ઇન્દિરા ગાંધીના લગ્નમાં કેમ ગેરહાજર રહ્યા હતા જવાહરલાલ નહેરુ? : શું આંતરધર્મ લગ્ન હતું મુખ્ય કારણ?

ગાંધી-નહેરુ પરિવારમાં ફરી એકવાર લગ્નની શરણાઈઓ વાગવાની તૈયારીઓ વચ્ચે જૂના ઐતિહાસિક કિસ્સાઓ તાજા થયા છે. પ્રિયંકા ગાંધી અને રોબર્ટ વાડ્રાના પુત્ર રેહાન વાડ્રાની સગાઈના અહેવાલોએ જોર પકડ્યું છે. સૂત્રોના જણાવ્યા મુજબ, રેહાન વાડ્રા જાન્યુઆરી 2026ની શરૂઆતમાં રાજસ્થાનમાં એક ખાનગી સમારોહમાં અવીવા બેગ સાથે સગાઈ કરી શકે છે. આ ચર્ચાઓની વચ્ચે સોશિયલ મીડિયા અને રાજકીય વર્તુળોમાં ઇન્દિરા ગાંધી અને ફિરોઝ ગાંધીના લગ્નનો તે કિસ્સો ફરી ચર્ચાઈ રહ્યો છે, જેમાં પિતા જવાહરલાલ નહેરુની ગેરહાજરીએ અનેક સવાલો ઉભા કર્યા હતા.

શું ધર્મના તફાવતને કારણે નહેરુ નારાજ હતા?

જ્યારે 26 March 1942ના રોજ અલ્હાબાદના આનંદ ભવનમાં ઇન્દિરા ગાંધી અને ફિરોઝ ગાંધીના લગ્ન થયા, ત્યારે નહેરુની ગેરહાજરી કુતૂહલનો વિષય બની હતી. ઇતિહાસકારોના મતે નહેરુ આ સંબંધથી સંપૂર્ણ સહમત નહોતા. તેનું મુખ્ય કારણ ધાર્મિક ભિન્નતા હોવાનું મનાય છે. ઇન્દિરા ગાંધી હિન્દુ પરિવારમાંથી આવતા હતા જ્યારે ફિરોઝ ગાંધી પારસી સમુદાયના હતા. તે યુગમાં આંતરધર્મ લગ્નો સામાજિક રીતે સ્વીકાર્ય નહોતા અને નહેરુ ઈચ્છતા હતા કે ઇન્દિરાના લગ્ન સજાતીય પરિવારમાં થાય.

શિક્ષણ અને સામાજિક દરજ્જા અંગેના મતભેદો

માત્ર ધર્મ જ નહીં પરંતુ ફિરોઝ ગાંધીની સામાજિક પૃષ્ઠભૂમિ અને શિક્ષણને લઈને પણ નહેરુને વાંધો હતો. નહેરુને લાગતું હતું કે ફિરોઝની શૈક્ષણિક લાયકાત તેમની પુત્રીના જીવનસાથી તરીકે યોગ્ય નથી. ઇન્દિરા ગાંધીની જીવનકથા લખનાર લેખિકા Pupul Jayakar એ પણ ઉલ્લેખ કર્યો છે કે નહેરુ અંગત રીતે ફિરોઝ ગાંધીના વ્યક્તિત્વથી બહુ પ્રભાવિત નહોતા.

મહાત્મા ગાંધીની મધ્યસ્થી અને નહેરુની શરત

ઇન્દિરા ગાંધી પોતાના નિર્ણય પર મક્કમ હતા. નહેરુએ શરત મૂકી હતી કે જો Mahatma Gandhi આ લગ્ન માટે સંમતિ આપશે તો જ તેઓ મંજૂરી આપશે. ઇન્દિરાએ બાપુ સાથે વાત કરી અને મહાત્મા ગાંધીએ આ લગ્નને સમર્થન આપ્યું. આમ છતાં નહેરુ મનથી આ લગ્ન માટે તૈયાર નહોતા.

ગેરહાજરી પાછળના અન્ય કારણો

કેટલાક ઇતિહાસકારો એવું પણ માને છે કે લગ્ન સમયે નહેરુ સ્વતંત્રતા આંદોલનને કારણે જેલમાં હતા, જે તેમની ગેરહાજરીનું એક ટેકનિકલ કારણ પણ હોઈ શકે છે. જોકે પ कौટુંબિક સૂત્રો મુજબ તેમની ગેરહાજરી પાછળ વૈચારિક અસંમતિ વધુ જવાબદાર હતી. સમય જતાં નહેરુએ આ સંબંધનો સ્વીકાર કર્યો હતો, પરંતુ શરૂઆતના સમયમાં પિતા અને પુત્રી વચ્ચે આ લગ્નને લઈને ભારે તણાવ જોવા મળ્યો હતો.

આમ આજે જ્યારે ગાંધી પરિવારની નવી પેઢીના લગ્નની વાતો થઈ રહી છે ત્યારે ઇતિહાસના આ પાના ફરી એકવાર લોકોની ઉત્સુકતા વધારી રહ્યા છે.