ભારતમાં કામકાજની પદ્ધતિને સંપૂર્ણપણે બદલવા માટે કેન્દ્ર સરકારે 4 નવા લેબર કોડ અમલમાં મૂક્યા છે. આ સુધારા હેઠળ 29 જુના કાયદાઓને એકીકૃત કરીને વધુ સરળ અને આધુનિક માળખું બનાવવામાં આવ્યું છે. આ નવા કાયદાઓમાં મુખ્ય ચાર ભાગો છે.
વેજ કોડ
સોશિયલ સિક્યુરિટી કોડ
ઈન્ડસ્ટ્રીયલ રિલેશન્સ કોડ
ઓક્યુપેશનલ સેફ્ટી કોડ
આ સુધારાનો મુખ્ય હેતુ છે કર્મચારીઓને વધુ સુરક્ષા આપવી સાથે સાથે કંપનીઓ માટે કાનૂની પ્રક્રિયા સરળ બનાવવી.
50% વેજ નિયમ
નવા લેબર કોડમાં સૌથી ચર્ચિત નિયમ છે 50% વેજ રૂલ. આ મુજબ કર્મચારીની કુલ CTCમાં બેઝિક સેલરી ઓછામાં ઓછા 50% હોવી જરૂરી છે. આ બદલાવથી PF અને ગ્રેચ્યુઇટી જેવી ગણતરીઓ માટેનો આધાર વધશે. એટલે કે લાંબા ગાળે કર્મચારીઓ માટે ફાયદો થશે, પરંતુ હાથમાં મળતી સેલરી (take-home) થોડું ઘટી શકે છે.
PF અને રિટાયરમેન્ટ લાભોમાં વધારો
નવા નિયમો હેઠળ પ્રોવિડન્ટ ફંડ (PF) હવે વધારે બેઝિક સેલરી પર ગણાશે. એટલે કર્મચારી અને નોકરીદાતા બંનેનો ફાળો વધશે. આથી માસિક નેટ સેલરી થોડું ઓછું થઈ શકે છે, પરંતુ રિટાયરમેન્ટ પછીનો ફંડ વધુ મજબૂત બનશે. લાંબા ગાળે આ પરિવર્તન કર્મચારીઓ માટે ફાયદાકારક માનવામાં આવે છે.
ગ્રેચ્યુઈટીમાં મોટો બદલાવ
નવા કાયદા હેઠળ ફિક્સ્ડ-ટર્મ કર્મચારીઓ માટે ગ્રેચ્યુઇટી મેળવવાની લાયકાત માત્ર 1 વર્ષમાં જ મળી શકે છે. હાલ સુધી સામાન્ય રીતે 5 વર્ષ સેવા જરૂરી હતી. નવા નિયમો હેઠળ વધુ લોકો આ લાભનો લાભ લઈ શકશે. સાથે જ વેજની નવી વ્યાખ્યાના કારણે ગ્રેચ્યુઇટીની રકમ પણ વધવાની શક્યતા છે.
આ પણ વાંચો: ઓફિસ જનારાઓ માટે મોટો ઝટકો! : Ola-Uber અને Rapido બાઇક ટેક્સી પર લાગ્યો પ્રતિબંધ
4-દિવસ વર્ક વીક
નવા લેબર કોડ હેઠળ 4 દિવસ કામ અને 3 દિવસ રજા જેવી સિસ્ટમની ચર્ચા વધી છે. પરંતુ આ ફરજિયાત નથી. કંપનીઓને વિકલ્પ તરીકે આપવામાં આવ્યું છે. આ મોડેલમાં કર્મચારીઓને અઠવાડિયામાં 48 કલાક કામ કરવું પડશે, એટલે રોજના 12 કલાક સુધી કામ કરવું પડી શકે છે. એટલે રજા વધે પણ કામના કલાકો પણ વધશે.
કામના કલાકો અને ઓવરટાઈમ
નવા નિયમો મુજબ અઠવાડિયે કુલ 48 કલાક કામ મર્યાદિત રહેશે. રોજના કામના કલાકો 8થી 12 સુધી હોઈ શકે છે. જો કોઈ કર્મચારી 9 કલાકથી વધુ અથવા 48 કલાકથી વધુ કામ કરે, તો તેને ઓવરટાઈમ માટે ડબલ પેમેન્ટ મળવું જોઈએ.
ફુલ એન્ડ ફાઈનલ સેટલમેન્ટમાં ઝડપ
નવા નિયમો હેઠળ કર્મચારી નોકરી છોડે ત્યારે ફુલ એન્ડ ફાઈનલ સેટલમેન્ટ 2 દિવસમાં કરવાની જોગવાઈ છે. આ પહેલાથી વધુ ઝડપી પ્રક્રિયા છે, જે કર્મચારીઓ માટે મોટો રાહતકારક ફેરફાર ગણાય છે. ગિગ અને અને ઓર્ગેનાઈઝ્ડ વર્કર્સ માટે સુરક્ષા. નવા લેબર કોડમાં ગિગ વર્કર્સ અને પ્લેટફોર્મ વર્કર્સને પણ સોશિયલ સિક્યુરિટી હેઠળ લાવવા પ્રયાસ કરવામાં આવ્યો છે. આ પગલું ખાસ કરીને ડિલિવરી, કેબ સેવા અને ફ્રીલાન્સ ક્ષેત્ર માટે મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવે છે.
હકીકતમાં ક્યારે લાગુ પડશે?
જોકે કેન્દ્ર સરકારે નિયમો જાહેર કરી દીધા છે પરંતુ સંપૂર્ણ અમલ માટે રાજ્ય સરકારોની સૂચનાઓ જરૂરી છે. તેથી ઘણા કર્મચારીઓ પર હજી તેનો તાત્કાલિક અસર દેખાતી નથી. આથી નજીકના સમયમાં કંપનીઓ તેમના સેલરી સ્ટ્રક્ચરમાં ફેરફાર કરી શકે છે.
ભારતનો નવો લેબર કોડ કર્મચારીઓ અને નોકરીદાતાઓ બંને માટે એક મોટા પરિવર્તન તરીકે ઉભરી રહ્યો છે. ટૂંકા ગાળે સેલરીમાં ફેરફાર અને કામના કલાકોમાં બદલાવ જેવી ચિંતાઓ હોઈ શકે છે, પરંતુ લાંબા ગાળે PF, ગ્રેચ્યુઇટી અને સોશિયલ સિક્યુરિટી જેવા લાભોમાં વધારો થશે. આ સુધારા ભારતના કામકાજના માળખાને વધુ આધુનિક, પારદર્શક અને કર્મચારી-કેન્દ્રિત બનાવવાનો પ્રયાસ છે.
