Egg Ban City of Gujarat: ભારતમાં ખાવા-પીવાની પરંપરાઓ અને ખાદ્ય સંસ્કૃતિઓની અદભૂત વિવિધતા જોવા મળે છે. દેશના અલગ-અલગ વિસ્તારોમાં લોકોની ખાણીપીણીની પસંદગીઓ પણ અલગ હોય છે. ક્યાંક શાકાહારને પ્રાથમિકતા આપવામાં આવે છે તો ક્યાંક ઇંડા, માછલી અને માંસ રોજિંદા જીવનનો હિસ્સો છે. પરંતુ શું તમે જાણો છો કે ભારતમાં એક એવું શહેર પણ છે જ્યાં માત્ર માંસ કે માછલી જ નહીં, પરંતુ ઇંડા વેચવા પર પણ કાયદેસર પ્રતિબંધ છે? આ અનોખું શહેર ગુજરાતના ભાવનગર જિલ્લામાં આવેલું પાલીતાણા છે. વિશ્વભરમાં જૈન ધર્મના મહત્વપૂર્ણ તીર્થસ્થળ તરીકે ઓળખાતું પાલીતાણા માત્ર તેના ભવ્ય મંદિરો માટે જ નહીં, પરંતુ તેના વિશિષ્ટ નિયમો અને ધાર્મિક મૂલ્યો માટે પણ ચર્ચામાં રહે છે. અહીં લાગુ કરવામાં આવેલા કેટલાક નિયમો દેશના અન્ય શહેરોથી તેને સંપૂર્ણપણે અલગ બનાવે છે.
જૈન ધર્મની આસ્થા સાથે જોડાયેલી છે ઓળખ
પાલીતાણા જૈન સમાજ માટે અત્યંત પવિત્ર સ્થાન માનવામાં આવે છે. અહીં આવેલો શત્રુંજય પર્વત હજારો શ્રદ્ધાળુઓ માટે આસ્થાનું કેન્દ્ર છે. પર્વત પર સ્થિત સેંકડો જૈન મંદિરો વિશ્વભરમાં પ્રસિદ્ધ છે અને દર વર્ષે લાખો શ્રદ્ધાળુ અહીં દર્શન માટે આવે છે. જૈન ધર્મમાં અહિંસાને સર્વોચ્ચ ધર્મ માનવામાં આવે છે. કોઈપણ જીવને નુકસાન પહોંચાડવું અથવા જીવહિંસા કરવી પાપ માનવામાં આવે છે. આ જ ધાર્મિક માન્યતાઓને ધ્યાનમાં રાખીને વર્ષોથી પાલીતાણામાં શાકાહારી જીવનશૈલીને પ્રોત્સાહન આપવામાં આવ્યું છે.
2014માં લેવાયો ઐતિહાસિક નિર્ણય
વર્ષ 2014માં પાલીતાણાએ સમગ્ર દેશનું ધ્યાન ખેંચ્યું હતું. જૈન સંતો અને સ્થાનિક સમાજની લાંબા સમયથી ચાલી રહેલી માંગ બાદ રાજ્ય અને સ્થાનિક વહીવટી તંત્રે મહત્વપૂર્ણ નિર્ણય લીધો હતો. આ નિર્ણય હેઠળ પાલીતાણા શહેરની હદમાં માંસ, માછલી અને ઇંડાના વેચાણ પર સંપૂર્ણ પ્રતિબંધ લાદવામાં આવ્યો હતો. સાથે જ પશુવધ અને માંસ સંબંધિત અનેક પ્રકારના વ્યવસાયો પર પણ રોક લગાવવામાં આવી હતી. આ નિર્ણય બાદ પાલીતાણા દેશનું પહેલું એવું શહેર બન્યું જ્યાં નોનવેજ ખાદ્યપદાર્થોના વેપાર પર કાયદેસર પ્રતિબંધ લાગુ થયો.
ઇંડા પર પણ પ્રતિબંધ કેમ?
દેશના મોટા ભાગના શહેરોમાં ઇંડાને સામાન્ય ખાદ્યપદાર્થ તરીકે જોવામાં આવે છે. અનેક લોકો તેને પૌષ્ટિક આહારનો મહત્વનો ભાગ માને છે. પરંતુ પાલીતાણામાં જૈન ધર્મની અહિંસા અને જીવદયા સંબંધિત માન્યતાઓને કારણે ઇંડાના વેચાણને પણ મંજૂરી આપવામાં આવતી નથી. સ્થાનિક તંત્ર સમયાંતરે તપાસ કરીને ખાતરી કરે છે કે શહેરમાં આ નિયમોનું પાલન થઈ રહ્યું છે કે નહીં. આ કારણે પાલીતાણા આજે પણ પોતાની વિશિષ્ટ ઓળખ જાળવી રાખવામાં સફળ રહ્યું છે.
નિર્ણયને લઈને ચર્ચા પણ થઈ હતી
પાલીતાણામાં લાગુ કરાયેલા આ પ્રતિબંધને લઈને અલગ-અલગ મત પણ સામે આવ્યા હતા. કેટલાક લોકોનું માનવું હતું કે ખાવા-પીવાની પસંદગી વ્યક્તિગત સ્વતંત્રતા સાથે જોડાયેલો મુદ્દો છે. જ્યારે બીજી તરફ ઘણા લોકોએ આ નિર્ણયને સ્થાનિક ધાર્મિક ભાવનાઓ અને સાંસ્કૃતિક પરંપરાઓના સન્માન તરીકે જોયો હતો. વિવિધ ચર્ચાઓ અને મંતવ્યો વચ્ચે પણ પાલીતાણાએ પોતાની પરંપરાગત ઓળખ જાળવી રાખી છે અને આજે પણ આ નિયમો અમલમાં છે.
દેશ-વિદેશના પ્રવાસીઓ માટે પણ આકર્ષણનું કેન્દ્ર
પાલીતાણા આજે માત્ર જૈન મંદિરો માટે જ નહીં પરંતુ તેના અનોખા નિયમો માટે પણ જાણીતી છે. અહીં આવતા ઘણા પ્રવાસીઓ અને શ્રદ્ધાળુઓને જાણીને આશ્ચર્ય થાય છે કે શહેરમાં ઇંડા, માંસ અને માછલીનું વેચાણ સંપૂર્ણપણે પ્રતિબંધિત છે. આ શહેર એનું જીવંત ઉદાહરણ છે કે કેવી રીતે ધાર્મિક માન્યતાઓ અને સાંસ્કૃતિક પરંપરાઓ કોઈ વિસ્તારની જીવનશૈલી, વેપાર અને કાયદાકીય વ્યવસ્થાને પ્રભાવિત કરી શકે છે. પાલીતાણા આજે સમગ્ર ભારતમાં પોતાની અનોખી ઓળખ માટે અલગ સ્થાન ધરાવે છે.
