RBI Plastic Note Update 2026: કાગળની નોટો પાછળ થતો સતત ખર્ચ અને તેનો બગાડ અટકાવવા માટે આરબીઆઈ દેશમાં પોલિમર (પ્લાસ્ટિક) કરન્સી નોટો લાવી રહી છે. જાણો શું છે આખી યોજના. ભારતીય રિઝર્વ બેંક (RBI) દેશના ચલણને લઈને એક ખૂબ જ મોટા અને ઐતિહાસિક બદલાવ પર વિચાર કરી રહી છે. આરબીઆઈના ગવર્નર સંજય મલ્હોત્રાએ જાહેરાત કરી છે કે કેન્દ્રીય બેંક દેશમાં પરંપરાગત કાગળની નોટોને બદલે પોલિમર (પ્લાસ્ટિક) કરન્સી નોટો લાવવાના પ્રસ્તાવ પર કામ કરી રહી છે. ગવર્નરના જણાવ્યા અનુસાર, આ પ્રસ્તાવ હાલમાં તેના શરૂઆતના (પ્રાથમિક) તબક્કામાં છે.
10 વર્ષ પછી ફાઈલોમાંથી બહાર આવ્યો પ્રસ્તાવ
રસપ્રદ વાત એ છે કે કેન્દ્રીય બેંકે લગભગ એક દાયકા પહેલા પહેલીવાર દેશમાં પ્લાસ્ટિકની નોટો છાપવાનો વિચાર રજૂ કર્યો હતો. હવે આ યોજનાને ફરીથી શરૂ કરવા પાછળનું મુખ્ય કારણ બજારમાં કેશ (રોકડ)ના ચલણમાં આવેલો જબરદસ્ત ઉછાળો છે.
Gold Price Today: સોના-ચાંદીના ભાવમાં મોટો ભૂકંપ : ખરીદનારાઓ માટે સોનેરી તક, જાણો આજનો લેટેસ્ટ રેટ
શા માટે પડી પ્લાસ્ટિક નોટોની જરૂર?
બજારમાં રોકડની વધતી જતી માંગને કારણે કાગળની નોટો છાપવાનો ખર્ચ સતત વધી રહ્યો છે. કાગળની નોટો ખૂબ જ ઝડપથી ગંદી થઈ જાય છે, ફાટી જાય છે અથવા સડી જાય છે, જેના કારણે દર વર્ષે મોટા પ્રમાણમાં નોટોને ચલણમાંથી બહાર (ડિસ્કાર્ડ) કરવી પડે છે. આનાથી સરકાર પર આર્થિક બોજ વધે છે.
વર્ષ 2014માં પણ થઈ હતી ટ્રાયલની જાહેરાત
આ પહેલા ફેબ્રુઆરી 2014માં પણ સરકારે સંસદને માહિતી આપી હતી કે દેશના 5 પસંદગીના શહેરોમાં ફિલ્ડ ટ્રાયલ માટે 10 રૂપિયાની કિંમતની 1 અબજ પ્લાસ્ટિક નોટો બહાર પાડવામાં આવશે. આ શહેરોની પસંદગી દેશની ભૌગોલિક અને આબોહવા સંબંધી વિવિધતા (Geographical and Climatic Diversity)ને ધ્યાનમાં રાખીને કરવામાં આવી હતી, જેથી એ જોઈ શકાય કે અલગ-અલગ હવામાનમાં આ નોટો કેટલી સફળ રહે છે. કોચ્ચી (Kochi), મૈસૂર (Mysore), જયપુર (Jaipur), શિમલા (Shimla), ભુવનેશ્વર (Bhubaneswar)
કંપની FD માં 9.1% સુધી રિટર્ન : દર મહિને મળશે વ્યાજ, બેંક FD કરતાં વધુ ફાયદો!
યોજના શા માટે અટકી ગઈ હતી?
વર્ષ 2014માં શરૂ થયેલી આ પહેલને પાછળથી ટેકનિકલ અને ઓપરેશનલ (Technological and Operational) મુશ્કેલીઓ સામે આવવાને કારણે અધવચ્ચે જ અટકાવવી પડી હતી. પરંતુ હવે આરબીઆઈ આ પડકારોને દૂર કરીને તેને નવેસરથી લાગુ કરવાની તૈયારીમાં છે.
પ્લાસ્ટિક નોટોના 3 સૌથી મોટા ફાયદા:
લાંબુ આયુષ્ય: આ નોટો પાણીમાં પલળવાથી કે વાળવાથી ફાટતી નથી અને કાગળની નોટોની સરખામણીમાં ઘણી લાંબી ચાલે છે.
નકલ કરવી અશક્ય: પોલિમર નોટોમાં આધુનિક સિક્યોરિટી ફીચર્સ (સુરક્ષા સુવિધાઓ) સામેલ કરી શકાય છે, જેના કારણે નકલી નોટો (Fake Currency) બનાવવી લગભગ અશક્ય બની જાય છે.
સ્વચ્છ અને રિસાયકલ કરી શકાય તેવી: આ નોટો પર ગંદકી કે બેક્ટેરિયા સરળતાથી ચોંટતા નથી અને ખરાબ થયા પછી તેને સંપૂર્ણપણે રિસાયકલ (પુનઃઉપયોગ) કરી શકાય છે.
2060 સુધીમાં ભારત ચીનને પાછળ છોડી દેશે? : વૈશ્વિક અર્થતંત્ર અંગેના નવા અહેવાલે જગાવી મોટી ચર્ચા
