India Russia Rare Earth Deal: ચીનના વધતા આર્થિક અને તકનીકી પ્રભુત્વને સીધો પડકાર આપવા માટે ભારતે એક બહુ મોટું પગલું ભર્યું છે. ભારતની નજર હવે રશિયાના અંતરિયાળ અને બરફથી ઢંકાયેલા સાઇબેરિયન ક્ષેત્રમાં છુપાયેલા ‘ખજાના’ પર છે. ભારત સરકારની કંપની IREL (ઇન્ડિયા રેર અર્થ્સ લિમિટેડ) રશિયાની દિગ્ગજ ઓઇલ પ્રોડક્શન કંપની રોઝનેફ્ટ (Rosneft) સાથે ટૉમટૉર (Tomtor) ભંડારમાંથી ‘રેર અર્થ એલિમેન્ટ્સ’ (દુર્લભ પૃથ્વી તત્વો) ના નમૂના મેળવવા માટે વાતચીત કરી રહી છે.
આ પગલું એવા સમયે ઉઠાવવામાં આવ્યું છે જ્યારે નવી દિલ્હી, ચીનના વર્ચસ્વ વાળા આ મહત્વના ખનિજોના પોતાના સ્થાનિક પુરવઠાને સુરક્ષિત કરવા માંગે છે. ભારત અને ચીન વચ્ચે સરહદ પર લાંબા સમયથી ચાલી રહેલા તણાવને જોતાં આ રાજદ્વારી પગલું અત્યંત મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવી રહ્યું છે.
સરકારી ચેનલો દ્વારા સીક્રેટ ડીલ
અહેવાલમાં સૂત્રોના હવાલાથી લખ્યું છે કે બંને દેશો વચ્ચેની આ વાતચીત સંપૂર્ણપણે ગુપ્ત છે અને સરકારી ચેનલો દ્વારા આગળ વધી રહી છે. આ દુર્લભ ખનિજોના નમૂનાઓને ભારત મોકલતા પહેલા રશિયામાં જ પ્રોસેસ કરવામાં આવશે. ભારત ટૉમટૉર ભંડારમાં કોઈ પણ મોટું કે ઊંડું રોકાણ કરતા પહેલા તેના મિનરલ કમ્પોઝિશન (ખનિજ બંધારણ) નો બારીકાઈથી અભ્યાસ કરવા માંગે છે.
કેમ ખાસ છે રશિયાનું ટૉમટૉર ડિપોઝિટ?
આ ભંડાર રશિયાના સાઇબેરિયન ક્ષેત્ર ‘યાકુતિયા’ માં આવેલો છે. તેને હાલમાં વિશ્વના સૌથી મોટા અણવિકસિત રેર અર્થ ભંડારોમાંથી એક માનવામાં આવે છે, જેને ગયા વર્ષે જ રોઝનેફ્ટે હસ્તગત કર્યો હતો.
ભારત માટે મોટી ખુશખબર! : હોર્મુઝ પાર કરીને 34 જહાજો ભારત તરફ રવાના, જાણો શું લઈને આવી રહ્યા છે
અમેરિકાની ચિંતા વધશે!
ભારતનું આ પગલું અમેરિકા માટે થોડી ચિંતા પેદા કરી શકે છે. વાસ્તવમાં, યુક્રેન યુદ્ધને લઈને મોસ્કો પર દબાણ લાવવા માટે અમેરિકાએ રશિયાના ઉર્જા ક્ષેત્રને નિશાન બનાવીને કડક પ્રતિબંધો લગાવ્યા છે, જેનાથી રોઝનેફ્ટ અને લુકોઇલ જેવી કંપનીઓ પ્રભાવિત થઈ છે. આમ છતાં, ભારત પોતાની વ્યૂહાત્મક સ્વાયત્તતા જાળવી રાખીને રશિયા સાથેના પોતાના રાજદ્વારી અને વ્યાપારી સંબંધોને આગળ વધારી રહ્યું છે.
EV અને ડિફેન્સ સેક્ટર માટે કેમ ‘અમૃત’ છે આ ખનિજ?
રેર અર્થ એલિમેન્ટ્સ આધુનિક અને ભવિષ્યની ટેકનોલોજી માટે કરોડરજ્જુ સમાન માનવામાં આવે છે. તેનો ઉપયોગ ઇલેક્ટ્રિક વાહનો (EV) ની મોટર્સમાં વપરાતા કાયમી ચુંબક (Permanent Magnets) બનાવવા માટે થાય છે. આ સિવાય ક્લીન એનર્જી (સ્વચ્છ ઉર્જા) અને ડિફેન્સ એપ્લિકેશન્સની એક મોટી શ્રેણીમાં તેનો મોટા પાયે ઉપયોગ કરવામાં આવે છે. ભારત પાસે વિશ્વનો ત્રીજો સૌથી મોટો દુર્લભ પૃથ્વી ભંડાર ઉપલબ્ધ છે, પરંતુ કોમર્શિયલ સ્કેલ (વ્યાપારી ધોરણે) પર તેને રિફાઇન કરવાની અને ઉચ્ચ શુદ્ધતાના સ્તર સુધી અલગ કરવાની આધુનિક સુવિધાઓની ભારે અછત છે. આ જ કારણ છે કે ભારત અત્યાર સુધી સ્થાનિક સ્તરે આ ચુંબકોનું ઉત્પાદન કરી શકતું નથી. આ દિશામાં પગલું ભરતા ભારત સરકારે તાજેતરમાં જ રેર અર્થ ચુંબક ઉત્પાદનને પ્રોત્સાહન આપવા માટે 73 બિલિયન રૂપિયાના મોટા પેકેજને મંજૂરી આપી છે.
ધણધણી ઊઠી ધરતી! : ઇન્ડોનેશિયામાં 6.7ની તીવ્રતાનો જોરદાર ભૂકંપ! લોકો ઘર છોડીને ભાગ્યા
મ્યાનમારથી લઈને આર્જેન્ટિના સુધી ભારતનો ‘ગ્લોબલ હન્ટ’
ચીન પરની પોતાની નિર્ભરતાને સંપૂર્ણપણે ખતમ કરવા માટે ભારતનો આ ‘ગ્લોબલ હન્ટ’ (વૈશ્વિક શોધ) માત્ર રશિયા પૂરતો સીમિત નથી. ગયા વર્ષે ભારતે એક શક્તિશાળી બળવાખોર જૂથની મદદથી પડોશી દેશ મ્યાનમારમાંથી પણ રેર અર્થના નમૂનાઓની શોધ કરી હતી. આ સિવાય, વ્યાપારી ધોરણે આ ચુંબકોના ઉત્પાદન માટે IREL જાપાની અને દક્ષિણ કોરિયાઈ કંપનીઓ સાથે પણ સતત વાતચીત કરી રહ્યું છે. બીજી તરફ, આર્જેન્ટિના, ઓસ્ટ્રેલિયા અને માલાવીમાં પણ ભારત ખનન (Mining) ની તકો શોધી રહ્યું છે.
