ગુજરાતમાં નવીનીકરણીય ઊર્જાના ક્ષેત્રે થયેલી ઝડપી પ્રગતિના પરિણામે રાજ્યએ છેલ્લા પાંચ વર્ષ દરમિયાન અંદાજે 1.79 કરોડ ટન (17.9 મિલિયન ટન) કાર્બન ડાયોક્સાઇડ (CO₂) ઉત્સર્જન અટકાવવામાં સફળતા મેળવી હોવાનું સામે આવ્યું છે. રાજ્ય સરકારના ઊર્જા વિભાગના આંકડા મુજબ સોલાર અને પવન ઊર્જાના વધતા ઉપયોગને કારણે પરંપરાગત કોલસા અને અન્ય જીવાશ્મ ઇંધણ આધારિત વીજ ઉત્પાદન પરની નિર્ભરતા ઘટી છે, જેના પરિણામે કાર્બન ઉત્સર્જનમાં નોંધપાત્ર ઘટાડો નોંધાયો છે.
તાજેતરના વર્ષ 2025-26 દરમિયાન પણ રાજ્યમાં અંદાજે 4.979 મિલિયન ટન કાર્બન ઉત્સર્જનમાં ઘટાડો નોંધાયો હોવાનું જણાવવામાં આવ્યું છે. ઊર્જા ક્ષેત્રના નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે સ્વચ્છ ઊર્જા ઉત્પાદન વધવાથી માત્ર પર્યાવરણને જ લાભ થયો નથી, પરંતુ લાંબા ગાળે ઊર્જા સુરક્ષા અને ટકાઉ વિકાસના લક્ષ્યો હાંસલ કરવામાં પણ મદદ મળી રહી છે.
નવીનીકરણીય ઊર્જામાં ગુજરાત અગ્રેસર
ગુજરાત લાંબા સમયથી દેશના અગ્રણી નવીનીકરણીય ઊર્જા ઉત્પાદક રાજ્યોમાં સ્થાન ધરાવે છે. રાજ્યમાં કચ્છ, જામનગર, બનાસકાંઠા, પાટણ અને સૌરાષ્ટ્રના વિસ્તારોમાં મોટા પ્રમાણમાં સોલાર પાર્ક અને પવન ઊર્જા પ્રોજેક્ટ વિકસાવવામાં આવ્યા છે. અનુકૂળ ભૌગોલિક પરિસ્થિતિ, લાંબો દરિયાકિનારો અને ઊંચી સૂર્યપ્રકાશ ઉપલબ્ધતાના કારણે રાજ્યમાં ગ્રીન એનર્જીના વિકાસને વિશેષ વેગ મળ્યો છે.
તાજેતરના વર્ષોમાં રાજ્ય સરકારે મોટા પાયે સોલાર પાર્ક, રૂફટોપ સોલાર યોજના અને ખાનગી રોકાણને પ્રોત્સાહન આપતી નીતિઓ અમલમાં મૂકી છે. પરિણામે રાજ્યની સ્થાપિત નવીનીકરણીય ઊર્જા ક્ષમતામાં સતત વધારો થઈ રહ્યો છે.
આ પણ વાંચો: જુનાગઢમાં મગર અને શ્વાન વચ્ચે જીવન-મરણનો સંઘર્ષ : શિકારનો પ્રયાસ કેમેરામાં કેદ
કાર્બન ઉત્સર્જનમાં ઘટાડો કેમ મહત્વનો?
કાર્બન ડાયોક્સાઇડ ગ્રીનહાઉસ ગેસોમાં સૌથી મહત્વપૂર્ણ ગેસ ગણાય છે, જે વૈશ્વિક તાપમાનમાં વધારો અને આબોહવા પરિવર્તન માટે જવાબદાર મુખ્ય પરિબળોમાંનું એક છે. વીજ ઉત્પાદન માટે કોલસા, ડીઝલ અને કુદરતી ગેસ જેવા ઇંધણના ઉપયોગથી મોટા પ્રમાણમાં CO₂ ઉત્સર્જન થાય છે.
જ્યારે વીજળીનું ઉત્પાદન સોલાર અથવા પવન ઊર્જા દ્વારા થાય છે ત્યારે લગભગ શૂન્ય સીધું કાર્બન ઉત્સર્જન થાય છે. તેથી નવીનીકરણીય ઊર્જાનો વધતો ઉપયોગ હવામાન પરિવર્તન સામેની લડતમાં મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવે છે.
ભારતે પણ 2070 સુધી નેટ-ઝીરો કાર્બન ઉત્સર્જનનું લક્ષ્ય જાહેર કર્યું છે. આ દિશામાં રાજ્યોની ભૂમિકા મહત્વપૂર્ણ બની રહી છે અને ગુજરાતનો અનુભવ અન્ય રાજ્યો માટે પણ માર્ગદર્શક બની શકે છે.
ગ્રીન એનર્જી રોકાણમાં વધારો
ગુજરાતમાં છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં દેશ-વિદેશની અનેક કંપનીઓએ ગ્રીન એનર્જી ક્ષેત્રમાં મોટા રોકાણોની જાહેરાત કરી છે. ખાસ કરીને કચ્છ જિલ્લામાં વિશ્વના સૌથી મોટા નવીનીકરણીય ઊર્જા પાર્ક પૈકીના એકના વિકાસનું કામ ચાલી રહ્યું છે. ઉપરાંત ગ્રીન હાઇડ્રોજન, એનર્જી સ્ટોરેજ અને હાઇબ્રિડ સોલાર-વિન્ડ પ્રોજેક્ટ પર પણ રાજ્ય વિશેષ ભાર મૂકી રહ્યું છે.
ઔદ્યોગિક વિકાસ સાથે પર્યાવરણનું સંતુલન જાળવવા માટે ગ્રીન એનર્જીનો વિસ્તાર રાજ્યની લાંબા ગાળાની ઊર્જા નીતિનો મહત્વપૂર્ણ ભાગ બની રહ્યો છે.
આ પણ વાંચો: સાવલી વૃદ્ધ હત્યા કેસ : દમણ ફરવા જવા માટે માત્ર 600 રૂપિયાની ખાતર સગીરે કરી હતી વૃદ્ધની હત્યા, પોલીસે ઉકેલ્યો ભેદ
લોકો અને ઉદ્યોગોને શું લાભ?
નવીનીકરણીય ઊર્જાના વધતા ઉપયોગથી માત્ર કાર્બન ઉત્સર્જનમાં ઘટાડો થતો નથી, પરંતુ વીજ ઉત્પાદનના સ્ત્રોતોમાં વૈવિધ્ય પણ વધે છે. લાંબા ગાળે ઇંધણ આયાત પરની નિર્ભરતા ઘટે છે, વીજ પુરવઠાની સ્થિરતા વધે છે અને ગ્રીન એનર્જી ક્ષેત્રમાં નવા રોજગારની તકો સર્જાય છે.
રૂફટોપ સોલાર જેવી યોજનાઓના કારણે ઘરેલું વીજ બિલમાં ઘટાડો શક્ય બન્યો છે, જ્યારે ઉદ્યોગો માટે પણ સ્વચ્છ ઊર્જાનો ઉપયોગ આંતરરાષ્ટ્રીય ESG (Environmental, Social and Governance) ધોરણોને અનુરૂપ બનવામાં મદદરૂપ થાય છે.
આ પણ વાંચો: સુરતમાં ચોરીના મોબાઈલનું 'મેગા રેકેટ' ઝડપાયું : 338 ફોન સાથે મેરઠનો શખ્સ પકડાયો, દિલ્હી સુધી ફેલાયેલા હતા તાર!
આગળનો પડકાર
નિષ્ણાતોના મતે નવીનીકરણીય ઊર્જાની ક્ષમતા વધારવાની સાથે ગ્રીડ સ્થિરતા, બેટરી સ્ટોરેજ, ટ્રાન્સમિશન નેટવર્ક અને ગ્રીન હાઇડ્રોજન જેવી ટેક્નોલોજીમાં રોકાણ વધારવું પણ એટલું જ જરૂરી છે. સોલાર અને પવન ઊર્જા હવામાન પર આધારિત હોવાથી ઊર્જા સંગ્રહ વ્યવસ્થા અને આધુનિક વીજ ગ્રીડનો વિકાસ આગામી વર્ષોમાં મહત્વપૂર્ણ રહેશે.
ગુજરાતે કાર્બન ઉત્સર્જનમાં ઘટાડાની દિશામાં નોંધપાત્ર પ્રગતિ નોંધાવી છે. જો આગામી વર્ષોમાં નવીનીકરણીય ઊર્જા પ્રોજેક્ટ્સનું વિસ્તરણ સમાન ગતિએ ચાલુ રહેશે, તો રાજ્ય ભારતના સ્વચ્છ ઊર્જા અને આબોહવા લક્ષ્યો હાંસલ કરવામાં વધુ મહત્વપૂર્ણ યોગદાન આપી શકશે.
