ભારતીય સેનામાં મોટો બદલાવ : યુનિફોર્મથી લઈને મૂંછ, ટેટૂ અને હેરકટ સુધી નવા કડક નિયમો લાગુ, જાણો શું બદલાયું?

ભારતીય સેનાએ પોતાની ઓળખને વધુ ભારતીય બનાવવાના પ્રયાસોમાં એક મહત્વપૂર્ણ પગલું ભર્યું છે. નવી "આર્મી યુનિફોર્મ્સ-2026" મેન્યુઅલ દ્વારા યુનિફોર્મ, ગ્રૂમિંગ અને ઔપચારિક ડ્રેસ કોડ સંબંધિત અનેક નિયમોમાં મોટા ફેરફારો કરવામાં આવ્યા છે. બ્રિટિશ શાસનકાળની અનેક પરંપરાઓને દૂર કરવાની સાથે સેનાએ ટેટૂ, પિયર્સિંગ, મૂંછની લંબાઈ, કોસ્મેટિક્સ અને સત્તાવાર વસ્ત્રોને લઈને પણ સ્પષ્ટ માર્ગદર્શિકા જાહેર કરી છે. આ બદલાવો માત્ર ડ્રેસ સુધી મર્યાદિત નથી, પરંતુ ભારતીય સેનાની આધુનિક અને સ્વદેશી ઓળખને વધુ મજબૂત બનાવવાના પ્રયાસ તરીકે જોવામાં આવી રહ્યા છે.

બ્રિટિશ યુગની પરંપરાઓને અલવિદા કહેતી ભારતીય સેના

ભારતીય સેનાએ તાજેતરમાં 174 પાનાનું "Army Uniforms-2026" મેન્યુઅલ બહાર પાડ્યું છે, જેમાં યુનિફોર્મ અને સૈનિકોના દેખાવ સંબંધિત અનેક નવા નિયમોનો સમાવેશ કરવામાં આવ્યો છે. નોંધનીય છે કે આ પ્રકારનું મેન્યુઅલ લગભગ આઠ વર્ષ બાદ જાહેર કરવામાં આવ્યું છે. સેનાના જણાવ્યા મુજબ દેશની બદલાતી ઓળખ, રાષ્ટ્રીય ગૌરવ અને સ્વદેશી મૂલ્યોને ધ્યાનમાં રાખીને આ સુધારાઓ કરવામાં આવ્યા છે.

નવી માર્ગદર્શિકા અનુસાર ઔપચારિક પ્રસંગોએ અધિકારીઓને હવે બંધ ગળાવાળી પરંપરાગત ભારતીય "બંદી જૅકેટ" પહેરવાની મંજૂરી આપવામાં આવી છે. અત્યાર સુધી લાઉન્જ સૂટ, બંધગલા અથવા ટાઈ સાથેની ફોર્મલ ડ્રેસનો ઉપયોગ થતો હતો, પરંતુ હવે ભારતીય પરંપરાને પ્રતિબિંબિત કરતી બંદી જૅકેટ પણ સત્તાવાર ડ્રેસ કોડનો ભાગ બની ગઈ છે. આ નિર્ણયને સેનામાં વધતી ભારતીયતાનું પ્રતીક માનવામાં આવી રહ્યું છે.

મેન્યુઅલમાં સ્પષ્ટ જણાવવામાં આવ્યું છે કે બંદી જૅકેટ સાદા અને સોબર રંગમાં હોવી જોઈએ તથા તેની સાથે ફોર્મલ ટ્રાઉઝર અને બંધ પ્રકારના ફોર્મલ શૂઝ પહેરવા ફરજિયાત રહેશે. ગળા પર હૂકવાળી અને હૂક વગરની બંને ડિઝાઇન માન્ય ગણવામાં આવી છે.

નવી વિન્ટર યુનિફોર્મ અને સેરેમોનિયલ ડ્રેસમાં ફેરફાર

સેનાએ તમામ રેન્કના જવાનો માટે "3B" નામની નવી શિયાળુ યુનિફોર્મ પણ રજૂ કરી છે. આ યુનિફોર્મમાં અંગોલા શર્ટ, બેટલ જૅકેટ અને બેરેટનો સમાવેશ કરવામાં આવ્યો છે. આ નવી ડિઝાઇન વધુ વ્યવહારુ અને આધુનિક જરૂરિયાતોને ધ્યાનમાં રાખીને તૈયાર કરવામાં આવી હોવાનું માનવામાં આવે છે.

તે ઉપરાંત, મેસ ડ્રેસ નંબર 5 અને નંબર 6માંથી સેરેમોનિયલ પાઉચ બેલ્ટને દૂર કરવામાં આવી છે. જોકે કેટલીક વિશિષ્ટ રેજિમેન્ટ અને કોર્પ્સ માટે આ બેલ્ટ હજુ પણ માન્ય રહેશે. સેનાના જણાવ્યા મુજબ રેજિમેન્ટલ કાર્યક્રમો દરમિયાન પરંપરાગત ડ્રેસ સાથે તેનો ઉપયોગ કરી શકાશે.

એક અન્ય મહત્વપૂર્ણ ફેરફાર હેઠળ પરેડ દરમિયાન સમીક્ષા કરતા અધિકારીઓ માટે તલવાર રાખવી હવે ફરજિયાત નહીં રહે. આ નિર્ણય પણ આધુનિકતા અને વ્યવહારિકતાને ધ્યાનમાં રાખીને લેવામાં આવ્યો હોવાનું માનવામાં આવે છે.

ટેટૂ, પિયર્સિંગ અને ધાર્મિક પ્રતીકો અંગે કડક વલણ

નવી માર્ગદર્શિકામાં સૈનિકોના વ્યક્તિગત દેખાવ અને શિસ્ત પર વિશેષ ભાર મૂકવામાં આવ્યો છે. મેન્યુઅલ અનુસાર સૈનિકો માટે ટેટૂ અને શરીર પર પિયર્સિંગ કરાવવું પ્રતિબંધિત રહેશે. યુનિફોર્મ દરમિયાન કોઈપણ પ્રકારનું બ્રેસલેટ પહેરવાની મંજૂરી આપવામાં આવી નથી. માત્ર ધાર્મિક પ્રસંગે હાથમાં બાંધવામાં આવેલ પવિત્ર દોરો પહેરી શકાય છે.

સેનાએ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે યુનિફોર્મમાં કોઈપણ પ્રકારના ધાર્મિક ચિહ્નો કે નિશાન પ્રદર્શિત કરવાની મંજૂરી નહીં હોય. જોકે શીખ સૈનિકોને તેમની ધાર્મિક પરંપરાઓને ધ્યાનમાં રાખીને વિશેષ છૂટ આપવામાં આવી છે.

આ નિયમોનો મુખ્ય હેતુ સમગ્ર સેનામાં એકરૂપતા, શિસ્ત અને વ્યાવસાયિકતા જાળવવાનો હોવાનું માનવામાં આવે છે.

મૂંછ, હેરકટ અને પરફ્યુમ અંગે પણ નિયમો

નવી માર્ગદર્શિકા અનુસાર સૈનિકોની મૂંછની લંબાઈ 12 સેન્ટીમીટરથી વધુ ન હોવી જોઈએ. સૈનિકોના હેરકટ અને ગ્રૂમિંગ માટે પણ ચોક્કસ ધોરણો નક્કી કરવામાં આવ્યા છે જેથી સમગ્ર દળમાં એકસરખી વ્યાવસાયિક છબી જળવાઈ રહે.

ખાસ વાત એ છે કે યુનિફોર્મમાં રહેલા કર્મચારીઓ માટે ડિઓડોરન્ટ અને પરફ્યુમનો ઉપયોગ પ્રતિબંધિત કરવામાં આવ્યો છે. જોકે આફ્ટર-શેવ લોશનનો ઉપયોગ કરવાની મંજૂરી આપવામાં આવી છે. સેનાનું માનવું છે કે કેટલાક પરિસ્થિતિઓમાં તીવ્ર સુગંધ કામગીરીને અસર કરી શકે છે.

મહિલા સૈનિકો અને અધિકારીઓ માટે પણ ગ્રૂમિંગ સંબંધિત કડક નિયમો નક્કી કરવામાં આવ્યા છે. લિપસ્ટિક, રંગીન નેઇલ પોલિશ, બિંદી અને નોઝ પિન પહેરવાની મંજૂરી નહીં હોય. લગ્નિત મહિલા કર્મચારીઓ સિંદૂર લગાવી શકશે, પરંતુ બેરેટ અથવા કેપ પહેર્યા બાદ તે દેખાવું નહીં જોઈએ.

મહિલા અધિકારીઓ માટે ડ્રેસ કોડમાં સ્પષ્ટતા

નવી માર્ગદર્શિકા મુજબ મહિલા અધિકારીઓને સાદા રંગની સાડી અથવા દુપટ્ટા સાથે કુર્તા-સલવાર અને ટખા સુધીની સીધી પેન્ટ પહેરવાની મંજૂરી આપવામાં આવી છે. જોકે સ્લીવલેસ કુર્તા, પલાઝો અને સિગારેટ પેન્ટ જેવા વધુ કેઝ્યુઅલ ગણાતા વિકલ્પો પર પ્રતિબંધ મૂકવામાં આવ્યો છે.

સેનાનું માનવું છે કે સત્તાવાર પ્રસંગોમાં શિસ્તબદ્ધ અને વ્યાવસાયિક દેખાવ જાળવવો જરૂરી છે, તેથી આ પ્રકારના નિયમો અમલમાં લાવવામાં આવ્યા છે.