અમદાવાદ: દક્ષિણ-પશ્ચિમ મોન્સૂનની ગુજરાતમાં સત્તાવાર એન્ટ્રી પહેલાં રાજ્યના જળાશયોની સ્થિતિ મિશ્ર સંકેતો આપી રહી છે. જળ સંપત્તિ વિભાગ દ્વારા 8 જૂન 2026ના રોજ સાંજે 4 વાગ્યે જાહેર કરાયેલા તાજા આંકડા મુજબ, રાજ્યના 207 જળાશયોમાં કુલ 51.03% જળસંગ્રહ ઉપલબ્ધ છે. પ્રાથમિક દ્રષ્ટિએ આ આંકડો સંતોષકારક જણાય છે, પરંતુ તેની પાછળનો સૌથી મોટો આધાર સરદાર સરોવર ડેમ છે. જો નર્મદા ડેમને બાકાત રાખવામાં આવે, તો રાજ્યના બાકીના 206 જળાશયોમાં સરેરાશ પાણીનો સંગ્રહ માત્ર 40.87% જ રહે છે.
રાજ્યના કુલ જળસંગ્રહમાં સરદાર સરોવરનો ફાળો 68.01% છે, જેમાં 2.27 લાખ MCFTથી વધુ પાણી ઉપલબ્ધ છે. આ આંકડા સ્પષ્ટ કરે છે કે રાજ્યના કુલ પાણીના જથ્થાનો અડધાથી વધુ ભાગ નર્મદા પ્રોજેક્ટ પર નિર્ભર છે.
ગયા વર્ષની સરખામણીએ સ્થિતિ સુધરી, પરંતુ મે અંતથી સતત ઘટાડો
સકારાત્મક બાબત એ છે કે ગયા વર્ષે આ જ તારીખે રાજ્યના તમામ જળાશયોમાં સરેરાશ જળસંગ્રહ 44.91% હતો, જે હાલ વધીને 51.03% પર પહોંચ્યો છે. આમ, ગત વર્ષની તુલનાએ સ્થિતિ સુધરેલી છે. જોકે, બીજી તરફ 31 મે પછીના માત્ર આઠ દિવસમાં રાજ્યના જળાશયોમાંથી 18,765 MCFT પાણી ઘટ્યું છે, જે કાળઝાળ ગરમી અને વધતી પાણીની માંગનું પરિણામ છે.
માત્ર સરદાર સરોવરમાં જ 31 મે પછી 4,455 MCFTનો ઘટાડો નોંધાયો છે, જ્યારે રાજ્યના બાકીના 206 જળાશયોમાં 14,311 MCFT પાણી ઓછું થયું છે. આ દર્શાવે છે કે મોન્સૂનના આગમન પૂર્વેનો આ સમયગાળો જળ વ્યવસ્થાપન માટે અત્યંત મહત્વનો છે.
મધ્ય ગુજરાત સૌથી મજબૂત, સૌરાષ્ટ્ર અને કચ્છ પાછળ
પ્રાદેશિક સ્તરે જોતા, મધ્ય ગુજરાત 53.12% જળસંગ્રહ સાથે સૌથી મજબૂત સ્થિતિમાં છે. ત્યારબાદ ઉત્તર ગુજરાતમાં 43.53% અને દક્ષિણ ગુજરાતમાં 40.24% ભરાવ જોવા મળી રહ્યો છે. બીજી તરફ સૌરાષ્ટ્રમાં માત્ર 31.31% અને કચ્છમાં 29.39% પાણી ઉપલબ્ધ છે. આ આંકડા સાબિત કરે છે કે રાજ્યના પાણીના સંકટનું કેન્દ્ર હજુ પણ સૌરાષ્ટ્ર અને કચ્છ જ છે. જો મોન્સૂન સામાન્ય કરતાં નબળું રહે તો આગામી મહિનાઓમાં પીવાના પાણી અને સિંચાઈ બંને માટે પડકાર ઊભો થઈ શકે છે.
ગુજરાતમાં ગરમી વચ્ચે વરસાદની રાહત: આગામી 2 દિવસ વરસાદની શક્યતા,13 જૂનથી સૌરાષ્ટ્ર-કચ્છમાં પણ બદલાશે માહોલ
કયા જિલ્લાઓ સૌથી વધુ અને સૌથી ઓછા સુરક્ષિત?
જિલ્લાવાર વિશ્લેષણ રસપ્રદ ચિત્ર રજૂ કરે છે. છોટાઉદેપુર જિલ્લામાં જળાશયો સરેરાશ 73.35% ભરાયેલા છે, જે રાજ્યમાં સૌથી વધુ છે. મહીસાગર 52.76%, ભાવનગર 52.53% અને મહેસાણા 51.48% સાથે સારી સ્થિતિમાં છે. તેની સામે, નવસારીના જળાશયો માત્ર 1.77%, સુરતના 2.46% અને દેવભૂમિ દ્વારકાના માત્ર 3.77% ભરાયેલા છે. આ જિલ્લાઓમાં વરસાદી પાણી પર વધુ નિર્ભરતા હોવાથી મોન્સૂનનું પ્રદર્શન તેમના માટે નિર્ણાયક સાબિત થશે.
111 જળાશયો હજુ પણ 25 ટકાથી ઓછા ભરાયેલા
રાજ્યના 206 જળાશયોમાંથી હાલ એક પણ ડેમ 100 ટકા ભરાયેલો નથી. માત્ર 9 જળાશયો 70 થી 100 ટકાની શ્રેણીમાં છે, જ્યારે 111 જળાશયો હજુ પણ 25 ટકા કરતાં ઓછા ભરાયેલા છે. આ આંકડો રાજ્ય માટે ચિંતાજનક છે.
એલર્ટ અને વોર્નિંગ પર રહેલા જળાશયો
રાજકોટનો આજી-2 ડેમ 92.94% ભરાવ સાથે ‘હાઈ એલર્ટ’ સ્થિતિમાં છે. મહીસાગરના વણાકબોરી ડેમમાં 88.40% પાણી છે અને તે ‘એલર્ટ’ પર છે. ભાવનગરના હણોલ 83.04% અને રંઘોળા 80.90% ડેમ પણ એલર્ટ શ્રેણીમાં મુકાયા છે. વોર્નિંગ કેટેગરીમાં છોટાઉદેપુરનો સુખી ડેમ 74.75%, કચ્છનો કાલાઘોઘા 76.71% અને ટપર 70.71%, સુરેન્દ્રનગરનો વાસલ 72.29% તથા અમરેલીનો ખોડિયાર 70.37% ડેમનો સમાવેશ થાય છે.
સરકારી કર્મચારીઓ માટે મોટી ખુશખબરી!: રૂ.18,000ની સેલરી સીધી રૂ.68,940 સુધી પહોંચી શકે
સરદાર સરોવરમાંથી પાણી છોડવાનું ચાલુ
સરદાર સરોવર ડેમમાં હાલ સરેરાશ 13,304 ક્યુસેક પાણીની આવક નોંધાઈ રહી છે. ડેમનું જળસ્તર 127.87 મીટર છે અને કુલ સંગ્રહ 6,433.85 MCM છે. વીજ ઉત્પાદન અને અન્ય હેતુઓ માટે પાણી છોડવાની પ્રક્રિયા ચાલુ છે.
શું કહે છે આંકડાઓ?
આ વર્ષની સ્થિતિ ગયા વર્ષની તુલનામાં વધુ સારી છે અને રાજ્ય હાલ તાત્કાલિક પાણી સંકટની સ્થિતિમાં નથી. પરંતુ હકીકત એ પણ છે કે કુલ પાણી સંગ્રહનો મોટો હિસ્સો સરદાર સરોવર પર આધારિત છે. સૌરાષ્ટ્ર, કચ્છ અને કેટલાક દક્ષિણ ગુજરાતના જિલ્લાઓમાં મોન્સૂન સમયસર અને સરેરાશથી સારો રહે તે અનિવાર્ય છે. આગામી બે-ત્રણ અઠવાડિયા ગુજરાતના જળ ભંડાર માટે નિર્ણાયક સાબિત થશે.
મોન્સૂનના આગામી બે-ત્રણ અઠવાડિયા ગુજરાતના પાણી ભંડાર માટે નિર્ણાયક સાબિત થશે. જો વરસાદ સામાન્ય રહે તો રાજ્યની સ્થિતિ વધુ મજબૂત બની શકે છે, પરંતુ વરસાદમાં વિલંબ અથવા ખાધ સર્જાય તો ખાસ કરીને સૌરાષ્ટ્ર અને કચ્છમાં પાણી વ્યવસ્થાપનનો પડકાર ફરી કેન્દ્રસ્થાને આવી શકે છે.
