વૈશ્વિક રાજનીતિ અને હાઇટેક ઈન્ડસ્ટ્રીની દુનિયામાં એક બહુ મોટો અને ઐતિહાસિક બદલાવ આવી ગયો છે. ભારત અને અમેરિકાએ સાથે મળીને એક એવો મોટો વ્યૂહાત્મક નિર્ણય લીધો છે, જેનાથી એશિયા સહિત સમગ્ર વિશ્વના સમીકરણો બદલાઈ જશે. આ કરારની જાહેરાત થતાંની સાથે જ પડોશી દેશો ચીન અને પાકિસ્તાનની ચિંતામાં ભારે વધારો થયો છે. ક્વાડ (Quad) દેશોના વિદેશ મંત્રીઓની એક મહત્વપૂર્ણ બેઠક દરમિયાન ભારત અને અમેરિકાએ 'ક્રિટિકલ મિનરલ્સ ડીલ' એટલે કે મહત્વપૂર્ણ ખનિજ કરાર પર હસ્તાક્ષર કર્યા છે. આ સમજૂતી બંને દેશોની રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા, સ્પેસ મિશન અને ભવિષ્યની હાઇટેક ટેકનોલોજીને એક નવી દિશા આપવાનું કામ કરશે.
વૈશ્વિક સ્તરે ભારત અને અમેરિકાની મજબૂત ભાગીદારી
બદલાતી વૈશ્વિક ગતિશીલતા અને ભૌગોલિક તણાવ વચ્ચે ભારત અને અમેરિકા વચ્ચેની મિત્રતા હવે વધુ ગાઢ બની રહી છે. ભારતના વિદેશ મંત્રી એસ. જયશંકરે મંગળવારે ક્વાડ બેઠક અને ત્યારબાદ યોજાયેલી દ્વિપક્ષીય ચર્ચા દરમિયાન આ ઐતિહાસિક એગ્રીમેન્ટ વિશે સત્તાવાર માહિતી આપી હતી. તેમણે ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે, આજના સમયમાં ડિફેન્સ, સ્પેસ અને સેમિકન્ડક્ટર જેવા હાઇટેક ઉદ્યોગો માટે રેર અર્થ એલિમેન્ટ્સ (દુર્લભ ખનિજો)નો અવિરત પુરવઠો સુનિશ્ચિત કરવો એ ખૂબ જ જરૂરી છે. આ માટે સમાન વિચારધારા ધરાવતા દેશોએ સાથે મળીને મજબૂત ગઠબંધન બનાવવું પડશે, જેથી ભવિષ્યના કોઈપણ આર્થિક કે વ્યાપારી સંકટનો સામનો મજબૂતીથી કરી શકાય.
શું છે આ નવા એગ્રીમેન્ટનો મુખ્ય ઉદ્દેશ અને ફાયદા?
આ નવા કરારનો મુખ્ય હેતુ ભારત અને અમેરિકા વચ્ચે મહત્વપૂર્ણ ખનિજોની સમગ્ર સપ્લાય ચેઇનને મજબૂત અને સુરક્ષિત બનાવવાનો છે. સામાન્ય રીતે આવા કરાર માત્ર ખરીદ-વેચાણ પૂરતા મર્યાદિત હોય છે, પરંતુ આ એગ્રીમેન્ટનો અવકાશ ઘણો મોટો છે. આમાં આ દુર્લભ ખનિજોના ખાણકામ (Mining), પ્રોસેસિંગ, રિસાયક્લિંગ અને તેની સાથે જોડાયેલા મોટા ટેકનોલોજીકલ રોકાણોનો પણ સમાવેશ થાય છે. બંને દેશો સાથે મળીને એક એવું સક્ષમ નેટવર્ક તૈયાર કરશે, જે વૈશ્વિક સ્તરે કોઈ યુદ્ધ કે મહામારી જેવી કટોકટી ઉભી થાય ત્યારે પણ ઉદ્યોગોને કાચો માલ પૂરો પાડવાનું ચાલુ રાખશે. આ સિવાય ખનિજોના ઉત્ખનન માટે જરૂરી ફંડ અને ટેકનોલોજી પણ સંયુક્ત રીતે મેળવવામાં આવશે.
અમેરિકાએ પણ કર્યા ભારતના મુક્તકંઠે વખાણ
અમેરિકાના વિદેશ મંત્રી માર્કો રુબિયોએ પણ આ કરારને બંને દેશોના ભવિષ્ય માટે અત્યંત આવશ્યક ગણાવ્યો છે અને ભારતના આ પગલાની પ્રશંસા કરી છે. તેમણે પોતાના નિવેદનમાં જણાવ્યું કે ભારત અને અમેરિકા બે મોટી વૈશ્વિક આર્થિક મહાસત્તાઓ છે. બંને દેશોની આધુનિક અર્થવ્યવસ્થા અને નવીન ટેકનોલોજી સીધી રીતે આ મહત્વપૂર્ણ ખનિજો પર નિર્ભર છે, તેથી બંને દેશોના હિતો એકબીજા સાથે અવિભાજ્ય રીતે જોડાયેલા છે. આ ડીલ સાબિત કરે છે કે બદલાતા વૈશ્વિક પડકારો અને નવી તકો વચ્ચે વોશિંગ્ટન અને નવી દિલ્હી વચ્ચેની વ્યૂહાત્મક ભાગીદારી કેટલી ઝડપી ગતિએ આગળ વધી રહી છે.
ચીન પરની નિર્ભરતા ઘટાડવાનો માસ્ટરપ્લાન
હાલમાં હાઇ-ટેક ઇલેક્ટ્રોનિક્સ, સ્પેસ સિસ્ટમ્સ, એડવાન્સ ડિફેન્સ ઇક્વિપમેન્ટ્સ, ગ્રીન એનર્જી અને ઇલેક્ટ્રિક વાહનો (EV) ના ઉત્પાદનમાં વપરાતા મહત્વપૂર્ણ ખનિજો પર ચીનનું એકહથ્થુ વર્ચસ્વ છે. આખી દુનિયા અત્યારે આ કાચા માલ માટે ચીન પર નિર્ભર છે, જેનો ચીન ઘણીવાર રાજકીય હથિયાર તરીકે દુરુપયોગ કરે છે. આ જ કારણે વૈશ્વિક સ્તરે ઘણા સમયથી સપ્લાય ચેઇનના વિકલ્પો શોધવાના પ્રયાસો થઈ રહ્યા હતા. ભારત અને અમેરિકા વચ્ચે થયેલી આ ડીલ ચીનની આ મોનોપોલીને તોડવા માટેનું સૌથી મોટું અને મજબૂત પગલું છે. આ નિર્ણયથી એશિયામાં પાવર બેલેન્સ બદલાશે અને ભારત આ ક્ષેત્રમાં એક નવું ગ્લોબલ હબ બનીને ઉભરી શકે છે.
