RIL case: ગુજરાત હાઈકોર્ટે રિલાયન્સ ઇન્ડસ્ટ્રીઝ લિમિટેડ (RIL)ને મોટી રાહત આપી છે. કોર્ટે 1997થી 2005 સુધીના કથિત અપેઇડ વોટર ચાર્જ માટે રાજ્ય સરકાર દ્વારા માંગવામાં આવેલા ₹1.46.79 લાખ (લગભગ ₹1.47 કરોડ) ના બિલને સંપૂર્ણપણે રદ કરી દીધું છે. ન્યાયાધીશ એચ.એમ. પ્રચ્છકે 15 એપ્રિલ, 2026ના રોજ આપેલા ચુકાદામાં સ્પષ્ટપણે જણાવ્યું છે કે:“એકવાર વ્યવહાર પૂર્ણ થઈ જાય પછી, રાજ્ય સરકાર અરજદાર પર પાછલી અસરથી વધારાનો નાણાકીય બોજ લાદવા માટે ખાતું ફરીથી ખોલીને બાકી રકમ વસૂલવાનું કહી શકે નહીં.”
કોર્ટની મુખ્ય વાતો:
કરાર પૂર્ણ થયા પછી પાછલી તારીખથી (retrospectively) વધારાની માંગણી કરવી અન્યાયી અને અમાન્ય છે.
RILએ અગાઉના સરકારી ઠરાવો મુજબ તમામ બિલ ચૂકવી દીધા હતા અને ઓક્ટોબર 2003માં ‘નો ડ્યુ સર્ટિફિકેટ’ પણ મેળવ્યું હતું.
રાજ્ય સરકારે 24 સપ્ટેમ્બર 2002ના ઠરાવના આધારે નવી માંગણી કરી હતી, જેને કોર્ટે નકારી કાઢી.
કોર્ટે જુલાઈ 2005ના ડિમાન્ડ નોટિસ અને તેના આધારે જારી કરાયેલા તમામ બિલોને રદ કર્યા છે.
વિવાદની પૃષ્ઠભૂમિ:
રિલાયન્સ ઇન્ડસ્ટ્રીઝે હજીરા વિસ્તારમાં પાણી પુરવઠા માટે 1993માં રાજ્ય સરકાર સાથે કરાર કર્યો હતો. કંપનીએ સિંગણપુર બંધના નિર્માણમાં મોટો યોગદાન આપ્યો હતો. ત્યારબાદ સરકારના વિવિધ ઠરાવો અનુસાર RILએ ₹10.65 કરોડથી વધુની રકમ ચૂકવી હતી અને નો-ડ્યુઝ સર્ટિફિકેટ મેળવ્યું હતું. છતાં જુલાઈ 2005માં અચાનક ₹1.47 કરોડની પાછલી અસરથી માંગણી કરવામાં આવી હતી.
RILએ દલીલ કરી હતી કે: એકવાર બિલ ચૂકવાઈ ગયા અને નો-ડ્યુ સર્ટિફિકેટ આપ્યા પછી ફરીથી માંગણી કરવી કાયદેસર નથી.
કોઈપણ ફેરફાર ફક્ત ભવિષ્ય માટે જ થઈ શકે, ભૂતકાળ માટે નહીં.
કોર્ટનું મહત્વપૂર્ણ નિરીક્ષણ:
કોર્ટે ભાર મૂક્યો કે રાજ્ય સરકારને અરજદાર પર વધારાનો બોજ નાખવાનો અધિકાર નથી, કારણ કે અરજદાર પોતાના ગ્રાહકો પર આ બોજ ટ્રાન્સફર કરી શકે નહીં. આવી પાછલી અસરથી કાર્યવાહી કરારની નિશ્ચિતતા (certainty of contract) અને રોકાણના સિદ્ધાંતને નુકસાન પહોંચાડે છે.
ચુકાદાનું મહત્વ:
આ ચુકાદો રોકાણકારો માટે મહત્વપૂર્ણ છે. તે સ્પષ્ટ કરે છે કે સરકાર એકવાર કરાર પૂર્ણ થયા પછી પાછલી તારીખથી વધારાના નાણાકીય બોજ લાદી શકે નહીં. આનાથી ઔદ્યોગિક ક્ષેત્રમાં કરારની વિશ્વસનીયતા અને સ્થિરતા મજબૂત થશે.
