ઘણા લોકો જાણે છે કે ફોનમાં SIM કાર્ડ ન હોય તો કોઈને પણ કૉલ કરી શકાતો નથી. પરંતુ શું તમે જાણો છો કે SIM કાર્ડ વગર પણ 112 ઈમરજન્સી નંબર પર કૉલ સરળતાથી થઈ જાય છે? એટલું જ નહીં, ફોનમાં બેલેન્સ ન હોય, નેટવર્ક નબળું હોય અથવા ફોન લોક હોય તો પણ 112 પર કૉલ કરી શકાય છે. આ સુવિધા સામાન્ય કૉલિંગ સિસ્ટમથી અલગ રીતે કામ કરે છે અને તેનું મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય કોઈપણ વ્યક્તિને સંકટની ઘડીએ તરત મદદ મળી રહે તે સુનિશ્ચિત કરવાનો છે. ચાલો જાણીએ કે 112 ઈમરજન્સી સિસ્ટમ કેવી રીતે કાર્ય કરે છે અને SIM વગર પણ કૉલ કેમ શક્ય બને છે.
SIM વગર પણ 112 પર કૉલ કેમ થઈ શકે છે?
સામાન્ય રીતે SIM કાર્ડનું કામ મોબાઇલ નંબરને ઓળખ આપવાનું હોય છે. SIM દ્વારા જ મોબાઇલ નેટવર્ક જાણી શકે છે કે કૉલ કરનાર વ્યક્તિ કોણ છે અને કયા મોબાઇલ નંબરથી કૉલ થઈ રહ્યો છે. પરંતુ ઈમરજન્સી કૉલ માટે આ ઓળખ જરૂરી નથી.
વિશ્વભરના મોબાઇલ ફોન્સ એક આંતરરાષ્ટ્રીય ટેલિકોમ્યુનિકેશન સ્ટાન્ડર્ડ મુજબ બનાવવામાં આવે છે. આ સ્ટાન્ડર્ડ મુજબ દરેક મોબાઇલ ફોનમાં એવી વ્યવસ્થા હોવી જરૂરી છે કે ઈમરજન્સી નંબર પર SIM વગર પણ કૉલ કરી શકાય.
જ્યારે તમે 112 ડાયલ કરો છો, ત્યારે તમારો ફોન નજીકમાં ઉપલબ્ધ કોઈપણ મોબાઇલ ઓપરેટરના ટાવર સાથે કનેક્ટ થવાનો પ્રયાસ કરે છે. એટલે કે જો તમારા ફોનમાં SIM ન હોય અથવા તમારા ઓપરેટરનું નેટવર્ક ઉપલબ્ધ ન હોય, તો પણ ફોન આસપાસ ઉપલબ્ધ અન્ય કંપનીના નેટવર્કનો ઉપયોગ કરીને ઈમરજન્સી કૉલ જોડવાનો પ્રયાસ કરે છે.
સરળ ભાષામાં કહીએ તો, જો તમારા વિસ્તારમાં માત્ર અન્ય કંપનીનું નેટવર્ક ઉપલબ્ધ હોય તો પણ 112 પર કૉલ થઈ શકે છે, કારણ કે ઈમરજન્સી સેવાઓ માટે તમામ મોબાઇલ નેટવર્ક વચ્ચે વિશેષ વ્યવસ્થા કરવામાં આવી છે.
બેલેન્સ ન હોય તો પણ કેમ થાય છે કૉલ?
112 ઈમરજન્સી નંબર પર કૉલ કરવા માટે કોઈ રિચાર્જ અથવા ટોકટાઈમની જરૂર પડતી નથી. કારણ કે આ સેવા સંપૂર્ણપણે ફ્રી ઓફ કોસ્ટ ઉપલબ્ધ કરાવવામાં આવી છે.
સરકાર અને ટેલિકોમ કંપનીઓએ સુનિશ્ચિત કર્યું છે કે અકસ્માત, આગ, આરોગ્ય સંકટ અથવા અન્ય કોઈ ગંભીર પરિસ્થિતિમાં કોઈ વ્યક્તિ માત્ર બેલેન્સ ન હોવાને કારણે મદદથી વંચિત ન રહે.
લોક થયેલા ફોનમાંથી પણ કરી શકાય છે 112 પર કૉલ
આજકાલના મોટાભાગના સ્માર્ટફોનમાં Emergency Call નામનો વિકલ્પ લોક સ્ક્રીન પર જ આપવામાં આવે છે. એટલે કે ફોન અનલોક કર્યા વગર પણ સીધું 112 ડાયલ કરી શકાય છે.
ઘણા સ્માર્ટફોનમાં તો પાવર બટનને સતત ત્રણ અથવા પાંચ વખત ઝડપથી દબાવવાથી પણ ઈમરજન્સી SOS સિસ્ટમ સક્રિય થઈ જાય છે. જોકે આ સુવિધા અલગ-અલગ મોબાઇલ બ્રાન્ડ અને મોડલ પ્રમાણે બદલાઈ શકે છે.
આ ઉપરાંત ભારત સરકારે 112 India App પણ શરૂ કરી છે. આ એપ દ્વારા વપરાશકર્તા એક બટન દબાવીને SOS એલર્ટ મોકલી શકે છે. સાથે જ તેની લોકેશન પણ ઈમરજન્સી સેવાઓ સુધી પહોંચાડી શકાય છે, જેથી મદદ ઝડપથી મળી શકે.
112 પર કૉલ કર્યા પછી શું થાય છે?
જ્યારે કોઈ વ્યક્તિ 112 પર કૉલ કરે છે, ત્યારે કૉલ સીધી Emergency Response Support System (ERSS)ના કન્ટ્રોલ રૂમમાં પહોંચે છે.
અહીં તાલીમપ્રાપ્ત ઓપરેટર કૉલ કરનાર વ્યક્તિ પાસેથી સમસ્યાની માહિતી મેળવે છે અને પરિસ્થિતિ અનુસાર પોલીસ, ફાયર બ્રિગેડ અથવા એમ્બ્યુલન્સને તરત જાણ કરે છે.
ઘણા કિસ્સાઓમાં મોબાઇલ નેટવર્ક અને ફોનની ટેક્નિકલ માહિતીના આધારે કૉલ કરનારનું અંદાજિત સ્થાન (Location) પણ જાણી શકાય છે, જેથી રાહત ટીમ ઝડપથી સ્થળ પર પહોંચી શકે. જોકે લોકેશનની ચોકસાઈ ફોન, નેટવર્ક અને ઉપલબ્ધ ટેક્નોલોજી પર નિર્ભર રહે છે.
112 નંબર કઈ સેવાઓ માટે ઉપયોગી છે?
ભારતમાં 112 એકીકૃત ઈમરજન્સી હેલ્પલાઇન નંબર છે. આ નંબર દ્વારા નીચેની મુખ્ય સેવાઓનો સંપર્ક કરી શકાય છે:
પોલીસની મદદ
ફાયર બ્રિગેડ
એમ્બ્યુલન્સ સેવા
અન્ય તાત્કાલિક સરકારી ઈમરજન્સી સહાય
એક જ નંબર દ્વારા વિવિધ ઈમરજન્સી સેવાઓ ઉપલબ્ધ હોવાથી સંકટની સ્થિતિમાં અલગ-અલગ નંબર યાદ રાખવાની જરૂર રહેતી નથી.
