India Drone Deal: ભારત પોતાની સંરક્ષણ ક્ષમતાઓને વધુ આધુનિક અને ટેકનોલોજી આધારિત બનાવવા માટે એક ઐતિહાસિક નિર્ણય લેવા જઈ રહ્યું છે. કેન્દ્ર સરકાર લગભગ 20,000 કરોડ રૂપિયાના સ્વદેશી લશ્કરી ડ્રોન ખરીદવાની તૈયારીમાં છે. જો આ યોજના અંતિમ સ્વરૂપ પામે છે તો તે દેશના ઇતિહાસનો સૌથી મોટો ડ્રોન ખરીદી સોદો સાબિત થશે. આગામી 18 થી 24 મહિનામાં આ ડ્રોન ભારતીય સશસ્ત્ર દળોને સોંપવામાં આવશે, જેનાથી સરહદી સુરક્ષા, દેખરેખ અને હુમલાખોર ક્ષમતાઓમાં નોંધપાત્ર વધારો થવાની અપેક્ષા છે.
યુદ્ધની બદલાતી જરૂરિયાતો વચ્ચે ડ્રોન પર વધતો ભાર
છેલ્લાં કેટલાક વર્ષોમાં વિશ્વભરના સંઘર્ષોએ સાબિત કર્યું છે કે આધુનિક યુદ્ધમાં ડ્રોનનું મહત્વ સતત વધી રહ્યું છે. સરહદ પર દેખરેખ રાખવાથી લઈને ચોક્કસ લક્ષ્યો પર હુમલા કરવા સુધી, ડ્રોન હવે સૈન્ય માટે મહત્વપૂર્ણ સાધન બની ગયા છે.
ભારત પણ આ બદલાતી પરિસ્થિતિને ધ્યાનમાં રાખીને પોતાની સેનાને વધુ સક્ષમ બનાવવા માંગે છે. ખાસ કરીને ઉત્તર અને પશ્ચિમ સરહદો પર સુરક્ષા પડકારો તેમજ ઇન્ડો-પેસિફિક ક્ષેત્રમાં ઉભા થઈ રહેલા વ્યૂહાત્મક પડકારોને ધ્યાનમાં રાખીને ડ્રોન ટેકનોલોજી પર ભાર મૂકવામાં આવી રહ્યો છે.
સરકાર સાથે નજીકથી કામ કરતી ઉદ્યોગ સંસ્થા Drone Federation of India (DFI) ના જણાવ્યા અનુસાર, નવી ખરીદી યોજના અદ્યતન તબક્કામાં પહોંચી ચૂકી છે અને ટૂંક સમયમાં સ્થાનિક ઉત્પાદકોને ઓર્ડર આપવામાં આવી શકે છે.
20,000 કરોડ રૂપિયાથી વધુનો હોઈ શકે છે સોદો
DFIના પ્રમુખ Smit Shahએ જણાવ્યું છે કે સરકાર દ્વારા તાજેતરમાં ટેક્ટિકલ-ક્લાસ ડ્રોન માટે લગભગ 3,000 કરોડ રૂપિયાના ઓર્ડર આપવામાં આવ્યા હતા. જોકે આગામી તબક્કામાં આ ખરીદીનું કદ 20,000 કરોડ રૂપિયાથી પણ વધુ થઈ શકે છે.
આ સોદો માત્ર સંખ્યાની દૃષ્ટિએ જ નહીં પરંતુ ટેકનોલોજી અને વ્યૂહાત્મક મહત્વના દૃષ્ટિકોણથી પણ અત્યંત મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવે છે. આ ડ્રોનમાં દેખરેખ, ગુપ્તચર માહિતી એકત્રિત કરવી, સરહદી પેટ્રોલિંગ, લક્ષ્ય શોધ અને હુમલાની ક્ષમતાઓ જેવી અનેક સુવિધાઓ સામેલ હોઈ શકે છે.
વિશેષજ્ઞોનું માનવું છે કે આ પ્રકારની ખરીદી ભારતને આયાત પરની નિર્ભરતા ઘટાડવામાં પણ મદદ કરશે અને સ્થાનિક સંરક્ષણ ઉત્પાદન ક્ષેત્રને નવી ગતિ આપશે.
ફાસ્ટ-ટ્રેક પ્રક્રિયા દ્વારા થશે ખરીદી
દેશની તાત્કાલિક સુરક્ષા જરૂરિયાતોને ધ્યાનમાં રાખીને આ ખરીદી પરંપરાગત લાંબી પ્રક્રિયા કરતાં ઝડપી મંજૂરી પદ્ધતિ હેઠળ કરવામાં આવી શકે છે.
સંરક્ષણ ક્ષેત્રમાં સામાન્ય રીતે મોટા સોદાઓને અંતિમ સ્વરૂપ આપવા માટે ઘણા વર્ષો લાગી જતા હોય છે, પરંતુ હાલની વ્યૂહાત્મક પરિસ્થિતિને જોતા સરકાર ઝડપી નિર્ણય લેવાના મૂડમાં છે. આથી સેનાને જરૂરી સાધનો ઓછા સમયમાં ઉપલબ્ધ કરાવી શકાશે.
ફાસ્ટ-ટ્રેક પ્રક્રિયા દ્વારા સ્થાનિક કંપનીઓને પણ ઉત્પાદન ક્ષમતા વધારવાની તક મળશે, જેના કારણે "આત્મનિર્ભર ભારત" અભિયાનને વધુ મજબૂતી મળશે.
સંરક્ષણ મંત્રાલયે પહેલેથી જ આપી છે મોટી મંજૂરી
આ વર્ષે માર્ચ મહિનામાં Ministry of Defence દ્વારા લગભગ 2.38 લાખ કરોડ રૂપિયાના સંરક્ષણ પ્રસ્તાવોને મંજૂરી આપવામાં આવી હતી. તેમાં પરિવહન વિમાનો, મિસાઇલ સિસ્ટમો અને રિમોટલી પાયલોટેડ સ્ટ્રાઈક એરક્રાફ્ટ એટલે કે સશસ્ત્ર ડ્રોનની ખરીદીનો સમાવેશ થાય છે.
વિશ્લેષકોનું માનવું છે કે આ ફાળવણીનો મોટો હિસ્સો ડ્રોન ટેકનોલોજી અને સંબંધિત સિસ્ટમો માટે ખર્ચવામાં આવશે. આ નિર્ણય દર્શાવે છે કે ભારત આગામી દાયકાના યુદ્ધક્ષેત્ર માટે પોતાની સેનાને તૈયાર કરી રહ્યું છે.
કેમ મહત્વપૂર્ણ બની રહ્યા છે ડ્રોન?
આધુનિક યુદ્ધમાં ડ્રોનને "ફોર્સ મલ્ટિપ્લાયર" તરીકે જોવામાં આવે છે. તેનો અર્થ એ છે કે ઓછા માનવબળ અને ઓછા જોખમ સાથે વધુ અસરકારક કામગીરી કરી શકાય છે.
ભૂતપૂર્વ સૈન્ય અધિકારી અને એક્ઝિક્યુટિવ આઈજી ડિફેન્સ Ramesh Chandra Padhyના જણાવ્યા અનુસાર, યુદ્ધક્ષેત્રની ગતિશીલતા ઝડપથી બદલાઈ રહી છે અને ડ્રોન હવે સૈનિકોની કામગીરીને અનેકગણી અસરકારક બનાવે છે.
ડ્રોનના ઉપયોગથી:
સરહદો પર 24 કલાક દેખરેખ શક્ય બને છે.
જોખમી વિસ્તારોમાં સૈનિકોને મોકલવાની જરૂરિયાત ઘટે છે.
ચોક્કસ લક્ષ્યો પર હુમલા કરી શકાય છે.
રિયલ-ટાઇમ ગુપ્તચર માહિતી પ્રાપ્ત થાય છે.
દુશ્મનની ગતિવિધિઓ પર સતત નજર રાખી શકાય છે.
નવા યુગમાં ભારતનો આ નિર્ણય અત્યંત મહત્વનો
વિશ્વભરમાં વધતા ભૂરાજકીય તણાવ અને ટેકનોલોજી આધારિત યુદ્ધના નવા યુગમાં ભારતનો આ નિર્ણય અત્યંત મહત્વનો ગણાય છે. રશિયા-યુક્રેન યુદ્ધ સહિતના અનેક સંઘર્ષોએ બતાવ્યું છે કે ડ્રોન ભવિષ્યના યુદ્ધનું કેન્દ્ર બની રહ્યા છે.
ભારત દ્વારા સ્વદેશી ડ્રોન પર કરવામાં આવતું આ મોટું રોકાણ માત્ર સૈન્ય ક્ષમતાઓ વધારશે નહીં, પરંતુ સ્થાનિક ડિફેન્સ મેન્યુફેક્ચરિંગ ઉદ્યોગ, સ્ટાર્ટઅપ્સ અને નવીન ટેકનોલોજી વિકાસને પણ પ્રોત્સાહન આપશે. આગામી બે વર્ષમાં આ પ્રોજેક્ટ દેશની સંરક્ષણ વ્યવસ્થામાં એક મહત્વપૂર્ણ પરિવર્તન લાવી શકે છે.
