નવી દિલ્હી: ભારતમાં ડિજિટલ પેમેન્ટ અને યુપીઆઈ (UPI) ક્રાંતિની ચર્ચા થાય ત્યારે સામાન્ય રીતે દિલ્હી, મુંબઈ, બેંગલુરુ અથવા અમદાવાદ જેવા મોટા શહેરોનું નામ સામે આવે છે. પરંતુ દેશના એક નાના ગામે વર્ષો પહેલાં જ એવો ડિજિટલ પરિવર્તનનો દાખલો બેસાડ્યો હતો, જે આજે સમગ્ર વિશ્વ માટે પ્રેરણારૂપ બની ગયો છે. તેલંગાણાના સિદ્દીપેટ જિલ્લાના ઇબ્રાહિમપુર ગામે વર્ષ 2016માં જ સંપૂર્ણ કેશલેસ વ્યવસ્થા અપનાવી હતી અને આજે ગામમાં ₹5ની ચોકલેટથી લઈને ₹5,000ના રાશનની ખરીદી સુધી લગભગ દરેક લેવડદેવડ ડિજિટલ રીતે થાય છે.
આ ગામે સાબિત કર્યું છે કે ડિજિટલ ટેક્નોલોજી માત્ર મોટા શહેરો માટે જ નહીં, પરંતુ ગામડાંઓમાં પણ સફળતાપૂર્વક અમલમાં મૂકી શકાય છે. સરકારના ડિજિટલ ઇન્ડિયા અભિયાનને પણ ઇબ્રાહિમપુર જેવા ગામોએ નવી દિશા આપી છે.
નોટબંધી પછી ગામે લીધો ઐતિહાસિક નિર્ણય
વર્ષ 2016માં દેશમાં નોટબંધી જાહેર થતાં બેંકો અને એટીએમની બહાર લાંબી કતારો જોવા મળી હતી. દેશના અનેક વિસ્તારોમાં રોકડની ભારે અછત સર્જાઈ હતી અને સામાન્ય લોકો માટે દૈનિક ખરીદી પણ મુશ્કેલ બની ગઈ હતી.
આ મુશ્કેલ સમયમાં ઇબ્રાહિમપુર ગામના લોકો અને સ્થાનિક વહીવટીતંત્રે અલગ માર્ગ પસંદ કર્યો. રોકડની સમસ્યા સામે ઝઝૂમવાને બદલે સમગ્ર ગામને ડિજિટલ ચુકવણી તરફ લઈ જવાનો નિર્ણય લેવામાં આવ્યો. આ નિર્ણયે થોડા જ સમયમાં ગામની ઓળખ બદલી નાખી.
આ પણ વાંચો: ખાન સરને મોટી રાહત : કોચિંગ સેન્ટર ફાયરિંગ કેસમાં પટના કોર્ટમાંથી મળ્યા આગોતરા જામીન
દરેક ગ્રામજનોને અપાઈ ડિજિટલ તાલીમ
ઈબ્રાહિમપુરની સફળતાનું સૌથી મોટું કારણ માત્ર ટેક્નોલોજી નહોતું, પરંતુ લોકોમાં જાગૃતિ લાવવાનો પ્રયાસ હતો. ગામના યુવાનોની સાથે વૃદ્ધોને પણ ડિજિટલ પેમેન્ટ કેવી રીતે કરવું તેની તાલીમ આપવામાં આવી. જે લોકો અગાઉ બેંકમાં જતાં પણ સંકોચ અનુભવતા હતા તેઓ આજે મોબાઇલ દ્વારા સરળતાથી ઓનલાઈન ચુકવણી કરી શકે છે. ગ્રામજનોને ડેબિટ કાર્ડ આપવામાં આવ્યા, વેપારીઓને સ્વાઇપ મશીનો ઉપલબ્ધ કરાવવામાં આવી અને જ્યાં જરૂરી હતું ત્યાં માઇક્રો એટીએમની સુવિધા પણ ઉભી કરવામાં આવી.
નાના વેપારીઓ પણ બન્યા ડિજિટલ
ગામની કરિયાણાની દુકાન, દૂધ વેચનાર, શાકભાજીના વેપારીઓ, દવાખાના અને અન્ય નાના વેપારીઓએ પણ ડિજિટલ ચુકવણી સ્વીકારવાની શરૂઆત કરી. પરિણામે ગામમાં લગભગ દરેક પ્રકારની ખરીદી માટે રોકડની જરૂરિયાત ઘટી ગઈ.
આજે ગામમાં કોઈ વ્યક્તિ માત્ર ₹5ની ચોકલેટ ખરીદે કે હજારો રૂપિયાનું રાશન લે, મોટા ભાગની લેવડદેવડ ઓનલાઈન થાય છે. ડિજિટલ પેમેન્ટના કારણે વેપારીઓ માટે પણ રોકડ સંભાળવાની મુશ્કેલી ઓછી થઈ છે અને વ્યવહારો વધુ પારદર્શક બન્યા છે.
આ પણ વાંચો: PM મોદીના 17 જુલાઈના પંજાબ પ્રવાસ પહેલાં બોમ્બની ધમકી : ચંદીગઢ-જલંધરમાં સુરક્ષા એજન્સીઓ હાઈ એલર્ટ પર
ડિજિટલ ઇન્ડિયા અભિયાનને મળી નવી દિશા
ભારત સરકારે છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં યુપીઆઈ, આધાર આધારિત ચુકવણી અને અન્ય ડિજિટલ સેવાઓને પ્રોત્સાહન આપ્યું છે. આજે દેશમાં દર મહિને અબજો યુપીઆઈ ટ્રાન્ઝેક્શન થાય છે અને ભારત વિશ્વના સૌથી મોટા ડિજિટલ પેમેન્ટ બજારોમાં સ્થાન મેળવી ચૂક્યું છે. પરંતુ ઇબ્રાહિમપુરે આ પરિવર્તન ત્યારે શરૂ કર્યું હતું જ્યારે દેશમાં ડિજિટલ ચુકવણી અંગે જાગૃતિ હજુ ખૂબ ઓછી હતી. તેથી આ ગામને ડિજિટલ ઇન્ડિયાના શરૂઆતના સફળ મોડેલોમાંથી એક માનવામાં આવે છે.
કેશલેસ અર્થતંત્રના શું છે ફાયદા?
નિષ્ણાતોના જણાવ્યા મુજબ કેશલેસ વ્યવસ્થાથી અનેક લાભ થાય છે. રોકડની હેરફેર ઓછી થતાં ચોરી અને નકલી નોટો જેવી સમસ્યાઓ ઘટે છે. દરેક વ્યવહારનો ડિજિટલ રેકોર્ડ રહેતો હોવાથી પારદર્શિતા વધે છે. વેપારીઓ માટે હિસાબ રાખવો સરળ બને છે અને ગ્રાહકોને પણ રોકડ સાથે રાખવાની જરૂર રહેતી નથી.
સરકારી યોજનાઓની રકમ સીધી બેંક ખાતામાં જમા થતી હોવાથી લાભાર્થીઓને પણ સરળતા રહે છે. ડિજિટલ વ્યવહારોના કારણે બેંકિંગ સેવાઓ ગામડાં સુધી વધુ અસરકારક રીતે પહોંચી છે.
આ પણ વાંચો: જયપુર હત્યા કેસમાં નવો ટ્વિસ્ટ! : આયુષી અને પિતરાઈ ભાઈના સંબંધોને લઈને મામાનો મોટો દાવો
અન્ય ગામો માટે પણ બની શકે છે મોડેલ
ઈબ્રાહિમપુરની સફળતા દર્શાવે છે કે યોગ્ય તાલીમ, ટેક્નોલોજીની ઉપલબ્ધતા અને લોકોનો સહકાર મળે તો કોઈપણ ગામ સંપૂર્ણ કેશલેસ બની શકે છે. આજે જ્યારે ભારત ડિજિટલ અર્થતંત્ર તરફ ઝડપથી આગળ વધી રહ્યું છે ત્યારે આવા મોડેલો દેશના અન્ય ગ્રામ્ય વિસ્તારો માટે પણ પ્રેરણારૂપ બની શકે છે. સરકાર પણ ગ્રામ્ય વિસ્તારોમાં ડિજિટલ પેમેન્ટ, બેંકિંગ સુવિધાઓ અને ઇન્ટરનેટ કનેક્ટિવિટી વધારવા પર સતત ભાર મૂકી રહી છે. નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે જો આવી પહેલને વધુ ગામોમાં વિસ્તૃત કરવામાં આવશે તો ભારતનું કેશલેસ અર્થતંત્રનું લક્ષ્ય વધુ ઝડપથી હાંસલ થઈ શકશે.
ઈબ્રાહિમપુરે સાબિત કરી બતાવ્યું છે કે ડિજિટલ ક્રાંતિ માત્ર શહેરો પૂરતી મર્યાદિત નથી. યોગ્ય આયોજન, લોકોની ભાગીદારી અને ટેક્નોલોજીના ઉપયોગથી એક નાનું ગામ પણ સમગ્ર વિશ્વ માટે પ્રેરણાદાયક ઉદાહરણ બની શકે છે.
