Gen Z સૌથી વધુ બેરોજગાર કેમ? : ડિગ્રી છે છતાં નોકરી નથી, જાણો ચોંકાવનારા આંકડા

ભારત વિશ્વની સૌથી યુવા વસ્તી ધરાવતા દેશોમાં સામેલ છે અને આગામી દાયકાઓમાં આ યુવા શક્તિ દેશના આર્થિક વિકાસનું સૌથી મોટું એન્જિન બની શકે છે. પરંતુ બીજી તરફ યુવાનોમાં વધતી બેરોજગારી હવે ગંભીર ચિંતાનો વિષય બની રહી છે. ખાસ કરીને Gen Z તરીકે ઓળખાતી નવી પેઢી માટે સારી નોકરી મેળવવી સતત મુશ્કેલ બની રહી છે. ઉચ્ચ શિક્ષણ મેળવ્યા પછી પણ લાખો યુવાનોને સ્થિર રોજગાર મળતો નથી. વિવિધ અભ્યાસો અને લેબર માર્કેટના આંકડાઓ દર્શાવે છે કે ભારતના રોજગાર ક્ષેત્રમાં શિક્ષણ અને ઉદ્યોગોની જરૂરિયાત વચ્ચેનું અંતર સતત વધી રહ્યું છે, જેના કારણે યુવા વર્ગ સૌથી વધુ અસરગ્રસ્ત બન્યો છે.

Gen Z સૌથી વધુ બેરોજગારીનો સામનો કરી રહી છે

તાજેતરના શ્રમબજાર સંબંધિત આંકડાઓ મુજબ 15થી 24 વર્ષની વયજૂથમાં બેરોજગારીનો દર સૌથી વધુ નોંધાયો છે. આ વયજૂથમાં બેરોજગારીનો દર આશરે 40 ટકા સુધી પહોંચે છે, જે અન્ય તમામ વયજૂથોની સરખામણીએ ઘણો ઊંચો છે.

આ પાછળ અનેક કારણો જવાબદાર છે. આ વયના મોટા ભાગના યુવાનો અભ્યાસ પૂર્ણ કરીને પ્રથમ વખત રોજગાર બજારમાં પ્રવેશી રહ્યા હોય છે. ઘણા લોકો પોતાની પ્રથમ ફુલ-ટાઇમ નોકરી શોધી રહ્યા હોય છે, જ્યારે કેટલાક હજુ સુધી યોગ્ય કારકિર્દી વિકલ્પ પસંદ કરવાની પ્રક્રિયામાં હોય છે. પરિણામે નોકરી માટેની સ્પર્ધા વધુ તીવ્ર બની રહી છે.

નિષ્ણાતો માને છે કે ભારતની અર્થવ્યવસ્થા ઝડપથી વધી રહી હોવા છતાં રોજગાર સર્જનની ગતિ એટલી ઝડપી નથી જેટલી યુવાનોની સંખ્યા વધી રહી છે. આ જ કારણ છે કે લાખો યુવાનો રોજગારની રાહ જોતા રહે છે.

Millennials ની સ્થિતિ તુલનાત્મક રીતે સારી

Gen Z ની સરખામણીએ Millennials તરીકે ઓળખાતા 25થી 29 વર્ષની વયના યુવાનોની સ્થિતિ ઘણી સારી જોવા મળે છે. ઉપલબ્ધ આંકડાઓ મુજબ આ વયજૂથમાં બેરોજગારીનો દર આશરે 20 ટકા આસપાસ છે.

આનું મુખ્ય કારણ અનુભવ છે. જેમ જેમ વ્યક્તિને કામનો અનુભવ મળતો જાય છે તેમ તેમ રોજગાર મેળવવાની સંભાવનાઓ વધે છે. ઘણા Millennials છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં પોતાના ક્ષેત્રમાં વ્યાવસાયિક નેટવર્ક તૈયાર કરી ચૂક્યા છે અને કારકિર્દીમાં સ્થિરતા મેળવી ચૂક્યા છે.

30થી 40 વર્ષની વય ધરાવતા સિનિયર Millennials માં બેરોજગારીનો દર વધુ ઓછો જોવા મળે છે. આ વર્ગના મોટા ભાગના લોકો પહેલેથી જ રોજગારમાં સ્થિર છે અથવા પોતાનો વ્યવસાય સ્થાપિત કરી ચૂક્યા છે.

દેશના કુલ બેરોજગારોમાં યુવાનોનો હિસ્સો 83 ટકા

ભારતના રોજગાર બજારનું સૌથી ચિંતાજનક પાસું એ છે કે કુલ બેરોજગાર લોકોમાં આશરે 83 ટકા હિસ્સો યુવાનોનો છે.

આ આંકડો સ્પષ્ટ દર્શાવે છે કે રોજગાર માટે સૌથી વધુ સંઘર્ષ યુવા પેઢી કરી રહી છે. દર વર્ષે લાખો વિદ્યાર્થીઓ કોલેજો અને યુનિવર્સિટીઓમાંથી ડિગ્રી મેળવીને બહાર આવે છે, પરંતુ બજારમાં ઉપલબ્ધ નોકરીઓની સંખ્યા તેના પ્રમાણમાં વધી રહી નથી.

પરિણામે સારી નોકરીઓ માટેની સ્પર્ધા વધુ કઠિન બની રહી છે. એક જ પદ માટે હજારો અરજીઓ આવવી હવે સામાન્ય બાબત બની ગઈ છે.

શિક્ષિત બેરોજગારી ભારત માટે મોટો પડકાર

ભારતની બેરોજગારીની સમસ્યામાં સૌથી રસપ્રદ અને ચિંતાજનક બાબત એ છે કે ઉચ્ચ શિક્ષણ હવે રોજગારની ગેરંટી આપતું નથી.

અહેવાલો મુજબ ગ્રેજ્યુએટ યુવાનોમાં બેરોજગારીનો દર આશરે 29.1 ટકા છે. બીજી તરફ ઓછી શિક્ષણ ધરાવતા અથવા અભણ લોકોમાં બેરોજગારીનો દર માત્ર 3.4 ટકા જેટલો નોંધાયો છે.

આ આંકડાઓ પ્રથમ નજરે આશ્ચર્યજનક લાગી શકે છે, પરંતુ તેના પાછળનું કારણ અલગ છે. ઓછી શિક્ષણ ધરાવતા લોકો ઘણીવાર અનૌપચારિક ક્ષેત્ર, મજૂરી કામ અથવા નાના વ્યવસાયોમાં જોડાઈ જાય છે. જ્યારે ઉચ્ચ શિક્ષણ પ્રાપ્ત કરેલા યુવાનો પોતાની લાયકાતને અનુરૂપ નોકરીની રાહ જોતા રહે છે.

આ પરિસ્થિતિએ શિક્ષિત બેરોજગારીને ભારત માટે ગંભીર પડકાર બનાવી દીધી છે.

દર વર્ષે 50 લાખ ગ્રેજ્યુએટ, પરંતુ નોકરી માત્ર 28 લાખને

ભારતમાં દર વર્ષે અંદાજે 50 લાખ વિદ્યાર્થીઓ ગ્રેજ્યુએશન પૂર્ણ કરે છે. પરંતુ ઉપલબ્ધ આંકડાઓ દર્શાવે છે કે તેમાંથી માત્ર 28 લાખ જેટલા લોકોને જ યોગ્ય રોજગાર મળી શકે છે.

આનો અર્થ એ છે કે દર વર્ષે લાખો નવા ગ્રેજ્યુએટ્સ રોજગાર બજારમાં પ્રવેશ કરે છે પરંતુ તેમની માટે પૂરતી તકો ઉપલબ્ધ નથી.

ઉદ્યોગ જગત લાંબા સમયથી કહી રહ્યું છે કે ઘણા ઉમેદવારો પાસે ડિગ્રી તો છે પરંતુ જરૂરી પ્રેક્ટિકલ કુશળતાઓનો અભાવ છે. કંપનીઓ હવે માત્ર શૈક્ષણિક પ્રમાણપત્ર કરતાં વધુ ધ્યાન ટેકનિકલ સ્કિલ્સ, ડિજિટલ ક્ષમતા, સમસ્યા ઉકેલવાની આવડત અને કમ્યુનિકેશન સ્કિલ્સ પર આપે છે.

સ્કિલ ગેપ બની રહ્યો છે સૌથી મોટો અવરોધ

નિષ્ણાતોના મતે ભારતના રોજગાર સંકટ પાછળનું સૌથી મોટું કારણ સ્કિલ ગેપ છે. એટલે કે શૈક્ષણિક સંસ્થાઓ જે ભણાવે છે અને ઉદ્યોગોને જે કુશળતાઓની જરૂર છે તેની વચ્ચેનું અંતર.

ઘણા વિદ્યાર્થીઓ પરંપરાગત અભ્યાસક્રમ પૂર્ણ કરે છે, પરંતુ આધુનિક ટેક્નોલોજી, આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ, ડેટા એનાલિટિક્સ, સાયબર સિક્યુરિટી અને ડિજિટલ માર્કેટિંગ જેવા ક્ષેત્રોની માંગ ઝડપથી વધી રહી છે.

જો શિક્ષણ વ્યવસ્થા અને ઉદ્યોગોની જરૂરિયાત વચ્ચે વધુ સારો સમન્વય સ્થાપિત કરવામાં આવે તો યુવાનો માટે રોજગારની તકોમાં નોંધપાત્ર વધારો થઈ શકે છે.