શરદ પવારના ‘એકજુથ રહેવા’ના સંદેશ વચ્ચે વિપક્ષી ગઠબંધનનું પુનઃસક્રિયકરણ થઇ રહ્યું છે. દિલ્હીના કોન્સ્ટિટ્યુશન ક્લબમાં યોજાયેલી I.N.D.I.A. (ઇન્ડિયન નેશનલ ડેવલપમેન્ટલ ઇન્ક્લુસિવ એલાયન્સ) બ્લોકની બેઠક માત્ર એક ઔપચારિક રાજકીય મુલાકાત નથી, પરંતુ ભારતીય રાજકારણમાં વિપક્ષી એકતાના નવા સંકેતો તરીકે જોવામાં આવી રહી છે. કોંગ્રેસના વરિષ્ઠ નેતાઓ સોનિયા ગાંધી, રાહુલ ગાંધી અને મલ્લિકાર્જુન ખડગે ઉપરાંત તૃણમૂલ કોંગ્રેસની મમતા બેનર્જી, સમાજવાદી પાર્ટીના અખિલેશ યાદવ, રાષ્ટ્રીય જનતા દળના તેજસ્વી યાદવ, નેશનલ કોન્ફરન્સના ઓમર અબ્દુલ્લા સહિત 23 રાજકીય દળોના પ્રતિનિધિઓની હાજરીએ બેઠકને વિશેષ મહત્વ આપ્યું છે.
ખાસ વાત એ છે કે I.N.D.I.A. બ્લોકના નેતાઓ લગભગ બે વર્ષ પછી એકસાથે બેઠા છે. જૂન 2024ની બેઠક બાદ ગઠબંધનની સક્રિયતા ઓછી જોવા મળી હતી. આવા સમયે, જ્યારે ભાજપ કેન્દ્રમાં મજબૂત રાજકીય સ્થિતિમાં છે અને અનેક રાજ્યોમાં પોતાનો પ્રભાવ વિસ્તારી રહી છે, ત્યારે વિપક્ષી દળો ફરી એક વખત સંયુક્ત રાજકીય વ્યૂહરચના ઘડવા પ્રયાસ કરી રહ્યા હોવાનું દેખાઈ રહ્યું છે.
શરદ પવારનું નિવેદન કેમ મહત્વનું?
મહારાષ્ટ્રના બારામતીમાં એનસીપી (શરદ પવાર જૂથ)ના વડા શરદ પવારે આપેલું નિવેદન બેઠકનો સૌથી મહત્વપૂર્ણ રાજકીય સંદેશ માનવામાં આવે છે. તેમણે કહ્યું કે I.N.D.I.A. ગઠબંધનના તમામ સાથી પક્ષોને એકજુથ રાખવું સમયની જરૂરિયાત છે અને ગઠબંધનને મજબૂત બનાવવા માટે સતત પ્રયાસો થઈ રહ્યા છે. પવારનું નિવેદન માત્ર રાજકીય શિષ્ટાચાર નથી. છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં વિપક્ષી દળો વચ્ચે નેતૃત્વ, બેઠક વહેંચણી અને પ્રાદેશિક હિતોને લઈને મતભેદો સામે આવ્યા હતા. લોકસભા ચૂંટણી દરમિયાન પણ ઘણા રાજ્યોમાં ગઠબંધન સંપૂર્ણ રીતે એકસાથે કાર્ય કરી શક્યું નહોતું. આવી સ્થિતિમાં પવારનો સંદેશ એ દર્શાવે છે કે વિપક્ષ હવે આંતરિક મતભેદો કરતાં મોટા રાજકીય લક્ષ્ય પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવા માગે છે.
ખડગેના આરોપો અને વિપક્ષનો રાજકીય નેરેટિવ
બેઠક દરમિયાન કોંગ્રેસ અધ્યક્ષ મલ્લિકાર્જુન ખડગેએ કેન્દ્રની ભાજપ સરકાર પર અનેક ગંભીર આક્ષેપો કર્યા. તેમણે કહ્યું કે બંધારણીય સંસ્થાઓ પર સતત હુમલા થઈ રહ્યા છે, તપાસ એજન્સીઓનો ઉપયોગ રાજકીય વિરોધીઓને દબાવવા માટે થઈ રહ્યો છે અને બિન-ભાજપ શાસિત રાજ્યો સાથે ભેદભાવ કરવામાં આવી રહ્યો છે. આ ઉપરાંત, ખડગેએ મોંઘવારી, બેરોજગારી અને પરીક્ષા વ્યવસ્થામાં ગેરવહીવટ જેવા મુદ્દાઓ પણ ઉઠાવ્યા. આ મુદ્દાઓ વિપક્ષ માટે લાંબા સમયથી મુખ્ય રાજકીય હથિયાર રહ્યા છે. ખાસ કરીને યુવાનોમાં રોજગાર અને સ્પર્ધાત્મક પરીક્ષાઓને લઈને વધતી અસંતોષની લાગણીને વિપક્ષ આગામી વર્ષોમાં વધુ અસરકારક રીતે ઉઠાવવા માંગે છે. આ નિવેદનો દર્શાવે છે કે I.N.D.I.A. બ્લોક પોતાની રાજકીય લડાઈ માત્ર ચૂંટણી પૂરતી મર્યાદિત રાખવા માગતું નથી, પરંતુ લોકશાહી સંસ્થાઓ, આર્થિક પડકારો અને સામાજિક મુદ્દાઓને કેન્દ્રમાં રાખીને વૈકલ્પિક રાજકીય નેરેટિવ ઉભું કરવા ઈચ્છે છે.
ખડગેએ કહ્યું- CBSE-NEET મામલે શિક્ષણ મંત્રી રાજીનામું આપે. SIRમાં કરોડો મતદારોના નામ કાઢી નાખવામાં આવ્યા, આ અંગે INDIA બ્લોક CJIને પત્ર લખશે. ખડગેએ વધુમાં કહ્યું કે પાર્ટી મોંઘવારી, બેરોજગારી અને અર્થતંત્ર મામલે દર બે મહિને બેઠકો કરશે. ઈન્ડિયા બ્લોક સીજેઆઈને SIR અને ચૂંટણીની નિષ્પક્ષતા અંગે પણ પત્ર લખશે. આગામી બેઠક 8 ઓગસ્ટે હૈદરાબાદમાં યોજાશે. વિપક્ષ ચોમાસા સત્ર દરમિયાન પણ બેઠકો કરશે.
23 દળોનું એક મંચ પર આવવું કેટલું પડકારજનક?
બેઠકમાં કોંગ્રેસ, તૃણમૂલ કોંગ્રેસ, સમાજવાદી પાર્ટી, આરજેડી, નેશનલ કોન્ફરન્સ, પીડીપી, ઝારખંડ મુક્તિ મોરચા, શિવસેના (યુબીટી), એનસીપી (શરદ પવાર જૂથ), CPI(M), CPI અને અન્ય નાના-મોટા દળો સહિત કુલ 23 પક્ષો સામેલ થયા.
આટલા મોટા અને વિવિધ વિચારધારાવાળા દળોને એકસાથે રાખવું સહેલું નથી. પશ્ચિમ બંગાળમાં કોંગ્રેસ અને તૃણમૂલ કોંગ્રેસ વચ્ચે સીધી સ્પર્ધા છે. કેરળમાં કોંગ્રેસ અને ડાબેરી પક્ષો સામસામે છે. ઉત્તર પ્રદેશમાં પણ પ્રાદેશિક રાજકારણના પોતાના સમીકરણો છે. તેથી, ગઠબંધનની સૌથી મોટી શક્તિ તેની સંખ્યામાં છે, પરંતુ સૌથી મોટો પડકાર પણ એ જ છે. સામાન્ય શત્રુ સામે એકતા દર્શાવવી સરળ છે, પરંતુ ચૂંટણીના સમયે બેઠક વહેંચણી અને નેતૃત્વના પ્રશ્નો ઉકેલવા મુશ્કેલ બની શકે છે.
શું 2029 માટેની તૈયારી શરૂ થઈ ગઈ?
રાજકીય વિશ્લેષકો માને છે કે આ બેઠકનો સીધો સંબંધ આગામી લોકસભા ચૂંટણીની લાંબા ગાળાની તૈયારી સાથે છે. 2024ની ચૂંટણી બાદ ભાજપ હજુ પણ દેશની સૌથી મોટી રાજકીય શક્તિ તરીકે ઉભરી છે, પરંતુ વિપક્ષે પણ અનેક વિસ્તારોમાં પોતાની હાજરી મજબૂત રાખી છે. I.N.D.I.A. બ્લોક માટે હવે સૌથી મોટો પ્રશ્ન એ છે કે શું તે ચૂંટણી પહેલાં માત્ર ગઠબંધન તરીકે નહીં, પરંતુ એક સુસંગત રાજકીય વિકલ્પ તરીકે પોતાને રજૂ કરી શકે છે? જો ગઠબંધન સામાન્ય કાર્યક્રમ, સંયુક્ત અભિયાન અને સ્પષ્ટ નેતૃત્વનો મોડલ રજૂ કરી શકશે, તો તે ભાજપ સામે વધુ અસરકારક પડકાર ઊભો કરી શકે છે.
દિલ્હીની બેઠકએ એક વાત સ્પષ્ટ કરી છે કે વિપક્ષી દળો હજુ પણ રાષ્ટ્રીય સ્તરે સંયુક્ત રાજકીય મંચ જાળવી રાખવા ઇચ્છે છે. જોકે માત્ર બેઠક યોજવાથી રાજકીય પરિણામો બદલાતા નથી. ગઠબંધનની સફળતા તેની આંતરિક એકતા, સંકલન અને સામાન્ય જનતાના મુદ્દાઓને કેટલા અસરકારક રીતે રજૂ કરે છે તેના પર નિર્ભર રહેશે. શરદ પવારનું ‘એકજુથ રહેવું જરૂરી’ વાક્ય હાલની સમગ્ર રાજકીય પરિસ્થિતિનું સાર છે. ભાજપ સામે મજબૂત પડકાર ઊભો કરવો હોય તો વિપક્ષ માટે એકતા જ સૌથી મોટું રાજકીય હથિયાર બની શકે છે. હવે જોવાનું એ રહેશે કે આ બેઠક માત્ર પ્રતીકાત્મક એકતા પૂરતી રહે છે કે પછી આગામી વર્ષોમાં એક સક્રિય અને અસરકારક રાજકીય અભિયાનનું સ્વરૂપ ધારણ કરે છે.
