Indian Navy Project 18: ભારત ઝડપથી પોતાની સૈન્ય શક્તિને આધુનિક બનાવી રહ્યું છે અને ખાસ કરીને હિંદ મહાસાગર તથા ઇન્ડો-પેસિફિક ક્ષેત્રમાં વધતા વ્યૂહાત્મક પડકારોને ધ્યાનમાં રાખીને નૌસેનાની ક્ષમતા વધારવા પર ભાર મૂકી રહ્યું છે. ચીનના વધતા નૌકાદળ, હિંદ મહાસાગરમાં તેની વધતી હાજરી અને પાકિસ્તાન સાથેના સુરક્ષા પડકારો વચ્ચે ભારતીય નૌસેના હવે એવા યુદ્ધજહાજની તૈયારીમાં છે, જે આગામી દાયકાઓ સુધી સમુદ્રમાં ભારતની શક્તિનું પ્રતિક બની શકે. ભારતીય નૌસેનાનો મહત્ત્વાકાંક્ષી Project 18 હવે માત્ર એક સામાન્ય ડિસ્ટ્રોયર પ્રોજેક્ટ રહ્યો નથી. તેને વધુ અદ્યતન અને વિશાળ સ્વરૂપ આપવામાં આવ્યું છે, જેના કારણે હવે તેને ક્રૂઝર-ક્લાસ યુદ્ધજહાજ તરીકે જોવામાં આવી રહ્યું છે. આશરે 11,000થી 13,000 ટન ડિસ્પ્લેસમેન્ટ ધરાવતું આ યુદ્ધજહાજ ભવિષ્યના યુદ્ધોને ધ્યાનમાં રાખીને ડિઝાઇન કરવામાં આવી રહ્યું છે અને તેને ભારતીય નૌસેનાની આગામી પેઢીની રીઢ માનવામાં આવી રહી છે.
ડિસ્ટ્રોયરથી ક્રૂઝર સુધીનો સફર
પ્રારંભિક તબક્કામાં Project 18ને મધ્યમ કદના ડિસ્ટ્રોયર તરીકે વિકસાવવાની યોજના હતી. પરંતુ બદલાતા વૈશ્વિક સુરક્ષા માહોલ અને નવા પ્રકારના ખતરાઓને ધ્યાનમાં રાખીને તેની ડિઝાઇનમાં મોટા ફેરફારો કરવામાં આવ્યા. હવે આ યુદ્ધજહાજનું કદ અને ક્ષમતા એટલી વધી ગઈ છે કે તેને ક્રૂઝર શ્રેણીના યુદ્ધજહાજ તરીકે ગણવામાં આવી રહ્યું છે. ભારતીય નૌસેના આગામી વર્ષોમાં આવા 10થી 12 યુદ્ધજહાજો બનાવવાની યોજના પર કામ કરી રહી છે. સમગ્ર પ્રોજેક્ટનો અંદાજિત ખર્ચ 10 અબજ ડોલરથી વધુ હોવાનું માનવામાં આવે છે. આ પ્રોજેક્ટ ‘મેક ઇન ઇન્ડિયા’ અને ‘આત્મનિર્ભર ભારત’ અભિયાન માટે પણ એક મહત્વપૂર્ણ માઈલસ્ટોન બની શકે છે.
144 મિસાઇલ લોન્ચ સેલ સાથે ઘાતક તાકાત
Project 18ની સૌથી મોટી વિશેષતા તેની મિસાઇલ ક્ષમતા છે. યુદ્ધજહાજમાં 144 વર્ટિકલ લોન્ચ સિસ્ટમ (VLS) સેલ લગાવવામાં આવશે, જે તેને ઇન્ડો-પેસિફિક ક્ષેત્રના સૌથી વધુ હથિયારોથી સજ્જ યુદ્ધજહાજોમાં સ્થાન અપાવશે. આ યુદ્ધજહાજ પર લાંબા અંતરની બ્રહ્મોસ ER મિસાઇલ, લૉંગ રેન્જ લેન્ડ એટેક ક્રૂઝ મિસાઇલ (LR-LACM) અને પ્રોજેક્ટ કુશા હેઠળ વિકસાવવામાં આવતી મિસાઇલ ડિફેન્સ સિસ્ટમ તૈનાત થઈ શકે છે.
ભવિષ્યમાં હાઇપરસોનિક મિસાઇલ સિસ્ટમ્સને પણ આ પ્લેટફોર્મ સાથે જોડવાની ક્ષમતા રાખવામાં આવી છે, જેના કારણે આ જહાજ આવનારા દાયકાઓમાં પણ આધુનિક રહેશે.
આ પણ વાંચો: જાન્યુઆરીથી માર્ચ સુધી ભારતની GDPએ ભરી હરણફાળ: 7.8% વૃદ્ધિ સાથે નોંધાવી મજબૂત ગતિ
ડ્રોન, બેલિસ્ટિક અને હાઇપરસોનિક હુમલાનો જવાબ આપશે
આધુનિક યુદ્ધોમાં ખતરા સતત બદલાઈ રહ્યા છે. ડ્રોન સ્વોર્મ હુમલા, બેલિસ્ટિક મિસાઇલ અને હાઇપરસોનિક હથિયારો હવે મોટા પડકાર તરીકે ઉભરી રહ્યા છે. Project 18ને એવી રીતે ડિઝાઇન કરવામાં આવી રહ્યું છે કે તે એકસાથે અનેક પ્રકારના હુમલાનો સામનો કરી શકે. નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે આ યુદ્ધજહાજ માત્ર વર્તમાન ખતરાઓ સામે જ નહીં પરંતુ વર્ષ 2040 અને તે પછીની સુરક્ષા જરૂરિયાતોને પણ ધ્યાનમાં રાખીને તૈયાર કરવામાં આવી રહ્યું છે.
લેઝર હથિયારો અને અદ્યતન ટેક્નોલોજીથી સજ્જ
Project 18માં Integrated Electric Propulsion System (IEPS)નો ઉપયોગ કરવામાં આવશે. આ ટેક્નોલોજી જહાજને વધુ શાંત, ઊર્જા કાર્યક્ષમ અને ઝડપી બનાવશે. આ ઉપરાંત યુદ્ધજહાજમાં 50થી 100 કિલોવોટ ક્ષમતાવાળા લેઝર આધારિત હથિયારો માટે પણ વ્યવસ્થા કરવામાં આવી રહી છે. આવા લેઝર સિસ્ટમ્સ ખાસ કરીને ડ્રોન સ્વોર્મ હુમલાઓને નિષ્ફળ બનાવવામાં અત્યંત અસરકારક સાબિત થઈ શકે છે. આ પ્રકારની ડાયરેક્ટેડ એનર્જી ટેક્નોલોજી ધરાવતા યુદ્ધજહાજો હાલમાં વિશ્વની ગણતરીની નૌસેનાઓ પાસે જ ઉપલબ્ધ છે.
સ્વદેશી રડાર અને 500 કિમી સુધીની નજર
Project 18માં DRDO દ્વારા વિકસાવવામાં આવતું અદ્યતન S-Band AESA રડાર લગાવવામાં આવશે. આ રડાર 500 કિલોમીટરથી વધુ અંતરે રહેલા લક્ષ્યોને શોધી અને ટ્રેક કરી શકશે. દુશ્મનના વિમાન, મિસાઇલ, ડ્રોન અથવા અન્ય હવાઈ ખતરાઓને સમયસર ઓળખવાની ક્ષમતા તેને વધુ ઘાતક બનાવે છે. રડાર અને સેન્સર સિસ્ટમ્સના કારણે યુદ્ધજહાજને વિશાળ દરિયાઈ વિસ્તારમાં સતત મોનિટરિંગ કરવાની શક્તિ મળશે.
આ પણ વાંચો: 20,000 કરોડના સ્વદેશી ડ્રોન ખરીદશે ભારત!: સેનાની શક્તિમાં થશે જબરદસ્ત વધારો, 18-24 મહિનામાં શરૂ થશે ડિલિવરી
75 ટકા સ્વદેશી ટેક્નોલોજીનો ઉપયોગ
ભારત આ પ્રોજેક્ટમાં સ્વદેશીકરણ પર વિશેષ ભાર મૂકી રહ્યું છે. અંદાજે 75 ટકા સામગ્રી અને ટેક્નોલોજી સ્વદેશી હશે. આ પગલાથી વિદેશી ટેક્નોલોજી પરની નિર્ભરતા ઘટશે અને ભારતીય રક્ષા ઉદ્યોગને પણ મોટો પ્રોત્સાહન મળશે. ઓટોમેશનના કારણે જહાજ પર માનવબળની જરૂરિયાતમાં પણ 25થી 30 ટકા સુધી ઘટાડો થશે. ભારતનું લક્ષ્ય માત્ર પોતાની જરૂરિયાતો પૂરી કરવાનું નથી, પરંતુ ભવિષ્યમાં આવા અદ્યતન યુદ્ધજહાજોના નિકાસ બજારમાં પણ પ્રવેશ મેળવવાનો છે.
