની માંગ અને ડેડલાઇન્સ ક્યારેક લાંબા કલાકો તરફ દોરી શકે છે, પરંતુ વર્ક-લાઇફ બેલેન્સ જાળવવું ઉત્પાદકતા અને એકંદર સુખાકારી માટે મહત્વપૂર્ણ છે."
સ્વાસ્થ્ય સંબંધિત ચિંતાઓ
આઇટી ઉદ્યોગમાં યુવા વ્યાવસાયિકોમાં હૃદય સંબંધિત સમસ્યાઓ, તણાવ, ડિપ્રેશન અને અનિયમિત ખાણીપીણી અને ઊંઘની ટેવોને કારણે વધતી સ્વાસ્થ્ય સમસ્યાઓની ચિંતાઓ વધી રહી છે. બેંગલુરુના શ્રી જયદેવ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ કાર્ડિયોવેસ્ક્યુલર સાયન્સિસ એન્ડ રિસર્ચના ભૂતપૂર્વ ડિરેક્ટર અને લોકસભા સભ્ય ડૉ. સીએન મંજુનાથે જણાવ્યું હતું કે, 2013થી 2018 દરમિયાન હોસ્પિટલમાં તપાસાયેલા યુવા હૃદયરોગના દર્દીઓમાંથી ચોથા ભાગના દર્દીઓમાં પરંપરાગત જોખમી પરિબળો નહોતા, પરંતુ તેઓ તણાવથી પીડાતા હતા. તેમણે ચેતવણી આપી હતી કે, "તણાવ એ એક એવી વસ્તુ છે જેને તમે લેબમાં માપી શકતા નથી," અને યુવા વ્યાવસાયિકોને તેમના શરીરને કારકિર્દીની મહત્વાકાંક્ષાઓ અથવા ઓફિસના લક્ષ્યોની પાછળ વધુ પડતું ખેંચવાથી બચવાની સલાહ આપી.
ઇન્ફોસિસની આ પહેલ આવી સ્વાસ્થ્ય સમસ્યાઓને ઘટાડવાના પ્રયાસનો એક ભાગ છે. કંપનીના HALE (Health Assessment and Lifestyle Enrichment) પ્રોગ્રામ દ્વારા, ઇન્ફોસિસ શારીરિક અને માનસિક સ્વાસ્થ્ય, કર્મચારી સુરક્ષા અને સ્વસ્થ કાર્યબળને પ્રોત્સાહન આપવા માટે કામ કરી રહી છે.
ઇન્ફોસિસની સલાહ
ઇન્ફોસિસે તેના કર્મચારીઓને નીચેની સલાહ આપી છે:
નિયમિત વિરામ: કામ દરમિયાન નિયમિત વિરામ લેવા, જેથી શારીરિક અને માનસિક થાક ઘટે.
મેનેજર સાથે વાતચીત: જો કર્મચારીઓને કામનું દબાણ અનુભવાય તો તેમના મેનેજર સાથે ખુલ્લેઆમ ચર્ચા કરવી.
કાર્યોનું વિતરણ: જરૂર પડે તો કાર્યોનું વિતરણ કરવું અથવા જવાબદારીઓ ફરીથી વહેંચવી.
ઓફ-અવર્સમાં આરામ: ઓફ-અવર્સ દરમિયાન કામ સંબંધિત વાર્તાલાપ ઓછો કરવો અને આરામ પર ધ્યાન આપવું.
સામાજિક પ્રતિક્રિયા
ઇન્ફોસિસની આ નીતિની સોશિયલ મીડિયા પર ઘણી ચર્ચા થઈ છે. એક્સ પરના કેટલાક પોસ્ટ્સમાં લોકોએ આ નીતિને આવકારી છે, જ્યારે કેટલાકે તેને નારાયણ મૂર્તિના 70-કલાકના કાર્યસપ્તાહના નિવેદન સાથેની વિરોધાભાસી નીતિ તરીકે જોઈ છે. એક યુઝરે લખ્યું, "જ્યારે પિતા કહે છે, '12 કલાક અભ્યાસ કરો,' પરંતુ માતા કહે છે, 'તેને રમવા પણ દો'...ઇન્ફોસિસ હવે ઔપચારિક રીતે માતા બની ગઈ છે!"
આ ઉપરાંત, કેટલાક યુઝર્સે આ નીતિને "બેવડી નીતિ" ગણાવી, જ્યાં કંપની એક તરફ કર્મચારીઓને ઓછું કામ કરવાની સલાહ આપે છે, પરંતુ બીજી તરફ હાઇબ્રિડ વર્ક મોડલ હેઠળ ઓફિસમાં હાજરી ફરજિયાત કરે છે.
ઉદ્યોગમાં બદલાવ
ઇન્ફોસિસની આ નીતિ ભારતીય આઇટી ઉદ્યોગમાં એક મોટા બદલાવનો સંકેત આપે છે. અન્ય કંપનીઓ, જેમ કે કેપજેમિની, પણ તેમના કર્મચારીઓને 47.5 કલાકના કાર્યસપ્તાહની અંદર રહેવા અને વિકેન્ડ પર ઇમેઇલ્સ ન મોકલવાની સલાહ આપી રહી છે. આ બદલાવ દર્શાવે છે કે ભારતીય કોર્પોરેટ જગત હવે કર્મચારીઓના માનસિક અને શારીરિક સ્વાસ્થ્યને પ્રાથમિકતા આપી રહ્યું છે, જે લાંબા ગાળે ઉત્પાદકતા અને ટકાઉ વૃદ્ધિ માટે ફાયદાકારક સાબિત થઈ શકે છે.
ઇન્ફોસિસનો આ નવો અપ્રોચ યુવા વ્યાવસાયિકોની વધતી સ્વાસ્થ્ય સમસ્યાઓને ધ્યાનમાં રાખીને એક સકારાત્મક પગલું છે. 3,23,000થી વધુ કર્મચારીઓ ધરાવતી આ કંપનીએ તેના HALE પ્રોગ્રામ અને નવી નીતિઓ દ્વારા કર્મચારીઓના સ્વાસ્થ્ય અને ઉત્પાદકતાને સંતુલિત કરવાનો પ્રયાસ કર્યો છે. આ પગલું ભારતીય આઇટી ઉદ્યોગમાં વર્ક-લાઇફ બેલેન્સની ચર્ચાને નવું વળાંક આપી શકે છે, અને અન્ય કંપનીઓને પણ આવી નીતિઓ અપનાવવા પ્રેરણા આપી શકે છે.
