ભારતીય વાયુસેના પોતાની હવાઈ રિફ્યુઅલિંગ (Air Refuelling) ક્ષમતાને વધુ મજબૂત બનાવવા માટે મહત્વપૂર્ણ પગલું ભરવાની તૈયારીમાં છે. મળતી માહિતી મુજબ, વાયુસેના અમેરિકાની મેટ્રિયા મેનેજમેન્ટ કંપની પાસેથી બીજું Boeing KC-135 Stratotanker વેટ લીઝ પર લેવાની સંભાવના પર ગંભીરતાથી વિચાર કરી રહી છે. નવા એર ટૅન્કર વિમાનોની ખરીદીમાં થઈ રહેલા વિલંબ વચ્ચે આ નિર્ણય વાયુસેનાની ઓપરેશનલ ક્ષમતામાં નોંધપાત્ર વધારો કરી શકે છે.
ભારતીય વાયુસેના હાલમાં પોતાની હવાઈ ઈંધણ ભરવાની ક્ષમતા વધારવા માટે વિકલ્પો શોધી રહી છે. સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર, અમેરિકાની મેટ્રિયા મેનેજમેન્ટ પાસેથી બીજું Boeing KC-135 Stratotanker વેટ લીઝ પર મેળવવાની પ્રક્રિયા આગળ વધી શકે છે. આ પગલું નવા એર ટૅન્કરોની ખરીદી પૂર્ણ ન થાય ત્યાં સુધી વાયુસેનાની તાત્કાલિક જરૂરિયાતો પૂરી કરવા માટે મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવી રહ્યું છે.
માર્ચ 2025માં થયેલા કરાર બાદ પહેલું KC-135 નવેમ્બર 2025માં આગ્રા એર ફોર્સ સ્ટેશન પર પહોંચ્યું હતું. ત્યારથી આ વિમાનનો નિયમિત તાલીમ અને વિવિધ ઓપરેશનલ મિશનમાં ઉપયોગ કરવામાં આવી રહ્યો છે. તેના વિશ્વસનીય પ્રદર્શનને ધ્યાનમાં રાખીને હવે વાયુસેના બીજા KC-135ને પણ પોતાના કાફલામાં સામેલ કરવાની તૈયારી કરી રહી છે.
વેટ લીઝ મોડેલથી મળશે તાત્કાલિક લાભ
હાલમાં ઉપયોગમાં લેવાતું KC-135 વેટ લીઝ મોડેલ હેઠળ સંચાલિત થાય છે. આ મોડેલમાં મેટ્રિયા મેનેજમેન્ટ માત્ર વિમાન જ નહીં પરંતુ પ્રશિક્ષિત પાઇલટ, મેન્ટેનન્સ સ્ટાફ અને સંપૂર્ણ ટેક્નિકલ સપોર્ટ પણ પ્રદાન કરે છે. સમગ્ર વ્યવસ્થા અમેરિકાની Federal Aviation Administration (FAA)ની દેખરેખ હેઠળ ચાલે છે. પરિણામે ભારતીય વાયુસેનાને અલગથી ક્રૂ તાલીમ અથવા જાળવણી માટે મોટું ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર ઉભું કરવાની જરૂર પડતી નથી, જેના કારણે સમય અને ખર્ચ બંનેમાં બચત થાય છે.
લડાકૂ વિમાનોની ક્ષમતામાં થશે નોંધપાત્ર વધારો
KC-135માં Multi-Point Refueling System (MPRS) લાગેલું છે, જેના દ્વારા એક સાથે અનેક લડાકૂ વિમાનોને આકાશમાં જ ઈંધણ પૂરું પાડી શકાય છે. આ ક્ષમતાના કારણે ફાઇટર જેટ લાંબા સમય સુધી હવામાં રહી શકે છે, વધુ અંતર સુધી હુમલા કરી શકે છે અને ભારે હથિયારો સાથે પણ અસરકારક રીતે મિશન પૂર્ણ કરી શકે છે.
આ ટૅન્કર ભારતીય વાયુસેનાના મુખ્ય લડાકૂ વિમાનો Su-30MKI, રાફેલ અને મિરાજ-2000ને હવામાં જ ઈંધણ પૂરું પાડી શકે છે. ઉપરાંત ભારતીય નૌસેનાના લાંબા અંતરના સમુદ્રી પેટ્રોલિંગ વિમાન P-8Iને પણ તેની મદદ મળી શકે છે. પરિણામે ત્રણેય સેનાઓના સંયુક્ત ઓપરેશનો વધુ અસરકારક બની શકે છે.
IL-78ના પડકારો વચ્ચે KC-135 બન્યો વિશ્વસનીય વિકલ્પ
ભારતીય વાયુસેના પાસે હાલમાં રશિયામાં બનેલા છ IL-78MKI એર ટૅન્કર છે, જે વર્ષ 2003થી સેવામાં છે. પરંતુ જાળવણી સંબંધિત સમસ્યાઓ અને ઉત્પાદક તરફથી મર્યાદિત સહયોગને કારણે આ વિમાનોની ઉપલબ્ધતા સતત પ્રભાવિત રહી છે. અનેક વખત તેમની ઓપરેશનલ ઉપલબ્ધતા 50 ટકા કરતાં પણ ઓછી નોંધાઈ છે, જેના કારણે એર રિફ્યુઅલિંગ ક્ષમતામાં અસર પડી છે.
બીજી તરફ, નવા Multi Role Tanker Transport (MRTT) વિમાનોની ખરીદીની પ્રક્રિયા લાંબા સમયથી ચાલી રહી છે. Airbus A330 MRTT અને Boeing KC-46 Pegasus જેવા વિકલ્પો પર વર્ષોથી ચર્ચા થઈ રહી છે, પરંતુ પ્રશાસનિક અને ખરીદી પ્રક્રિયામાં વિલંબને કારણે હજુ સુધી કોઈ અંતિમ નિર્ણય લેવાયો નથી. આવી સ્થિતિમાં વેટ લીઝ મોડેલ ભારતીય વાયુસેના માટે ઝડપી અને વ્યવહારુ ઉકેલ તરીકે સામે આવ્યું છે.
રક્ષા નિષ્ણાતોના મતે, બીજું KC-135 સામેલ થતાં ભારતીય પાઇલટોને એર-ટુ-એર રિફ્યુઅલિંગની સતત તાલીમ મળશે અને ઓપરેશનલ તૈયારીમાં પણ વધારો થશે. આ ઉપરાંત, સીમાવર્તી વિસ્તારોમાં ઝડપી તૈનાતી, અચાનક ઊભી થતી સુરક્ષા પરિસ્થિતિઓ અને મોટા સૈન્ય અભ્યાસ દરમિયાન વાયુસેના વધુ સક્ષમ બનશે. ઉત્તર અને પશ્ચિમ સરહદ પર બદલાતી સુરક્ષા પરિસ્થિતિને ધ્યાનમાં રાખતાં આ નિર્ણય ભારતીય વાયુસેનાની વ્યૂહાત્મક શક્તિને વધુ મજબૂત બનાવી શકે છે.
