Birth and Death Registration Rules: જન્મ અને મરણની નોંધણીને વધુ પારદર્શક અને વિશ્વસનીય બનાવવા માટે કેન્દ્ર સરકાર મહત્વપૂર્ણ પગલું ભરવાની તૈયારીમાં છે. સરકારે જન્મ અને મરણના મોડા રજિસ્ટ્રેશન સંબંધિત નિયમોને વધુ કડક બનાવવાનો પ્રસ્તાવ મૂક્યો છે. જો આ પ્રસ્તાવ અમલમાં આવશે તો નિર્ધારિત સમયમર્યાદા બાદ નોંધણી કરાવવી વધુ મુશ્કેલ બની શકે છે અને લાંબા સમય સુધી વિલંબ કરનારા લોકોને કોર્ટના આદેશ વિના નોંધણી કરાવવી શક્ય નહીં રહે. સરકારનું માનવું છે કે, જન્મ અને મરણની સમયસર નોંધણી માત્ર નાગરિકોના અધિકારો માટે જ નહીં, પરંતુ સરકારની વિવિધ કલ્યાણકારી યોજનાઓ, વસ્તી સંબંધિત આંકડા અને નીતિ નિર્ધારણ માટે પણ અત્યંત જરૂરી છે. છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં મોડી નોંધણીના અનેક કેસ સામે આવ્યા છે, જેના કારણે ખોટા પ્રમાણપત્રો, નકલી ઓળખ અને અન્ય દસ્તાવેજોના દુરુપયોગના કિસ્સાઓમાં વધારો થયો હોવાનું સરકારના ધ્યાન પર આવ્યું છે.
2 વર્ષથી વધુ મોડું થશે તો મેજિસ્ટ્રેટના આદેશ વગર નોંધણી નહીં
કેન્દ્ર સરકારના પ્રસ્તાવ મુજબ, જો જન્મ અથવા મરણની નોંધણીમાં બે વર્ષથી વધુ સમયનો વિલંબ થશે, તો સંબંધિત વ્યક્તિને ફર્સ્ટ ક્લાસ જ્યુડિશિયલ મેજિસ્ટ્રેટના આદેશ બાદ જ નોંધણી કરવાની મંજૂરી મળશે. હાલની પ્રક્રિયા કરતાં આ નિયમ વધુ કડક માનવામાં આવી રહ્યો છે. સરકારનું કહેવું છે કે, લાંબા સમય બાદ કરવામાં આવતી નોંધણીઓમાં દસ્તાવેજોની વિશ્વસનીયતા ચકાસવામાં મુશ્કેલી પડે છે. તેથી કોર્ટની દેખરેખ હેઠળ પ્રક્રિયા પૂર્ણ કરવાથી ગેરરીતિઓ અટકાવવામાં મદદ મળશે.
રિયલ ટાઈમ ડેટા પર સરકારનો ભાર
કેન્દ્ર સરકાર હવે દેશભરમાં જન્મ અને મરણ સંબંધિત માહિતી રિયલ ટાઈમમાં ઉપલબ્ધ રહે તે માટે સતત પ્રયાસ કરી રહી છે. સમયસર નોંધણી થવાથી સરકારને વસ્તી, આરોગ્ય સેવાઓ, રસીકરણ, શિક્ષણ, સામાજિક સુરક્ષા અને અન્ય અનેક ક્ષેત્રોમાં ચોક્કસ અને અપડેટ ડેટા મળી શકશે. નિષ્ણાતોના મતે, સચોટ અને સમયસર મળતા આંકડાઓના આધારે સરકાર વધુ અસરકારક નીતિઓ બનાવી શકે છે તેમજ સંસાધનોનું યોગ્ય આયોજન પણ કરી શકે છે.
આ પણ વાંચો: ચઢાવા ચોરી બાદ રામ મંદિરમાં નવા નિયમો : કિંમતી દાન માટે ખાસ નોંધણી ફરજિયાત
ખોટા દસ્તાવેજો અને છેતરપિંડી પર લાગશે અંકુશ
જન્મ અને મરણના પ્રમાણપત્રો અનેક સરકારી અને ખાનગી કામોમાં સૌથી મહત્વના દસ્તાવેજો ગણાય છે. પાસપોર્ટ, આધાર કાર્ડ, શાળા પ્રવેશ, મિલકતના દસ્તાવેજો, વારસાગત હક અને અન્ય અનેક પ્રક્રિયાઓમાં આ પ્રમાણપત્રોની જરૂર પડે છે. સરકારનું માનવું છે કે, લાંબા સમય બાદ નોંધણી કરાવવાના કારણે કેટલાક કિસ્સાઓમાં ખોટા દસ્તાવેજો રજૂ કરીને ગેરકાયદેસર લાભ મેળવવાના પ્રયાસો થતા હોય છે. નવા નિયમો અમલમાં આવ્યા બાદ આવી પ્રવૃત્તિઓ પર નોંધપાત્ર અંકુશ આવી શકે છે.
સમયસર નોંધણી કરાવવાની રહેશે ખાસ જરૂર
નવા પ્રસ્તાવનો મુખ્ય હેતુ લોકોને જન્મ અને મરણની નોંધણી સમયસર કરાવવા માટે પ્રોત્સાહિત કરવાનો છે. સરકાર ઈચ્છે છે કે નાગરિકો નિયત સમયમર્યાદામાં જ નોંધણી પૂર્ણ કરે, જેથી પછી કોર્ટ કે અન્ય કાનૂની પ્રક્રિયાનો સામનો કરવો ન પડે. જોકે આ નિયમો હાલમાં પ્રસ્તાવના તબક્કામાં છે, પરંતુ મંજૂરી મળ્યા બાદ સમગ્ર દેશમાં લાગુ થઈ શકે છે. તેથી જન્મ કે મરણની નોંધણીમાં બિનજરૂરી વિલંબ ન થાય તેની ખાસ કાળજી રાખવાની સલાહ આપવામાં આવી રહી છે.
શું બદલાશે સામાન્ય લોકો માટે?
જો નવા નિયમો અમલમાં આવશે તો બે વર્ષથી વધુ સમય બાદ જન્મ કે મરણની નોંધણી કરાવનાર વ્યક્તિએ સીધા સ્થાનિક નોંધણી અધિકારી પાસે અરજી કરી શકશે નહીં. તેના બદલે પ્રથમ ફર્સ્ટ ક્લાસ જ્યુડિશિયલ મેજિસ્ટ્રેટ સમક્ષ જરૂરી પુરાવા રજૂ કરીને મંજૂરી મેળવવી પડશે. ત્યારબાદ જ સંબંધિત નોંધણી પ્રક્રિયા પૂર્ણ થઈ શકશે. સરકારના આ પ્રસ્તાવને વહીવટી પારદર્શિતા વધારવા અને નોંધણી પ્રણાલીને વધુ વિશ્વસનીય બનાવવા તરફનું મહત્વપૂર્ણ પગલું માનવામાં આવી રહ્યું છે.
