ગુજરાતમાં છેલ્લા 48 કલાક દરમિયાન પડેલા ભારે વરસાદે માત્ર ચોમાસાની જોરદાર શરૂઆત જ કરાવી નથી, પરંતુ રાજ્યની અનેક નગરપાલિકા અને મહાનગરપાલિકાઓની પ્રિ-મોન્સૂન તૈયારીઓની પણ કસોટી કરી છે. દક્ષિણ ગુજરાત, ઉત્તર ગુજરાત અને સૌરાષ્ટ્રના અનેક શહેરોમાં ભારે વરસાદ બાદ મુખ્ય માર્ગો પાણીમાં ગરકાવ થઈ ગયા, અંડરપાસ બંધ કરવાની ફરજ પડી, કલાકો સુધી ટ્રાફિક જામ સર્જાયો અને સામાન્ય જનજીવન વ્યાપક રીતે પ્રભાવિત થયું.
ભારતીય હવામાન વિભાગ (IMD) અને રાજ્યના સત્તાવાર વરસાદી બુલેટિન મુજબ દક્ષિણ ગુજરાતમાં અત્યંત ભારે વરસાદ નોંધાયો છે, જ્યારે સૌરાષ્ટ્ર અને ઉત્તર ગુજરાતના કેટલાક વિસ્તારોમાં પણ સતત વરસાદને કારણે નીચાણવાળા વિસ્તારોમાં પાણી ભરાવાની સ્થિતિ સર્જાઈ છે. આગામી દિવસોમાં પણ ભારે વરસાદ ચાલુ રહેવાની શક્યતા વ્યક્ત કરવામાં આવી છે અને ફ્લેશ ફ્લડના જોખમ અંગે ચેતવણી આપવામાં આવી છે.
સૌથી વધુ અસર શહેરોની આંતરિક વ્યવસ્થાપન પર
દર વર્ષે પ્રિ-મોન્સૂન કામગીરી અંતર્ગત ગટરલાઈન સાફ કરવી, વરસાદી પાણીના નિકાલની વ્યવસ્થા મજબૂત બનાવવી, અંડરપાસ માટે પમ્પિંગ સિસ્ટમ તૈયાર રાખવી અને નીચાણવાળા વિસ્તારોમાં વિશેષ આયોજન કરવાની જાહેરાત કરવામાં આવે છે. છતાં પ્રથમ જ ભારે વરસાદે અનેક શહેરોમાં આ દાવાઓની વાસ્તવિકતા સામે લાવી દીધી છે.
આ પણ વાંચો: દક્ષિણ ગુજરાતમાં દે ધનાધન! : ઘરોમાં કમર સુધી પાણી; NDRF તૈનાત વલસાડ-નવસારીમાં પૂર જેવી સ્થિતિ; ગીર સોમનાથમાં બેટમાં ફેરવાયા ખેતરો
અમદાવાદ, કડી, વાપી, જૂનાગઢ અને દક્ષિણ ગુજરાતના અન્ય શહેરોમાં રસ્તાઓ પર કલાકો સુધી પાણી ભરાયેલા રહેતા વાહનચાલકોને ભારે હાલાકીનો સામનો કરવો પડ્યો. અનેક સ્થળોએ બે-વ્હીલર અને કાર પાણીમાં બંધ પડી ગઈ, જ્યારે કેટલાક માર્ગો પર ટ્રાફિકને ડાયવર્ટ કરવો પડ્યો.
અમદાવાદ: વરસાદ પડતા જ રસ્તાઓ પર પાણી, ટ્રાફિક વ્યવસ્થા ખોરવાઈ
અમદાવાદ શહેરના અનેક નીચાણવાળા વિસ્તારોમાં ભારે વરસાદ બાદ પાણી ભરાઈ ગયા. એસ.જી. હાઇવે, સરખેજ, વસ્ત્રાપુર, નરોડા, ચાંદખેડા સહિતના વિસ્તારોમાં વાહનવ્યવહાર ધીમો પડી ગયો અને લાંબા ટ્રાફિક જામ સર્જાયા. અનેક સ્થળોએ પાણીના નિકાલમાં વિલંબ થતાં લોકોમાં નગરપાલિકાની વરસાદ પૂર્વેની કામગીરી અંગે સવાલો ઉઠ્યા. જોકે મોટા પાયે જાનહાનિ અંગે કોઈ સત્તાવાર માહિતી ઉપલબ્ધ નથી, પરંતુ પ્રથમ જ ભારે વરસાદમાં શહેરની ડ્રેનેજ ક્ષમતા ફરી ચર્ચાના કેન્દ્રમાં આવી છે.
કડી: લગભગ તમામ અંડરપાસ પાણીમાં ગરકાવ
મહેસાણા જિલ્લાના કડી શહેરમાં ભારે વરસાદ બાદ સ્થિતિ વધુ ગંભીર બની હતી. માર્કેટ યાર્ડ, સર્વ વિદ્યાલય વિસ્તાર સહિત શહેરના લગભગ તમામ અંડરપાસ પાણીમાં ગરકાવ થઈ ગયા હતા. અનેક કાર અને બાઈક રસ્તા વચ્ચે જ બંધ પડી ગઈ હતી. સ્થાનિક રહેવાસીઓએ વાહનો બહાર કાઢવામાં મદદ કરવી પડી હતી. કલાકો સુધી શહેરના મુખ્ય માર્ગો પર ટ્રાફિક પ્રભાવિત રહ્યો. આ ઘટનાએ વરસાદી પાણીના ઝડપી નિકાલ અંગે સ્થાનિક તંત્રની તૈયારી પર ગંભીર પ્રશ્નો ઊભા કર્યા.
આ પણ વાંચો: સુરતના કડોદરામાં કરુણ ઘટના : વરસાદી પાણી ભરાયેલા ખાડામાં પડી માસૂમ બાળકીનું મોત
વાપી અને વલસાડ: ઔદ્યોગિક શહેરોમાં પાણી ભરાવાથી અવરજવર પ્રભાવિત
દક્ષિણ ગુજરાતમાં સૌથી વધુ વરસાદ વાપી અને ઉમરગામ વિસ્તારમાં નોંધાયો. ભારે વરસાદને કારણે વાપીના ઔદ્યોગિક વિસ્તારો તેમજ નીચાણવાળા માર્ગો પર પાણી ભરાઈ ગયા હતા. અનેક સ્થળોએ વાહનવ્યવહાર ધીમો પડ્યો અને કેટલીક જગ્યાએ ટ્રાફિકને વૈકલ્પિક માર્ગે વાળવો પડ્યો. ઉદ્યોગોમાં કામે જતાં કર્મચારીઓ અને સ્થાનિક રહેવાસીઓને ભારે મુશ્કેલીનો સામનો કરવો પડ્યો.
જૂનાગઢ: અંડરપાસમાં પાણી, વાહનચાલકો માટે જોખમી સ્થિતિ
જૂનાગઢ શહેરમાં ભારે વરસાદ બાદ અનેક નીચાણવાળા વિસ્તારો ઉપરાંત અંડરપાસમાં પણ પાણી ભરાઈ ગયા હતા. કેટલીક જગ્યાએ સ્થાનિક પ્રશાસને વાહનવ્યવહાર પર નિયંત્રણ મૂક્યું અને લોકોને પાણી ભરાયેલા માર્ગોનો ઉપયોગ ન કરવાની અપીલ કરી. આ ઘટના ફરી એકવાર દર્શાવે છે કે વરસાદી પાણીના નિકાલ માટે અંડરપાસમાં પૂરતી ક્ષમતાવાળી વ્યવસ્થા હજુ પણ અનેક શહેરોમાં પડકારરૂપ છે.
ભરૂચમાં સૌથી ગંભીર દુર્ઘટના
છેલ્લા 48 કલાક દરમિયાન નોંધાયેલી સૌથી ગંભીર ઘટના ભરૂચ શહેરમાં બની હતી. ભારે વરસાદ દરમિયાન નિર્માણાધીન વર્લ્ડ ટ્રેડ સેન્ટર પ્રોજેક્ટની કમ્પાઉન્ડ વોલ ધરાશાયી થઈ હતી. દીવાલ બાજુના રહેણાંક મકાન પર પડતાં બે લોકોના મોત થયા હતા. પ્રાથમિક માહિતી મુજબ સતત વરસાદને કારણે જમીન ભીની થતાં માળખું નબળું પડ્યું હોવાનું માનવામાં આવે છે. ઘટનાની તપાસ સંબંધિત તંત્ર દ્વારા કરવામાં આવી રહી છે.
આ પણ વાંચો: ગુજરાતના 2 ડેમ હાઈ એલર્ટ પર! : 9 ડેમ 70%થી ઉપર પહોંચ્યા, અનેક જિલ્લામાં વોર્નિંગ જાહેર
ભૂવા પડવાના દાવા અંગે શું સત્ય?
છેલ્લા બે દિવસ દરમિયાન સોશિયલ મીડિયા પર અમદાવાદ, સુરત, રાજકોટ અને વડોદરા સહિતના અનેક શહેરોમાં રસ્તા ધસી જવા અથવા ભૂવા પડ્યાના દાવાઓ વાયરલ થયા હતા. પરંતુ લેખ લખાઈ રહ્યો છે ત્યાં સુધી રાજ્ય સરકાર, GSDMA, SEOC અથવા સંબંધિત જિલ્લા પ્રશાસન દ્વારા સમગ્ર રાજ્ય માટે ભૂવા પડ્યાની કોઈ સત્તાવાર સંકલિત યાદી જાહેર કરવામાં આવી નથી. તેથી આ પ્રકારના તમામ દાવાઓને સત્તાવાર પુષ્ટિ વગર તથ્ય તરીકે રજૂ કરવું યોગ્ય નથી.
જો કોઈ સ્થાનિક સ્તરે માર્ગ ધસી જવાની ઘટના બની હોય તો તેની અલગથી તપાસ અને સમારકામની કામગીરી સંબંધિત તંત્ર દ્વારા હાથ ધરવામાં આવી રહી છે.
સૌથી મોટો પ્રશ્ન: દર વર્ષે એકસરખી સ્થિતિ કેમ?
દર વર્ષે કરોડો રૂપિયાની પ્રિ-મોન્સૂન કામગીરી કરવામાં આવતી હોવાના દાવા થાય છે. ગટર સાફ કરવાની કામગીરી, વરસાદી પાણીના નિકાલ માટેના આયોજન અને અંડરપાસમાં પમ્પિંગ સિસ્ટમ તૈયાર હોવાના દાવા છતાં પ્રથમ જ ભારે વરસાદમાં અનેક શહેરોમાં પાણી ભરાઈ જવું ચિંતાજનક છે. નાગરિકો પ્રશ્ન ઉઠાવી રહ્યા છે કે જો વરસાદની આગાહી અગાઉથી ઉપલબ્ધ હતી, તો નીચાણવાળા વિસ્તારોમાં પાણી કેમ ભરાયા? અંડરપાસ કલાકો સુધી બંધ કેમ રહ્યા? વરસાદી પાણીનો નિકાલ ઝડપથી કેમ થઈ શક્યો નહીં? અને દર વર્ષે એકસરખી સમસ્યાઓનું કાયમી સમાધાન કેમ થતું નથી?
આ સવાલોનો જવાબ હવે માત્ર સ્થાનિક નગરપાલિકા કે મહાનગરપાલિકાઓ પૂરતો મર્યાદિત નથી, પરંતુ શહેરી આયોજન, ડ્રેનેજ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર અને વરસાદી આપત્તિ વ્યવસ્થાપનની સમગ્ર નીતિ સાથે જોડાયેલો બની ગયો છે.
આ પણ વાંચો: મેઘરાજા આફત બનીને વરસ્યા : રાજકોટ બેડી યાર્ડમાં કાળા તલનો લાખોનો જથ્થો પલળ્યો
આગામી 72 કલાક રહેશે નિર્ણાયક
IMDના તાજા અનુમાન મુજબ દક્ષિણ ગુજરાતમાં હજુ પણ ભારે વરસાદની સંભાવના યથાવત છે. નવસારી, વલસાડ, સુરત સહિતના વિસ્તારોમાં ફ્લેશ ફ્લડ જેવી સ્થિતિ સર્જાઈ શકે તેવી ચેતવણી આપવામાં આવી છે. સૌરાષ્ટ્રના કેટલાક જિલ્લાઓમાં પણ ભારે વરસાદ ચાલુ રહેવાની શક્યતા છે.
પ્રશાસને નીચાણવાળા વિસ્તારોમાં રહેતા લોકોને સતર્ક રહેવા, પાણી ભરાયેલા રસ્તાઓનો ઉપયોગ ટાળવા, અંડરપાસમાં પ્રવેશ ન કરવા અને નદી-નાળાઓની નજીક ન જવાની અપીલ કરી છે.
પ્રથમ જ ભારે વરસાદે સ્પષ્ટ સંદેશ આપ્યો છે કે માત્ર વરસાદી આગાહી પૂરતી નથી; શહેરોની ડ્રેનેજ વ્યવસ્થા, માર્ગોની ગુણવત્તા, અંડરપાસનું સંચાલન અને પ્રિ-મોન્સૂન કામગીરીની વાસ્તવિક અસરકારકતા જ નાગરિકોને સુરક્ષિત રાખી શકે છે. આગામી દિવસોમાં વરસાદ વધુ તીવ્ર બનશે તો સ્થાનિક સ્વરાજ્ય સંસ્થાઓ માટે પડકાર પણ વધુ મોટો બનવાનો છે.
