India Windfall Tax: અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે વધી રહેલા ભૂરાજકીય તણાવની અસર હવે ભારતના ઊર્જા ક્ષેત્ર પર પણ સ્પષ્ટ દેખાવા લાગી છે. મધ્ય પૂર્વમાં વધતી અનિશ્ચિતતાના કારણે આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં ક્રૂડ ઓઈલના ભાવમાં નોંધપાત્ર વધારો નોંધાઈ રહ્યો છે. આવી સ્થિતિમાં ભારત સરકારે દેશની અંદર ઇંધણનો પૂરતો જથ્થો ઉપલબ્ધ રહે અને મોંઘવારી પર નિયંત્રણ જળવાઈ રહે તે હેતુથી મહત્વપૂર્ણ નીતિગત નિર્ણય લીધો છે. કેન્દ્ર સરકારે ડીઝલ અને એવિએશન ટર્બાઇન ફ્યુઅલ (ATF) એટલે કે જેટ ઇંધણની નિકાસ પર વસૂલવામાં આવતા વિન્ડફોલ ટેક્સમાં મોટો વધારો જાહેર કર્યો છે. સરકારના સત્તાવાર આદેશ મુજબ નવા દરો 16 જુલાઈથી અમલમાં આવી ગયા છે. સરકારનું માનવું છે કે, આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં વધતી કિંમતોનો લાભ લઈ ખાનગી રિફાઇનરીઓ વધુ નફા માટે નિકાસ તરફ વળે તેના બદલે સ્થાનિક બજારમાં પૂરતો પુરવઠો જાળવી રાખવો હાલ વધુ જરૂરી છે.
ડીઝલ અને ATF પર કેટલો વધ્યો વિન્ડફોલ ટેક્સ?
સરકારના આદેશ અનુસાર ડીઝલની નિકાસ પર લાગતો વિન્ડફોલ ટેક્સ પ્રતિ લીટર 8.50 રૂપિયાથી વધારીને સીધો 15.50 રૂપિયા કરવામાં આવ્યો છે. એટલે કે પ્રતિ લીટર 7 રૂપિયાનો વધારો કરવામાં આવ્યો છે. તે જ રીતે એવિએશન ટર્બાઇન ફ્યુઅલ (ATF) એટલે કે વિમાનોમાં વપરાતા જેટ ઇંધણ પરનો વિન્ડફોલ ટેક્સ પણ પ્રતિ લીટર 7.50 રૂપિયાથી વધારીને 14.50 રૂપિયા કરવામાં આવ્યો છે. બીજી તરફ પેટ્રોલની નિકાસ પર લાગતા વિન્ડફોલ ટેક્સમાં ઘટાડો કરીને પ્રતિ લીટર 4 રૂપિયા કરવામાં આવ્યો છે.
વિન્ડફોલ ટેક્સ શું છે અને શા માટે વસૂલવામાં આવે છે?
વિન્ડફોલ ટેક્સ એ એવો વધારાનો કર છે, જે સરકાર ત્યારે વસૂલે છે જ્યારે કોઈ કંપનીને આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં અચાનક વધેલા ભાવના કારણે અસાધારણ નફો થવાની શક્યતા હોય. ખાસ કરીને ક્રૂડ ઓઈલના ભાવમાં તેજી આવે ત્યારે ખાનગી રિફાઇનરીઓ માટે વિદેશમાં ઇંધણ વેચવું વધુ નફાકારક બની જાય છે. આવી સ્થિતિમાં જો મોટી માત્રામાં ડીઝલ અથવા અન્ય ઇંધણની નિકાસ કરવામાં આવે તો દેશની અંદર પુરવઠો ઘટી શકે છે. તેથી સરકાર નિકાસ પર વધારાનો ટેક્સ લગાવી સ્થાનિક બજારમાં પૂરતો જથ્થો ઉપલબ્ધ રહે તેની ખાતરી કરવાનો પ્રયાસ કરે છે.
આ પણ વાંચો: જન્મ-મરણની નોંધણીમાં મોડું કરશો તો પડશે ભારે! : કેન્દ્ર સરકાર લાવી રહી છે નવા કડક નિયમો
સરકારે આ નિર્ણય કેમ લીધો?
આર્થિક નિષ્ણાતોના મતે, સરકારના આ નિર્ણયનો મુખ્ય હેતુ સ્થાનિક બજારમાં ડીઝલ અને જેટ ઇંધણની ઉપલબ્ધતા જાળવી રાખવાનો છે. જો નિકાસ વધુ નફાકારક બની જાય તો ખાનગી કંપનીઓ આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં વધુ વેચાણ કરવા પ્રોત્સાહિત થાય, જેના કારણે દેશમાં પુરવઠાની સમસ્યા ઊભી થઈ શકે છે. ડીઝલ ભારતની અર્થવ્યવસ્થાનું મહત્વપૂર્ણ ઇંધણ છે. માલસામાનના પરિવહનથી લઈને કૃષિ, ઉદ્યોગ અને જાહેર પરિવહન સુધી અનેક ક્ષેત્રો ડીઝલ પર આધારિત છે. જો તેની ઉપલબ્ધતા ઘટે તો પરિવહન ખર્ચ વધી શકે અને તેની સીધી અસર ખાદ્યપદાર્થો સહિત અનેક ચીજવસ્તુઓની કિંમતો પર જોવા મળી શકે છે.
શું સામાન્ય ગ્રાહકો માટે પેટ્રોલ-ડીઝલ મોંઘું થશે?
સરકારના આ નિર્ણયનો સીધો અર્થ એ નથી કે દેશમાં પેટ્રોલ અથવા ડીઝલના રિટેલ ભાવ તરત જ વધી જશે. વિન્ડફોલ ટેક્સ સ્થાનિક ગ્રાહકો પાસેથી વસૂલવામાં આવતો કર નથી, પરંતુ નિકાસ કરતી કંપનીઓ પર લાગતો વધારાનો ટેક્સ છે. એટલે સામાન્ય વાહનચાલકો માટે પેટ્રોલ અને ડીઝલના પંપ પર મળતા ભાવમાં આ નિર્ણયના કારણે તાત્કાલિક કોઈ ફેરફાર થવાની શક્યતા ઓછી છે. જોકે આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં ક્રૂડ ઓઈલના ભાવ લાંબા સમય સુધી ઊંચા રહે તો તેની અસર ભવિષ્યમાં સ્થાનિક કિંમતો પર પણ પડી શકે છે.
હવાઈ મુસાફરી પર શું પડશે અસર?
ATF એટલે કે એવિએશન ટર્બાઇન ફ્યુઅલ એરલાઇન્સ કંપનીઓ માટે સૌથી મોટો ખર્ચ ગણાય છે. સરકારે નિકાસ પર ટેક્સ વધાર્યો હોવાથી સ્થાનિક બજારમાં ATFની ઉપલબ્ધતા જળવાઈ રહેવાની સંભાવના છે. પરંતુ બીજી તરફ વૈશ્વિક સ્તરે ક્રૂડ ઓઈલ મોંઘું હોવાથી એરલાઇન્સ કંપનીઓના કુલ ઓપરેશનલ ખર્ચમાં વધારો થઈ શકે છે. જો આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં ભાવ લાંબા સમય સુધી ઊંચા રહે તો એરલાઇન્સ આગામી સમયમાં ભાડામાં વધારો કરી શકે છે, જેના કારણે હવાઈ મુસાફરી મોંઘી બનવાની શક્યતા નકારી શકાય નહીં.
આ પણ વાંચો: Gold Silver Price Today : આજે સોનામાં ફરી ભાવ વધારો, ચાંદીમાં સ્થિરતા, જાણો આજનો લેટેસ્ટ દર
અમેરિકા-ઈરાન તણાવથી વૈશ્વિક બજારમાં વધ્યું દબાણ
મધ્ય પૂર્વ વિશ્વના સૌથી મોટા તેલ ઉત્પાદક વિસ્તારોમાંનો એક છે. અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે વધતા તણાવને કારણે વૈશ્વિક બજારમાં સપ્લાય ખોરવાઈ જવાની આશંકા ઊભી થઈ છે. પરિણામે આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં ક્રૂડ ઓઈલના ભાવમાં સતત વધારો જોવા મળી રહ્યો છે. ભારત પોતાની જરૂરિયાતનું મોટું પ્રમાણ આયાતી ક્રૂડ ઓઈલથી પૂરું કરે છે. તેથી વૈશ્વિક બજારમાં થતી કોઈપણ મોટી હલચલની સીધી અસર ભારતીય અર્થવ્યવસ્થા, ઇંધણ બજાર અને મોંઘવારી પર જોવા મળે છે.
આગામી દિવસોમાં સરકારની સ્થિતિ પર રહેશે નજર
વિન્ડફોલ ટેક્સમાં કરવામાં આવેલા આ ફેરફારો દર્શાવે છે કે સરકાર વૈશ્વિક પરિસ્થિતિ પર સતત નજર રાખી રહી છે અને જરૂરિયાત મુજબ નીતિમાં ફેરફાર કરી રહી છે. જો ક્રૂડ ઓઈલના ભાવમાં ફરી ઘટાડો થશે અથવા આંતરરાષ્ટ્રીય તણાવ ઓછો થશે તો સરકાર ભવિષ્યમાં વિન્ડફોલ ટેક્સમાં ફરી ફેરફાર કરી શકે છે. હાલ માટે સરકારનો મુખ્ય પ્રયાસ દેશની અંદર ડીઝલ અને જેટ ઇંધણનો પૂરતો પુરવઠો જાળવી રાખવાનો, ઇંધણની તંગી ટાળવાની અને વૈશ્વિક સંકટની અસરથી સ્થાનિક બજાર તેમજ સામાન્ય ગ્રાહકોને શક્ય તેટલી રાહત આપવાનો છે.
