Ahmedabad News: ગુજરાતમાં ફોજદારી કેસોની તપાસ અને કોર્ટમાં રજૂ થતી સરકારી દલીલોને વધુ જવાબદાર અને અસરકારક બનાવવા માટે રાજ્ય સરકારે મહત્વપૂર્ણ નિર્ણય લીધો છે. હવે જો કોઈ ફોજદારી કેસમાં આરોપી કોર્ટમાંથી નિર્દોષ છૂટી જશે, તો માત્ર કેસનો અંત માનવામાં નહીં આવે, પરંતુ તે કેસમાં તપાસ કરનાર પોલીસ અધિકારી અને કેસ લડનાર સરકારી વકીલ (પબ્લિક પ્રોસિક્યુટર)ની કામગીરીની પણ સમીક્ષા કરવામાં આવશે. રાજ્યના ગૃહ વિભાગ દ્વારા આ હેતુસર વિશેષ સમીક્ષા સમિતિ (Review Committee)ની રચના કરવામાં આવી છે. આ સમિતિનું અધ્યક્ષપદ ડાયરેક્ટર ઓફ પ્રોસિક્યુશન અંબાલાલ આર. પટેલને સોંપવામાં આવ્યું છે. સમિતિનો મુખ્ય હેતુ એ રહેશે કે આરોપી નિર્દોષ છૂટવા પાછળ કોઈ તપાસની ખામી, પુરાવા એકત્ર કરવામાં થયેલી ભૂલ અથવા કોર્ટમાં કેસ રજૂ કરતી વખતે થયેલી બેદરકારી જવાબદાર હતી કે નહીં, તેની તટસ્થ રીતે તપાસ કરવામાં આવે.
સુપ્રીમ કોર્ટના માર્ગદર્શન બાદ લેવાયો નિર્ણય
સરકારના જણાવ્યા મુજબ, સુપ્રીમ કોર્ટના નિર્દેશો અને કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા આપવામાં આવેલા માર્ગદર્શક સૂચનોને ધ્યાનમાં રાખીને આ સમિતિની રચના કરવામાં આવી છે. છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં અનેક ગંભીર ફોજદારી કેસોમાં આરોપીઓ પુરાવાના અભાવે અથવા તપાસની ખામીઓને કારણે નિર્દોષ છૂટી જતા હોવાના કિસ્સાઓ સામે આવ્યા હતા. આવા કેસોમાં ઘણી વખત સવાલ ઉઠતો હતો કે તપાસમાં ક્યાં ભૂલ થઈ, પુરાવા યોગ્ય રીતે કેમ રજૂ ન થયા અથવા સરકારી પક્ષ દ્વારા દલીલોમાં કોઈ ક્ષતિ રહી ગઈ હતી કે કેમ. હવે આવી તમામ બાબતોની વ્યવસ્થિત સમીક્ષા કરવામાં આવશે.
આ પણ વાંચો: Gold Rate Today : સોનાના ભાવમાં ₹1,260નો મોટો ઘટાડો, ચાંદીમાં ₹5,000નો જંગી ઉછાળો; જાણો આજના નવા રેટ
દરેક નિર્દોષ ચુકાદાની થશે વિગતવાર તપાસ
નવી વ્યવસ્થા મુજબ જે કેસોમાં કોર્ટ આરોપીને નિર્દોષ જાહેર કરશે, તેવા કેસોના ચુકાદા અને કોર્ટના અવલોકનોનું સમિતિ દ્વારા વિગતવાર મૂલ્યાંકન કરવામાં આવશે. સમિતિ તપાસ કરશે કે પોલીસ દ્વારા ઘટનાસ્થળની તપાસ, પુરાવા એકત્ર કરવાની પ્રક્રિયા, સાક્ષીઓના નિવેદનો, ચાર્જશીટની તૈયારી અને અન્ય તપાસ પ્રક્રિયામાં કોઈ ખામી રહી હતી કે નહીં. સાથે જ કોર્ટમાં કેસ ચલાવતી વખતે પબ્લિક પ્રોસિક્યુટરે પોતાની ફરજ યોગ્ય રીતે નિભાવી હતી કે નહીં, તેની પણ સમીક્ષા કરવામાં આવશે.
ગંભીર બેદરકારી જણાશે તો થશે કાર્યવાહી
સરકારે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે દરેક નિર્દોષ ચુકાદા પછી આપમેળે અધિકારીઓ સામે કાર્યવાહી કરવામાં આવશે એવું નથી. પરંતુ જો સમિતિના અભ્યાસમાં એવું સામે આવશે કે આરોપી સામાન્ય કાનૂની કારણોસર નહીં પરંતુ તપાસની ગંભીર ખામી, પુરાવા રજૂ કરવામાં થયેલી બેદરકારી અથવા પ્રોસિક્યુશનની ક્ષતિને કારણે નિર્દોષ છૂટ્યો છે, તો જવાબદાર અધિકારીઓ સામે ખાતાકીય કાર્યવાહી માટે ભલામણ કરવામાં આવશે. આવી સ્થિતિમાં સંબંધિત પોલીસ અધિકારી અથવા પબ્લિક પ્રોસિક્યુટર સામે શિસ્તભંગના નિયમો હેઠળ કાર્યવાહી શરૂ કરવા માટે સંબંધિત શિસ્ત સત્તાધિકારીને સમિતિ પોતાની ભલામણ મોકલશે.
સરકારી વકીલોની કામગીરીનું પણ થશે મૂલ્યાંકન
અત્યાર સુધી મોટાભાગે તપાસની ગુણવત્તા અંગે ચર્ચા થતી હતી, પરંતુ હવે સરકારી વકીલોની કામગીરી પણ સમીક્ષાના દાયરામાં આવશે. કોર્ટમાં પુરાવા કેવી રીતે રજૂ કરવામાં આવ્યા, દલીલો કેટલી અસરકારક રહી અને કેસને યોગ્ય રીતે આગળ વધારવામાં આવ્યો કે નહીં, તે સહિતના તમામ પાસાઓની નોંધ તૈયાર કરવામાં આવશે. આથી ભવિષ્યમાં સરકારી વકીલો પર પણ વધુ જવાબદારી આવશે અને ફોજદારી કેસોની કાર્યવાહી વધુ વ્યાવસાયિક અને જવાબદાર બને તેવી સરકારની અપેક્ષા છે.
સમિતિ કરશે સતત મોનિટરિંગ
વિશેષ સમિતિ માત્ર ભલામણો આપીને અટકી જશે નહીં. સમિતિ દ્વારા જે કેસોમાં કાર્યવાહી કરવાની ભલામણ કરવામાં આવશે, તેમાં આગળ શું પગલાં લેવામાં આવ્યા તેની પણ સતત સમીક્ષા કરવામાં આવશે. ડાયરેક્ટર ઓફ પ્રોસિક્યુશનની કચેરી દ્વારા સમયાંતરે સમિતિની બેઠકો યોજાશે. જરૂર જણાય તો અનુભવી પોલીસ અધિકારીઓ અથવા વરિષ્ઠ પબ્લિક પ્રોસિક્યુટરોને આમંત્રિત સભ્ય તરીકે બેઠકમાં બોલાવી તેમની સલાહ પણ લેવામાં આવશે.
ન્યાયપ્રણાલીમાં જવાબદારી વધારવાનો પ્રયાસ
કાનૂની નિષ્ણાતોના મતે રાજ્ય સરકારનો આ નિર્ણય ફોજદારી ન્યાયપ્રણાલીમાં વધુ જવાબદારી અને પારદર્શિતા લાવવાના પ્રયાસ તરીકે જોવામાં આવી રહ્યો છે. જો તપાસ અને પ્રોસિક્યુશનમાં રહેલી ખામીઓ સમયસર ઓળખી શકાશે તો ભવિષ્યમાં આવા કેસોમાં સુધારો શક્ય બનશે. સાથે જ પોલીસ અને સરકારી વકીલો બંને માટે પોતાની ફરજ વધુ સાવધાની અને વ્યાવસાયિક રીતે નિભાવવાની જવાબદારી પણ વધશે. આ પ્રક્રિયાથી તપાસની ગુણવત્તામાં સુધારો થવાની તેમજ કોર્ટમાં કેસોની સફળતા વધવાની અપેક્ષા વ્યક્ત કરવામાં આવી રહી છે. નવી સમિતિની કામગીરીના પરિણામે ભવિષ્યમાં ફોજદારી કેસોમાં તપાસ અને પ્રોસિક્યુશનની સમગ્ર પ્રક્રિયા વધુ અસરકારક બને તેવી સરકારની આશા છે.
