ભારતનું સામાન્ય બજેટ 2026 રજૂ થવાને હવે ગણતરીના કલાકો બાકી છે. નાણામંત્રી Nirmala Sitharaman રવિવાર, 1 ફેબ્રુઆરીના રોજ સંસદમાં દેશનું લેખાજોખું રજૂ કરશે. બજેટની તૈયારીઓ સાથે સંકળાયેલી અનેક પરંપરાઓ અત્યારે ચર્ચામાં છે, જેમાંથી સૌથી મહત્વની છે 'Halwa Ceremony'. ભારત સરકારના નાણા મંત્રાલયમાં દાયકાઓથી ચાલી આવતી આ પરંપરા એકવાર તૂટી હતી. ભારતના ઈતિહાસમાં આ એકમાત્ર એવી ઘટના હતી જ્યારે બજેટ પહેલા મંત્રાલયમાં હલવો બનાવવામાં આવ્યો નહોતો.
શું છે આ Halwa Ceremony?
હલવો બનાવવાની આ રસ્મ બજેટ પ્રક્રિયાના છેલ્લા તબક્કાનું પ્રતીક છે. જ્યારે બજેટનો ડ્રાફ્ટ તૈયાર થઈ જાય અને તેની ગુપ્ત પ્રિન્ટિંગ શરૂ થવાની હોય, ત્યારે North Block માં મોટી કઢાઈમાં હલવો બનાવવામાં આવે છે. નાણામંત્રી પોતે અધિકારીઓને હલવો પીરસીને આ શુભ કાર્યની શરૂઆત કરાવે છે. આ પરંપરા આઝાદીના સમયથી અવિરતપણે ચાલી આવી રહી હતી.
વર્ષ 2022 માં કેમ તૂટી 52 વર્ષ જૂની પરંપરા?
વર્ષ 2022 માં ભારતીય બજેટના ઈતિહાસમાં એક મોટો ફેરફાર જોવા મળ્યો હતો. તે વર્ષે કોરોના મહામારીની ત્રીજી લહેર દેશભરમાં હાહાકાર મચાવી રહી હતી. સંક્રમણના ફેલાવાને રોકવા માટે અને સામાજિક અંતર જાળવવા માટે સરકારે આ પરંપરાગત સમારોહને રદ કરવાનો નિર્ણય લીધો હતો. ભીડ એકઠી ન થાય તે હેતુથી નોર્થ બ્લોકમાં સામૂહિક રીતે હલવો બનાવવામાં આવ્યો નહોતો. જોકે, પરંપરાની ગરિમા જાળવવા માટે તમામ અધિકારીઓને મીઠાઈના પેકેટ મોકલીને મોઢું મીઠું કરાવવામાં આવ્યું હતું.
હલવા સેરેમની પછી શરૂ થાય છે 'નજરકેદ'
આ રસ્મ માત્ર મીઠાઈ ખાવા પૂરતી મર્યાદિત નથી, પરંતુ તે બજેટની ગુપ્તતા (Secrecy) સાથે જોડાયેલી છે. હલવા સેરેમની પૂર્ણ થયા બાદ:
Isolation: બજેટ પ્રક્રિયા સાથે જોડાયેલા તમામ અધિકારીઓ અને કર્મચારીઓ નોર્થ બ્લોકમાં 'લોક' થઈ જાય છે.
બાહ્ય સંપર્ક પર પ્રતિબંધ: તેઓ પોતાના પરિવાર સાથે પણ વાત કરી શકતા નથી. મોબાઈલ ફોન અને ઈન્ટરનેટના ઉપયોગ પર સંપૂર્ણ પ્રતિબંધ હોય છે.
કટોકટીની વ્યવસ્થા: આ અધિકારીઓ બજેટ રજૂ ન થાય ત્યાં સુધી મંત્રાલયમાં જ રહે છે, જ્યાં તેમના રહેવા અને જમવાની વિશેષ વ્યવસ્થા કરવામાં આવે છે.
બજેટ 2026ની વિશેષતા
આ વખતે બજેટ 1 ફેબ્રુઆરીના રોજ રવિવારે રજૂ થવા જઈ રહ્યું છે. રવિવાર હોવા છતાં સંસદની કાર્યવાહી ચાલુ રહેશે અને દેશના આર્થિક ભવિષ્યનો રોડમેપ તૈયાર કરવામાં આવશે. હલવા સેરેમની સાથે જ બજેટના કાઉન્ટડાઉનનો પ્રારંભ થઈ ચૂક્યો છે.
