કેન્દ્ર સરકારે દર્દીઓની સુરક્ષા અને દવાઓના તર્કસંગત ઉપયોગને ધ્યાનમાં રાખીને 16 ફિક્સ્ડ ડોઝ કોમ્બિનેશન (FDC) દવાઓના ઉત્પાદન, વેચાણ, વિતરણ અને પુરવઠા પર તાત્કાલિક અસરથી પ્રતિબંધ મૂક્યો છે. કેન્દ્રીય આરોગ્ય અને પરિવાર કલ્યાણ મંત્રાલયે જણાવ્યું છે કે આ દવાઓમાં સારવારલક્ષી યોગ્યતા (Therapeutic Justification) નો અભાવ જોવા મળ્યો હતો અને કેટલાક સંયોજનો દર્દીઓ માટે સંભવિત જોખમ ઊભું કરી શકે છે. આ નિર્ણય દેશભરમાં તાત્કાલિક અમલમાં આવ્યો છે. મંત્રાલયે તમામ રાજ્ય દવા નિયંત્રકો અને અમલીકરણ એજન્સીઓને પ્રતિબંધનું કડક પાલન સુનિશ્ચિત કરવા નિર્દેશ આપ્યા છે.
શું હોય છે FDC દવાઓ?
ફિક્સ્ડ ડોઝ કોમ્બિનેશન (FDC) દવાઓ એવી દવાઓ છે જેમાં બે અથવા તેથી વધુ સક્રિય ઔષધીય ઘટકો (Active Pharmaceutical Ingredients - APIs)ને નિશ્ચિત પ્રમાણમાં એક જ દવામાં સમાવિષ્ટ કરવામાં આવે છે. આવા સંયોજનોનો હેતુ દર્દીને એકસાથે અનેક સારવારલક્ષી લાભ આપવાનો હોય છે. જોકે, આરોગ્ય મંત્રાલયના જણાવ્યા અનુસાર સમીક્ષા દરમિયાન કેટલીક દવાઓમાં સમાવિષ્ટ સંયોજનો માટે પૂરતો વૈજ્ઞાનિક આધાર અથવા સ્પષ્ટ સારવારલક્ષી લાભ જોવા મળ્યો ન હતો.
આ પણ વાંચો: ભારતીય નૌકાદળનું વિઝન 2030 : જાણો Project 17A, બ્રહ્મોસ મિસાઇલ અને સમુદ્રી મહાશક્તિ બનવાના ભારતના પ્લાનની અંદરની કહાની
સુપ્રીમ કોર્ટના નિર્દેશ બાદ સમીક્ષા
મંત્રાલયે જણાવ્યું કે સુપ્રીમ કોર્ટના નિર્દેશોને અનુસરીને ડ્રગ્સ ટેકનિકલ એડવાઇઝરી બોર્ડ (DTAB) દ્વારા નિષ્ણાત સમિતિની રચના કરવામાં આવી હતી. સમિતિએ વિવિધ FDC દવાઓની સમીક્ષા કરીને એવી દવાઓની ઓળખ કરી હતી જે અતાર્કિક, સારવારલક્ષી રીતે અયોગ્ય અથવા સંભવિત રીતે હાનિકારક માનવામાં આવી હતી. સમીક્ષા બાદ 16 દવા સંયોજનોને પ્રતિબંધિત કરવાની ભલામણ કરવામાં આવી હતી, જેને કેન્દ્ર સરકારે મંજૂરી આપી છે.
કઈ પ્રકારની દવાઓ પર પ્રતિબંધ?
પ્રતિબંધિત દવાઓમાં કેટલીક પેઇનકિલર, એન્ટીસ્પાસ્મોડિક, એન્ટિબાયોટિક અને ત્વચા સંબંધિત દવા સંયોજનોનો સમાવેશ થાય છે. પ્રતિબંધિત સંયોજનોમાં Acetyl Salicylic Acid + Ethoheptazine, Dicyclomine + Paracetamol + Clidinium Bromide, Dicyclomine + Paracetamol + Clidinium Bromide + Chlordiazepoxide, Gliclazide + Chromium Picolinate અને Paracetamol + Lignocaine જેવા સંયોજનો સામેલ છે. તે ઉપરાંત Amoxicillin + Serratiopeptidase, Amoxicillin + Cloxacillin + Lactic Acid Bacillus + Serratiopeptidase, Cefadroxyl + Probenecid અને Cefuroxime + Serratiopeptidase જેવી કેટલીક એન્ટિબાયોટિક આધારિત દવાઓ પર પણ પ્રતિબંધ મૂકવામાં આવ્યો છે.
સ્કિનકેર અને ડર્મેટોલોજી ઉત્પાદનો પણ અસરગ્રસ્ત
પ્રતિબંધિત યાદીમાં કેટલીક ત્વચા અને સ્કિનકેર ઉત્પાદનોનો પણ સમાવેશ થાય છે. આ ઉત્પાદનોમાં Aloe Vera અથવા Aloe Extract સાથે Vitamin E, Jojoba Oil, Orange Oil, Wheat Germ Oil, Tea Tree Oil, Allantoin અને D-Panthenol જેવા ઘટકોના સંયોજનો હતા. નિષ્ણાત સમિતિના તારણ મુજબ આવા કેટલાક સંયોજનો માટે પૂરતા વૈજ્ઞાનિક પુરાવા ઉપલબ્ધ ન હતા અથવા તેમની સારવારલક્ષી અસરકારકતા સ્પષ્ટ રીતે સાબિત થઈ નહોતી.
આ પણ વાંચો: ઉખડી ગયા VVIP કાર્યક્રમના તંબુઓ અને ફૂડ સ્ટોલ, મચ્યો હાહાકાર
દર્દીઓની સુરક્ષા માટે પગલું
આરોગ્ય મંત્રાલયે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે આ કાર્યવાહી Drugs and Cosmetics Act, 1940ની કલમ 26A હેઠળ કરવામાં આવી છે. મંત્રાલયના જણાવ્યા અનુસાર દર્દીઓની સુરક્ષા અને દવાઓના યોગ્ય ઉપયોગને પ્રોત્સાહન આપવા માટે આ પગલું લેવામાં આવ્યું છે. સરકારે યાદ અપાવ્યું છે કે અગાઉ પણ વૈજ્ઞાનિક સમીક્ષા બાદ અનેક અતાર્કિક FDC દવાઓ પર પ્રતિબંધ મૂકવામાં આવ્યો હતો. નવા નિર્ણયને પણ એ જ પ્રક્રિયાનો ભાગ ગણાવવામાં આવ્યો છે.
ઉત્પાદકો અને વિતરકોને સૂચના
મંત્રાલયે દવા ઉત્પાદકો, આયાતકારો, વિતરકો અને અન્ય સંબંધિત હિતધારકોને તાત્કાલિક જરૂરી પગલાં લેવા અને પ્રતિબંધિત દવાઓનું ઉત્પાદન તથા વેચાણ બંધ કરવાની સૂચના આપી છે. રાજ્ય સ્તરની દવા નિયામક સંસ્થાઓને બજારમાંથી પ્રતિબંધિત દવાઓ હટાવવા અને નિયમોના પાલનની દેખરેખ રાખવા માટે પણ નિર્દેશ આપવામાં આવ્યા છે. આ નિર્ણય બાદ આરોગ્ય ક્ષેત્રમાં દવાઓની ગુણવત્તા, વૈજ્ઞાનિક આધાર અને દર્દીઓની સુરક્ષાને લઈને ચર્ચા તેજ બની છે. નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે આવી સમીક્ષાઓથી બજારમાં માત્ર અસરકારક અને સુરક્ષિત દવાઓ જ ઉપલબ્ધ રહેશે.
