LNG Supply India: પશ્ચિમ એશિયામાં સર્જાયેલા ભૂરાજકીય તણાવ અને વૈશ્વિક ઊર્જા બજારમાં આવેલી અનિશ્ચિતતા વચ્ચે ભારત સરકારે પ્રાકૃતિક ગેસના પુરવઠા અંગે મહત્વપૂર્ણ નિર્ણય લીધો છે. કેન્દ્ર સરકારે નેચરલ ગેસના પુરવઠા અને ફાળવણી પર લાગુ કરવામાં આવેલા ઇમરજન્સી નિયંત્રણોને પાછા ખેંચી લીધા છે. સરકારનું માનવું છે કે હાલ દેશમાં ગેસની ઉપલબ્ધતા, આયાત અને વિતરણની સ્થિતિ સ્થિર બની છે અને પુરવઠાને લઈને કોઈ તાત્કાલિક સંકટની શક્યતા દેખાતી નથી. આ નિર્ણય એવા સમયે લેવામાં આવ્યો છે જ્યારે થોડા મહિનાઓ પહેલાં ઈરાન અને અમેરિકા વચ્ચે વધેલા તણાવના કારણે વૈશ્વિક સ્તરે ગેસ અને પેટ્રોલિયમ ઉત્પાદનોની સપ્લાય ચેઇન પર અસર જોવા મળી હતી. સંભવિત અછતને ધ્યાનમાં રાખીને સરકારે માર્ચ મહિનામાં વિશેષ જોગવાઈઓ અમલમાં મૂકી હતી, જેના હેઠળ ગેસના વિતરણ પર સીધું નિયંત્રણ સરકાર પાસે હતું.
માર્ચમાં કેમ લાગુ કરાયા હતા ઇમરજન્સી કંટ્રોલ?
કેન્દ્ર સરકારે આ વર્ષે માર્ચમાં નેચરલ ગેસ પુરવઠા માટે ખાસ ઇમરજન્સી જોગવાઈઓ અમલમાં મૂકી હતી. આ જોગવાઈઓનો મુખ્ય હેતુ દેશના આવશ્યક ક્ષેત્રોમાં ગેસની સતત ઉપલબ્ધતા સુનિશ્ચિત કરવાનો હતો. સરકારને એ અધિકાર આપવામાં આવ્યો હતો કે જરૂરિયાતના આધારે કયા ક્ષેત્રને કેટલો ગેસ ફાળવવો તે નક્કી કરી શકે. ખાસ કરીને ખાતર ઉદ્યોગ, CNG-PNG સેવા, વીજ ઉત્પાદન અને અન્ય જરૂરી ક્ષેત્રોને પ્રાથમિકતા આપવામાં આવે તે માટે આ વ્યવસ્થા કરવામાં આવી હતી. સરકારનો ઉદ્દેશ્ય એવો હતો કે જો આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં પુરવઠા ખોરવાય અથવા ગેસની અછત સર્જાય તો સામાન્ય જનતા અને આવશ્યક સેવાઓ પર તેની અસર શક્ય તેટલી ઓછી રહે.
હવે ગેસ પુરવઠો સામાન્ય વ્યવસ્થા હેઠળ રહેશે
કેન્દ્ર સરકારના જણાવ્યા અનુસાર, હાલ પ્રાકૃતિક ગેસની ઉપલબ્ધતા અગાઉની તુલનામાં વધુ સારી સ્થિતિમાં છે. સ્થાનિક ઉત્પાદન, આયાત અને વિતરણની સમગ્ર વ્યવસ્થા સામાન્ય રીતે કાર્યરત છે અને દેશ સામે તાત્કાલિક કોઈ મોટું જોખમ ઉભું નથી. આ પરિસ્થિતિને ધ્યાનમાં રાખીને સરકારને લાગ્યું કે ઇમરજન્સી નિયંત્રણોને યથાવત રાખવાની હવે જરૂર નથી. તેથી આ વિશેષ સત્તાઓ અને નિયંત્રણોને પાછા ખેંચવાનો નિર્ણય લેવામાં આવ્યો છે. હવે નેચરલ ગેસનો પુરવઠો અને વિતરણ ફરી એકવાર નિયમિત અને સામાન્ય વ્યવસ્થાના આધારે થશે. એટલે કે, ગેસ સપ્લાય પર સરકારનું વિશેષ ઇમરજન્સી નિયંત્રણ હવે લાગુ રહેશે નહીં.
ઈરાન સંકટ બાદ ઊભી થઈ હતી ચિંતા ઈરાન અને અમેરિકા વચ્ચેના તણાવને કારણે હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ વિસ્તારમાં અનિશ્ચિતતા સર્જાઈ હતી. વિશ્વના મોટા ભાગના ઊર્જા વેપાર માટે આ માર્ગ મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવે છે. આ પરિસ્થિતિના કારણે ગેસ અને પેટ્રોલિયમ ઉત્પાદનોના વૈશ્વિક પુરવઠા પર અસર થવાની આશંકા વ્યક્ત કરવામાં આવી હતી. ત્યારે ભારત સરકારે આગોતરા તૈયારીના ભાગરૂપે ગેસ પુરવઠા પર નિયંત્રણ સ્થાપિત કર્યું હતું, જેથી કોઈપણ સંભવિત સંકટનો સામનો કરી શકાય. હાલમાં બંને દેશો વચ્ચે ચર્ચાઓ અને સંવાદની પ્રક્રિયા આગળ વધી રહી હોવાનું માનવામાં આવે છે, જેના કારણે વૈશ્વિક ઊર્જા બજારમાં પણ સ્થિરતા જોવા મળી રહી છે.
CNG, PNG અને ખાતર ક્ષેત્રને મળશે ફાયદો
ઇમરજન્સી કંટ્રોલ હટાવવાના નિર્ણયથી CNG, PNG, ખાતર ઉત્પાદન અને ઊર્જા ક્ષેત્ર સાથે સંકળાયેલા ઉદ્યોગોને રાહત મળવાની શક્યતા છે. સામાન્ય સપ્લાય વ્યવસ્થા પુનઃસ્થાપિત થતાં ઉદ્યોગોને ગેસની ઉપલબ્ધતા અંગેની અનિશ્ચિતતા ઘટશે. ઊર્જા નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે, ગેસ પુરવઠાની સ્થિતિ સ્થિર રહે તો દેશના ઔદ્યોગિક ક્ષેત્ર તેમજ ઘરેલુ વપરાશકર્તાઓને પણ તેનો સકારાત્મક લાભ મળી શકે છે. સરકારના આ નિર્ણયને ઊર્જા ક્ષેત્રમાં સ્થિરતા તરફના મહત્વપૂર્ણ પગલા તરીકે જોવામાં આવી રહ્યો છે.
