3 વર્ષથી વધુ સમયની વાટાઘાટો બાદ ભારત-યુકે મુક્ત વેપાર કરાર અંતિમ તબક્કામાં; નિકાસ, રોજગાર અને રોકાણને મળશે મોટો વેગ
ભારત અને UK વચ્ચે લાંબા સમયથી રાહ જોવાતો ફ્રી વેપાર કરાર (FTA) હવે વાસ્તવિકતા બનવા તરફ આગળ વધી રહ્યો છે. અહેવાલો અનુસાર વડાપ્રધાન Narendra Modi આગામી 15 જુલાઈએ યુકેની મુલાકાત દરમિયાન બ્રિટિશ વડાપ્રધાન Keir Starmer સાથે ભારત-યુકે ફ્રી ટ્રેડ એગ્રીમેન્ટ પર સત્તાવાર હસ્તાક્ષર કરી શકે છે. આ સમજૂતી બંને દેશો વચ્ચેના વેપાર અને રોકાણ સંબંધોને નવી ઊંચાઈ પર લઈ જનાર ઐતિહાસિક પગલું માનવામાં આવી રહી છે. ભારત અને UK વચ્ચે FTA અંગેની વાટાઘાટો જાન્યુઆરી 2022માં શરૂ થઈ હતી. અનેક રાજકીય પરિવર્તનો, બ્રેક્ઝિટ બાદની નીતિગત પ્રક્રિયાઓ અને કેટલાક સંવેદનશીલ વેપારી મુદ્દાઓને કારણે સમજૂતીમાં વિલંબ થયો હતો. હવે બંને દેશોએ મોટા ભાગના મુદ્દાઓ પર સહમતિ હાંસલ કરી હોવાનું માનવામાં આવે છે.
શું છે ભારત-યુકે FTA?
ફ્રી ટ્રેડ એગ્રીમેન્ટ એવો વેપાર કરાર છે જેમાં બે દેશો એકબીજાના ઉત્પાદનો અને સેવાઓ પરના આયાત શુલ્ક (ટેરિફ) ઘટાડે અથવા દૂર કરે છે. તેનો હેતુ વેપાર વધારવો, રોકાણ આકર્ષવું અને ઉદ્યોગોને નવા બજારો ઉપલબ્ધ કરાવવાનો હોય છે.
ભારત અને યુકે વચ્ચે હાલ દ્વિપક્ષીય વેપારનું મૂલ્ય અંદાજે 40 અબજ ડોલરથી વધુ છે. બંને દેશોનું લક્ષ્ય આગામી વર્ષોમાં આ આંકડાને નોંધપાત્ર રીતે વધારવાનું છે. FTA અમલમાં આવ્યા બાદ ભારતીય ઉત્પાદકોને બ્રિટિશ બજારમાં વધુ સ્પર્ધાત્મક પ્રવેશ મળશે, જ્યારે યુકેની અનેક કંપનીઓ માટે ભારતીય બજાર વધુ સરળ બનશે.
આ પણ વાંચો : અમેરિકા-ઈરાન વચ્ચે ઐતિહાસિક સમજૂતી : પશ્ચિમ એશિયાના યુદ્ધને અંત લાવવા MoU પર હસ્તાક્ષર, હોર્મુઝની ખાડી ફરી ખુલશે
ભારતને ક્યાં મળશે સૌથી મોટો ફાયદો?
આ કરારનો સૌથી મોટો લાભ ભારતના શ્રમપ્રધાન અને નિકાસ આધારિત ક્ષેત્રોને થવાની સંભાવના છે. ખાસ કરીને ટેક્સટાઇલ, ગારમેન્ટ્સ, ફૂટવેર, જ્વેલરી, એન્જિનિયરિંગ ઉત્પાદનો, ફાર્માસ્યુટિકલ્સ અને કૃષિ આધારિત ઉત્પાદનોને યુકેમાં વધુ સારો બજાર મળી શકે છે.
ગુજરાત માટે પણ આ કરાર મહત્વપૂર્ણ બની શકે છે. રાજ્યના હીરા-જ્વેલરી, કેમિકલ્સ, સિરામિક્સ, એન્જિનિયરિંગ અને ટેક્સટાઇલ ઉદ્યોગોને યુકેમાં વધારાની નિકાસની તક મળી શકે છે. ભારતીય IT અને પ્રોફેશનલ સર્વિસ સેક્ટર માટે પણ આ સમજૂતી મહત્વની છે. ભારતીય કંપનીઓને યુકેમાં સેવા પૂરી પાડવામાં સરળતા અને કેટલાક નિયમનકારી અવરોધોમાં રાહત મળી શકે છે.
UKને શું મળશે?
UK લાંબા સમયથી ભારત જેવા ઝડપથી વિકસતા બજારમાં વધુ પ્રવેશ ઈચ્છે છે. FTA અંતર્ગત બ્રિટિશ ઉત્પાદકોને ઓટોમોબાઈલ, મશીનરી, આલ્કોહોલિક બેવરેજીસ અને વિવિધ મેન્યુફેક્ચર્ડ ઉત્પાદનો માટે વધુ તક મળી શકે છે. ખાસ કરીને સ્કોચ વ્હિસ્કી પર ભારતમાં લાગતા ઊંચા આયાત શુલ્કમાં તબક્કાવાર ઘટાડો થવાની ચર્ચા લાંબા સમયથી ચાલી રહી છે. જો આ જોગવાઈ અમલમાં આવશે તો ભારતીય બજારમાં બ્રિટિશ વ્હિસ્કી વધુ સ્પર્ધાત્મક કિંમતે ઉપલબ્ધ થઈ શકે છે.
આ પણ વાંચો : લાખો વાહનચાલકો માટે મોટી ખુશખબર : ગુજરાત સહિત દેશભરના ટોલ ટેક્સ અંગે સરકારનો મોટો નિર્ણય
રોકાણ અને રોજગાર પર શું અસર પડશે?
અર્થશાસ્ત્રીઓના મતે FTA માત્ર વેપાર સુધી મર્યાદિત નહીં રહે પરંતુ દ્વિપક્ષીય રોકાણમાં પણ વધારો કરશે. બ્રિટિશ કંપનીઓ ભારતમાં મેન્યુફેક્ચરિંગ, ફિનટેક, ગ્રીન એનર્જી અને ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર ક્ષેત્રોમાં વધુ રોકાણ કરી શકે છે. ભારતીય કંપનીઓ માટે યુકે યુરોપીયન અને વૈશ્વિક બજારોમાં પ્રવેશ માટેનું મહત્વપૂર્ણ કેન્દ્ર બની શકે છે. પરિણામે બંને દેશોમાં રોજગારીની નવી તકો સર્જાવાની સંભાવના છે.
ભૌગોલિક અને વ્યૂહાત્મક મહત્વ
આ કરાર માત્ર વેપારિક નહીં પરંતુ વ્યૂહાત્મક દૃષ્ટિએ પણ મહત્વનો માનવામાં આવે છે. બ્રેક્ઝિટ બાદ યુકે વૈશ્વિક સ્તરે નવા વેપાર ભાગીદારો શોધી રહ્યું છે, જ્યારે ભારત વિશ્વની સૌથી ઝડપથી વિકસતી મોટી અર્થવ્યવસ્થાઓમાંનું એક છે. ભારત હાલમાં અનેક દેશો સાથે વેપાર કરારો પર કામ કરી રહ્યું છે. ઑસ્ટ્રેલિયા અને UAE સાથેના કરારો બાદ યુકે સાથેનું FTA ભારતના વૈશ્વિક વેપાર નેટવર્કને વધુ મજબૂત બનાવશે.
આ પણ વાંચો : E20 પેટ્રોલથી કારના ફ્યુઅલ કેપ પર કીડીઓ ચોંટે છે? : વાયરલ દાવાની સરકાર અને BPCLએ જણાવી હકીકત
15 જુલાઈ કેમ મહત્વપૂર્ણ?
જો 15 જુલાઈએ સત્તાવાર હસ્તાક્ષર થાય છે તો તે બંને દેશો માટે ઐતિહાસિક ક્ષણ ગણાશે. વર્ષો સુધી ચાલેલી ચર્ચાઓ બાદ આ સમજૂતી ભારત અને યુકે વચ્ચેના આર્થિક સંબંધોના નવા યુગની શરૂઆત કરી શકે છે. વેપાર નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે આગામી દાયકામાં આ કરાર દ્વિપક્ષીય વેપાર, રોકાણ અને વ્યૂહાત્મક સહયોગને નોંધપાત્ર રીતે વધારશે. ખાસ કરીને મેન્યુફેક્ચરિંગ, ટેક્નોલોજી, ગ્રીન એનર્જી અને સેવાકીય ક્ષેત્રોમાં નવી તકો ઉભી થશે. ભારત માટે આ સમજૂતી "મેક ઇન ઇન્ડિયા" અને નિકાસ વૃદ્ધિના લક્ષ્યોને આગળ ધપાવવાનું મહત્વપૂર્ણ સાધન બની શકે છે, જ્યારે યુકે માટે એશિયાની સૌથી મોટી વૃદ્ધિ પામતી અર્થવ્યવસ્થામાં વધુ ઊંડો પ્રવેશ મેળવવાનો માર્ગ બની શકે છે.
