STATCOM: દેશના ઊર્જા ક્ષેત્રમાં અગ્રેસર ગુજરાતે વધુ એક મહત્વપૂર્ણ સિદ્ધિ હાંસલ કરી છે. ગીર-સોમનાથ જિલ્લાના ટીમડી સ્થિત 220 કિલોવોલ્ટ (kV) સબસ્ટેશન ખાતે દેશની પ્રથમ STATCOM (Static Synchronous Compensator) ટેકનોલોજી સફળતાપૂર્વક કાર્યરત કરવામાં આવી છે. ગુજરાત એનર્જી ટ્રાન્સમિશન કોર્પોરેશન લિમિટેડ (GETCO) દ્વારા સ્થાપિત આ અત્યાધુનિક સ્માર્ટ ગ્રીડ સિસ્ટમ વીજળીના વોલ્ટેજમાં થનારા ઉતાર-ચઢાવને મિલીસેકન્ડમાં નિયંત્રિત કરવાની ક્ષમતા ધરાવે છે. આ પ્રોજેક્ટનો મુખ્ય હેતુ વીજ પુરવઠાને વધુ સ્થિર, વિશ્વસનીય અને ગુણવત્તાયુક્ત બનાવવાનો છે, જેથી ખેડૂતો, ઉદ્યોગો અને સામાન્ય ગ્રાહકોને અવિરત વીજળી મળી રહે.
શું છે STATCOM ટેકનોલોજી?
STATCOM એટલે સ્ટેટિક સિન્ક્રોનસ કમ્પેન્સેટર, જે વીજ ટ્રાન્સમિશન ગ્રીડમાં વોલ્ટેજને આપમેળે સંતુલિત રાખતી અદ્યતન પાવર ઇલેક્ટ્રોનિક્સ સિસ્ટમ છે.
સામાન્ય રીતે રાત્રિના સમયે વીજ વપરાશ ઓછો થતાં ગ્રીડમાં વોલ્ટેજ વધી જાય છે, જ્યારે દિવસ દરમિયાન વધુ લોડને કારણે વોલ્ટેજ ઘટી જાય છે. STATCOM આવી બંને પરિસ્થિતિમાં મિલીસેકન્ડમાં પ્રતિસાદ આપીને વોલ્ટેજને નિયંત્રિત કરે છે.
આ કારણે ટ્રિપિંગ, લો-વોલ્ટેજ અને વીજ પુરવઠામાં થતી અસ્થિરતાની સમસ્યામાં નોંધપાત્ર ઘટાડો થાય છે.
120 MVAR ક્ષમતાથી મળશે વધુ સ્થિર વીજ પુરવઠો
ટીમડી સબસ્ટેશન ખાતે સ્થાપિત STATCOM સિસ્ટમ 120 MVAR ક્ષમતા ધરાવે છે.
આ સિસ્ટમ રાત્રે વધારાનો રિએક્ટિવ પાવર શોષી લે છે અને દિવસ દરમિયાન જરૂરિયાત મુજબ ગ્રીડમાં રિએક્ટિવ પાવર પૂરો પાડે છે. પરિણામે ગીર-સોમનાથ, જૂનાગઢ અને અમરેલી જિલ્લાના લાખો વીજ ગ્રાહકોને વધુ ગુણવત્તાયુક્ત અને સ્થિર વીજ પુરવઠો મળી રહ્યો છે. ખાસ કરીને કૃષિ ફીડર અને ઔદ્યોગિક વિસ્તારોમાં તેનો સીધો લાભ મળશે.
ખેડૂતો અને ઉદ્યોગોને કેવી રીતે થશે ફાયદો?
લો-વોલ્ટેજને કારણે મોટર, પંપસેટ અને ઔદ્યોગિક મશીનોમાં વારંવાર ખામી સર્જાતી હતી, જેના કારણે ખેડૂતો અને ઉદ્યોગકારોને મોટું આર્થિક નુકસાન સહન કરવું પડતું હતું.
નવી STATCOM ટેકનોલોજીથી:
લો-વોલ્ટેજની સમસ્યા ઘટશે.
ટ્રિપિંગની ઘટનાઓમાં ઘટાડો થશે.
મોટર અને વીજ ઉપકરણોનું આયુષ્ય વધશે.
ખેતી માટે વધુ વિશ્વસનીય વીજ પુરવઠો મળશે.
ઉદ્યોગોમાં ઉત્પાદનને અસર કરતી વીજ સમસ્યાઓ ઓછી થશે.
આથી ખેડૂતો અને ઉદ્યોગોને કરોડો રૂપિયાના સંભવિત નુકસાનથી રાહત મળવાની અપેક્ષા છે.
1,400 કરોડના પ્રોજેક્ટથી ગ્રીન ગુજરાતને બળ
આ સમગ્ર પ્રોજેક્ટ પર અંદાજે 1,400 કરોડ રૂપિયાનો ખર્ચ કરવામાં આવ્યો છે.
ગુજરાત સરકાર અને GETCO દ્વારા આગામી સમયમાં રાજ્યના અન્ય સાત મહત્વપૂર્ણ સબસ્ટેશનો પર પણ આવી જ STATCOM સિસ્ટમ સ્થાપિત કરવાની યોજના છે.
રાજ્ય વર્ષ 2030 સુધી 100 ગીગાવોટ ગ્રીન એનર્જી ઉત્પાદનના લક્ષ્ય તરફ આગળ વધી રહ્યું છે. સોલાર અને પવન ઊર્જાનો હિસ્સો સતત વધતો હોવાથી વીજ ગ્રીડને વધુ સ્માર્ટ અને સ્થિર બનાવવાની જરૂરિયાત વધી રહી છે. STATCOM જેવી ટેકનોલોજી આ દિશામાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવશે.
શા માટે મહત્વપૂર્ણ છે આ પ્રોજેક્ટ?
નવીનીકરણીય ઊર્જાના વધતા ઉપયોગ સાથે વીજ ગ્રીડનું સંચાલન વધુ પડકારજનક બનતું જાય છે. આવી સ્થિતિમાં STATCOM જેવી આધુનિક ટેકનોલોજી ગ્રીડની વિશ્વસનીયતા વધારવામાં મદદરૂપ બને છે.
ગીર-સોમનાથમાં દેશની પ્રથમ STATCOM સિસ્ટમ કાર્યરત થવી માત્ર ગુજરાત માટે જ નહીં, પરંતુ સમગ્ર દેશના વીજ ક્ષેત્ર માટે એક મહત્વપૂર્ણ માઈલસ્ટોન માનવામાં આવી રહી છે. આગામી સમયમાં અન્ય રાજ્યો પણ આ મોડલને અપનાવી શકે છે.
