સહકારથી સમૃદ્ધિનું જીવંત ઉદાહરણ : કચ્છની સરહદ ડેરીમાં ભારતનો પ્રથમ કેમલ મિલ્ક પ્રોસેસિંગ પ્લાન્ટ અને રાજભોગ આઈસ્ક્રીમની એકમાત્ર ફેક્ટરી

Kutch sarhad Dairy: 2001ના વિનાશક ભૂકંપે કચ્છને તબાહ કરી નાખ્યું હતું, પરંતુ વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીના તત્કાલીન મુખ્યમંત્રી તરીકેના નેતૃત્વમાં આ પ્રદેશમાં અભૂતપૂર્વ વિકાસ થયો. આજે કચ્છ પ્રવાસન, ખેતી અને સહકારી ક્ષેત્રે અગ્રેસર છે. આ સફરમાં સરહદ ડેરી (કચ્છ જિલ્લા સહકારી દૂધ ઉત્પાદક સંઘ) એ મહત્વની ભૂમિકા ભજવી છે, જે 2009માં સ્થાપિત થઈ અને આજે કચ્છની સૌથી મોટી સહકારી સંસ્થા બની છે.

દૈનિક 5.5 લાખ લિટર દૂધનું સંપાદન અને ₹1,200 કરોડનો ટર્નઓવર

સરહદ ડેરી 900થી વધુ સહકારી મંડળીઓ દ્વારા લગભગ 80,000 દૂધ ઉત્પાદકો પાસેથી દરરોજ 5.5 લાખ લિટર દૂધ એકત્ર કરે છે. ડેરીમાં દરરોજ 4 લાખ લિટર દૂધ પ્રોસેસ થાય છે, 300 ટન ક્ષમતાનો પશુઆહાર પ્લાન્ટ અને 50,000 લિટર આઈસ્ક્રીમ ઉત્પાદન ક્ષમતા છે (મહત્તમ રેકોર્ડ 3.38 લાખ લિટર). પશુપાલકોને દરરોજ ₹3 કરોડની ચુકવણી થાય છે. વર્ષ 2024-25માં ₹1,200 કરોડથી વધુનો ટર્નઓવર હાંસલ કરીને 9.09% વૃદ્ધિ નોંધાવી છે. ડેરી હરિયાણા, તેલંગાણા અને મહારાષ્ટ્રમાં અમૂલ પ્લાન્ટને ભેંસનું શુદ્ધ દૂધ પુરું પાડે છે.

ભારતનો પ્રથમ કેમલ મિલ્ક પ્રોસેસિંગ પ્લાન્ટ અને ઊંટડીના દૂધના લાભ

કચ્છના રણના 'સફેદ સોના' એટલે ઊંટડીનું દૂધ, જેમાં ભરપૂર ખાદ્ય ખનીજ અને રોગપ્રતિકારક શક્તિ વધારતા તત્વો છે. સરહદ ડેરી પાસે ભારતનો પ્રથમ ઊંટડીના દૂધ પ્રોસેસિંગ પ્લાન્ટ (દુર્ગંધમુક્ત) 16 જાન્યુઆરી 2019થી કાર્યરત છે, જેમાં ઓર્ગેનિક સર્ટિફિકેટ પણ છે. રાપર, નખત્રાણા, ગઢશીશા અને કોટડા આથમણા ખાતે કલેક્શન કેન્દ્રો દ્વારા ઊંટડીનું દૂધ એકત્ર થાય છે. 2024-25માં દૈનિક 4,754 લિટર સંપાદન થયું, જેનાથી 350+ ઊંટપાલક પરિવારોને વાર્ષિક ₹8.73 કરોડની ચુકવણી મળી.

દેશમાં એકમાત્ર ઊંટડીના દૂધની રાજભોગ આઈસ્ક્રીમ

સરહદ ડેરીમાં જ ઊંટડીના દૂધથી રાજભોગ ફ્લેવર આઈસ્ક્રીમ બને છે. 22 ફેબ્રુઆરી 2024ના રોજ PM નરેન્દ્ર મોદીએ આ પ્લાન્ટનું ઉદ્ઘાટન કર્યું. એક વર્ષમાં 80 વેરાયટી લોન્ચ થઈ, 2024-25માં 24.52 લાખ લિટર ઉત્પાદન અને મહત્તમ 58,000 લિટર ડિસપેચ નોંધાયું.

વૈશ્વિક ઓળખ અને પુરસ્કારો

સરહદ ડેરીએ IDF રિજિનલ ડેરી કોન્ફરન્સ-2024 અને ગલ્ફ ફૂડ એક્સ્પોમાં ઊંટડીના ઉત્પાદનોને વૈશ્વિક સ્તરે પ્રદર્શિત કર્યા. પુરસ્કારોમાં FOKIA Award (2014, 2024), રોટરી વોકેશનલ એક્સેલન્સ (2017) અને ગ્રીન વર્કપ્લેસ અવોર્ડ (2025) સામેલ છે.

‘સહકારથી સમૃદ્ધિ’નું જીવંત ઉદાહરણ

PM મોદી અને કેન્દ્રીય મંત્રી અમિત શાહની પહેલ હેઠળ સરહદ ડેરીએ 900 મંડળીઓ અને 31,067 પશુપાલકોના બેંક ખાતા ખોલાવ્યા, RuPay કાર્ડ આપ્યા અને 438 મંડળીઓને માઇક્રો એટીએમ પ્રદાન કર્યા. આ સહકારી મોડલથી કચ્છ આત્મનિર્ભરતા અને સમૃદ્ધિનું ઉત્તમ ઉદાહરણ બન્યું છે.