ભારતમાં સ્માર્ટફોન બજાર માટે વર્ષ 2026નું બીજું ત્રિમાસિક ગાળું પડકારજનક સાબિત થયું છે. એપ્રિલથી જૂન દરમિયાન દેશના સ્માર્ટફોન માર્કેટે છેલ્લા છ વર્ષમાં સૌથી મોટો શિપમેન્ટ ઘટાડો નોંધાવ્યો છે. ઉદ્યોગના પ્રાથમિક આંકડા મુજબ આ સમયગાળા દરમિયાન સ્માર્ટફોન શિપમેન્ટમાં વાર્ષિક ધોરણે લગભગ 10 ટકાનો ઘટાડો થયો છે. વૈશ્વિક સ્તરે મેમરી ચિપના વધતા ભાવને કારણે હેન્ડસેટ ઉત્પાદકોને સ્માર્ટફોનના ભાવમાં વધારો કરવાની ફરજ પડી છે, જેના કારણે ખાસ કરીને બજેટ સેગમેન્ટમાં માંગ નોંધપાત્ર રીતે ઘટી છે.
વિશ્લેષકોના જણાવ્યા અનુસાર સ્માર્ટફોન ઉત્પાદકો દ્વારા ગ્રાહકોને આકર્ષવા માટે ઈએમઆઈ, કેશબેક અને એક્સચેન્જ ઓફર જેવી અનેક યોજનાઓ આપવામાં આવી રહી છે. તેમ છતાં વધતી કિંમતો અને મોંઘવારીના કારણે ગ્રાહકો નવા સ્માર્ટફોન ખરીદવાનું ટાળી રહ્યા છે અથવા અપગ્રેડનો નિર્ણય પાછળ ધકેલી રહ્યા છે.
વર્ષની શરૂઆતથી જ જોવા મળી રહી છે મંદી
સ્માર્ટફોન માર્કેટમાં આ ઘટાડો કોઈ એક ક્વાર્ટર પૂરતો મર્યાદિત નથી. જાન્યુઆરીથી માર્ચ દરમિયાન પણ શિપમેન્ટમાં આશરે 3 ટકાનો ઘટાડો નોંધાયો હતો. જોકે અગાઉ જોવા મળતી મંદીનું મુખ્ય કારણ કંપનીઓ દ્વારા ઇન્વેન્ટરીનું સંચાલન અથવા ગ્રાહકો દ્વારા અપગ્રેડમાં વિલંબ હતું, જ્યારે હાલની સ્થિતિનું સૌથી મોટું કારણ ઉત્પાદન ખર્ચમાં ભારે વધારો છે. ખાસ કરીને DRAM અને NAND જેવી મેમરી ચિપના આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં ભાવમાં નોંધપાત્ર વધારો થયો છે. સ્માર્ટફોન બનાવવામાં આ બંને કમ્પોનન્ટ અત્યંત મહત્વના હોવાથી ઉત્પાદકો માટે ઉત્પાદન ખર્ચ વધી ગયો છે. પરિણામે આ વધારાનો સીધો બોજ ગ્રાહકો પર મૂકવામાં આવ્યો છે.
મેમરી ચિપના ભાવ વધતાં ફોન 15 ટકા સુધી મોંઘા
ઉદ્યોગ સાથે જોડાયેલા સૂત્રો અનુસાર લગભગ તમામ મોટી સ્માર્ટફોન બ્રાન્ડ્સે એપ્રિલથી જૂન દરમિયાન એકથી વધુ વખત કિંમતોમાં વધારો કર્યો હતો. માત્ર મેમરી જ નહીં પરંતુ અન્ય ઇલેક્ટ્રોનિક કમ્પોનન્ટના ખર્ચમાં પણ સતત વધારો થતા કંપનીઓ માટે જૂના ભાવ જાળવી રાખવા મુશ્કેલ બન્યું. ક્વાર્ટરના અંત સુધીમાં સ્માર્ટફોનની સરેરાશ કિંમતમાં લગભગ 15 ટકાનો વધારો નોંધાયો હતો. મોંઘવારી વચ્ચે ગ્રાહકો માટે આ વધારો મોટો આર્થિક બોજ સાબિત થયો છે. જેના કારણે ઘણા ગ્રાહકો નવા સ્માર્ટફોન ખરીદવાને બદલે પોતાના જૂના ઉપકરણનો ઉપયોગ ચાલુ રાખવાનું પસંદ કરી રહ્યા છે.
આ પણ વાંચો: Sleep Mode vs Hibernate : એક નિર્ણય બચાવી શકે છે લેપટોપની બેટરી અને તમારો ડેટા, જાણો બંને વચ્ચેનો મોટો તફાવત
સૌથી વધુ અસર બજેટ સ્માર્ટફોન પર
આ સમગ્ર પરિસ્થિતિની સૌથી વધુ અસર રૂ. 15,000થી ઓછી કિંમતના સ્માર્ટફોન સેગમેન્ટ પર જોવા મળી છે. આ કેટેગરીમાં વાર્ષિક ધોરણે લગભગ 45 ટકાનો શિપમેન્ટ ઘટાડો નોંધાયો છે, જે તમામ સેગમેન્ટમાં સૌથી નબળું પ્રદર્શન ગણાય છે. ભારતમાં સૌથી મોટો ગ્રાહક વર્ગ બજેટ સ્માર્ટફોન ખરીદે છે. આ વર્ગ માટે થોડો પણ ભાવવધારો ખરીદીના નિર્ણયને અસર કરે છે. પરિણામે એન્ટ્રી-લેવલ સ્માર્ટફોનની માંગમાં ભારે ઘટાડો જોવા મળ્યો છે. ઘણા ગ્રાહકો હવે નવા ફોન ખરીદવાને બદલે જૂના ફોનનો ઉપયોગ વધુ સમય સુધી કરી રહ્યા છે.
4G મોડલ્સ પર વધ્યો આધાર
ભાવવધારાની અસરને કારણે અનેક ગ્રાહકો 5G સ્માર્ટફોનને બદલે હજુ પણ 4G મોડલ્સ તરફ વળી રહ્યા છે. ઓછી કિંમતના 4G ઉપકરણો હજુ પણ બજારમાં લોકપ્રિય છે કારણ કે 5G સ્માર્ટફોનની કિંમતોમાં થયેલા વધારાએ ઘણા ગ્રાહકોને અપગ્રેડથી દૂર રાખ્યા છે. વિશ્લેષકોનું માનવું છે કે જ્યાં સુધી 5G સ્માર્ટફોનની કિંમત ફરીથી સામાન્ય સ્તરે નહીં આવે ત્યાં સુધી એન્ટ્રી-લેવલ બજારમાં 4G ડિવાઇસની માંગ ચાલુ રહી શકે છે.
મેમરીનો ખર્ચ દોઢગણાથી વધુ વધ્યો
સ્માર્ટફોનના ઉત્પાદન ખર્ચમાં સૌથી મોટો ફેરફાર મેમરી કમ્પોનન્ટમાં જોવા મળ્યો છે. અગાઉ બજેટ સ્માર્ટફોનના કુલ ઉત્પાદન ખર્ચમાં મેમરીનો હિસ્સો 20 ટકાથી ઓછો હતો, જ્યારે હવે તે વધીને 45 ટકાથી વધુ થઈ ગયો છે. આ બદલાવના કારણે ઉત્પાદકો માટે જૂના ભાવ પર ફોન વેચવા શક્ય રહ્યું નથી. કેટલાક મોડલ્સના ભાવ તો તેમની મૂળ લોન્ચ કિંમતની સરખામણીએ બમણાથી પણ વધુ વધી ગયા હોવાનું ઉદ્યોગ સાથે જોડાયેલા અહેવાલોમાં જણાવાયું છે. જેના કારણે ગ્રાહકો માટે સસ્તા સ્માર્ટફોનનો વિકલ્પ પણ મર્યાદિત બન્યો છે.
આ પણ વાંચો: ₹65,999નો Samsung ફોન હવે ₹45,299માં : જાણો Galaxy S25 FE પરના બમ્પર ડીલ
આગામી મહિનાઓમાં શું રહેશે સ્થિતિ?
બજાર નિષ્ણાતોનું કહેવું છે કે જો વૈશ્વિક સ્તરે મેમરી ચિપના ભાવમાં ઘટાડો નહીં થાય તો સ્માર્ટફોનના ભાવ નજીકના સમયમાં ઊંચા જ રહી શકે છે. જોકે તહેવારોની સિઝન દરમિયાન કંપનીઓ ડિસ્કાઉન્ટ, બેન્ક ઓફર્સ અને એક્સચેન્જ યોજનાઓ દ્વારા માંગ વધારવાનો પ્રયાસ કરશે તેવી શક્યતા છે.
ભારત વિશ્વના સૌથી મોટા સ્માર્ટફોન બજારોમાં સામેલ હોવાથી ઉત્પાદકો માટે માંગમાં ઘટાડો ચિંતાનો વિષય છે. જો ગ્રાહકોની ખરીદશક્તિમાં સુધારો થાય અને ઉત્પાદન ખર્ચમાં ઘટાડો થાય તો આગામી ક્વાર્ટરમાં બજારમાં ફરી વૃદ્ધિ જોવા મળી શકે છે. હાલની સ્થિતિમાં જોકે સ્માર્ટફોન ઉદ્યોગ માટે સૌથી મોટો પડકાર વધતો ઉત્પાદન ખર્ચ અને ગ્રાહકોની ઘટતી ખરીદશક્તિ બની રહ્યો છે.
