ઇન્ડિયામાં અત્યારે ખાંડની ઘરેલું કિંમતોમાં સતત થઈ રહેલા વધારાને રોકવા માટે કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા એક મોટો અને મહત્વનો નિર્ણય લેવામાં આવ્યો છે. સરકારે તાત્કાલિક અસરથી ખાંડની નિકાસ એટલે કે એક્સપોર્ટ પર સંપૂર્ણ પ્રતિબંધ મૂકી દીધો છે. સત્તાવાર અહેવાલો અનુસાર, આ પ્રતિબંધ 30 સપ્ટેમ્બર 2026 સુધી અથવા તો સરકાર દ્વારા આગામી કોઈ નવો આદેશ જાહેર કરવામાં ન આવે ત્યાં સુધી યથાવત રાખવામાં આવશે. આ વૈશ્વિક સ્તરના મોટા નિર્ણય વચ્ચે એ જાણવું પણ ખૂબ જ રસપ્રદ રહેશે કે ખાંડના ઉત્પાદન એટલે કે પ્રોડક્શનના મામલામાં વૈશ્વિક સ્તરે ઇન્ડિયા કયા સ્થાન પર આવે છે.
પ્રોડક્શન અને એક્સપોર્ટમાં ઇન્ડિયા બીજા સ્થાને
વૈશ્વિક ગ્લોબલ માર્કેટની વાત કરીએ તો, ઇન્ડિયા અત્યારે વિશ્વનો બીજા નંબરનો સૌથી મોટો ખાંડ ઉત્પાદક અને નિકાસકાર દેશ છે. આ યાદીમાં બ્રાઝિલ અત્યારે વૈશ્વિક બજારમાં પ્રથમ સ્થાન પર પોતાનો મજબૂત દબદબો ધરાવે છે. ઇન્ડિયાની શુગર ઇન્ડસ્ટ્રી ન માત્ર ઘરેલું વપરાશના મામલે પરંતુ ઇન્ટરનેશનલ ટ્રેડમાં પણ એક બહુ મોટી અને નિર્ણાયક ભૂમિકા ભજવે છે. આ જ કારણ છે કે ઇન્ડિયા દ્વારા એક્સપોર્ટ પર લગાવવામાં આવેલો કોઈ પણ પ્રતિબંધ વૈશ્વિક શુગર માર્કેટ પર ખૂબ જ મોટી અસર કરે છે.
વિશ્વમાં ખાંડનો સૌથી મોટો ગ્રાહક દેશ છે ઇન્ડિયા
પોતાની વિશાળ વસ્તી અને ખૂબ જ મોટા ફૂડ પ્રોસેસિંગ ઉદ્યોગના કારણે ઇન્ડિયાને દુનિયાનો સૌથી મોટો ખાંડનો ગ્રાહક એટલે કે કન્ઝ્યુમર દેશ પણ માનવામાં આવે છે. ઇન્ડિયામાં ખાંડનો વપરાશ સામાન્ય ભારતીય પરિવારોના રોજિંદા જીવન, તહેવારો, પારંપરિક મીઠાઈઓ, સોફ્ટ ડ્રિંક્સ અને પેકેજ્ડ ફૂડ પ્રોડક્ટ્સ સાથે ખૂબ જ ઊંડાણપૂર્વક જોડાયેલો છે. આથી દેશમાં ખાંડની અછત વર્તાય તો તેની સીધી અસર કરોડો નાગરિકોના ખિસ્સા પર પડે છે.
મહારાષ્ટ્ર અને કર્ણાટકમાં ઉત્પાદન ઘટવાની આશંકા
સરકાર દ્વારા એક્સપોર્ટ પર અચાનક પ્રતિબંધ લગાવવા પાછળનું સૌથી મોટું અને મુખ્ય કારણ એ છે કે દેશના અગ્રણી શેરડી ઉત્પાદક રાજ્યો જેવા કે મહારાષ્ટ્ર અને કર્ણાટકમાં આ વર્ષે ખાંડનું ઉત્પાદન ઘટી શકે છે. આ પ્રમુખ ઉત્પાદક ક્ષેત્રોમાં પાકની ઓછી પેદાવાર થવાના કારણે એવી ચિંતાઓ સતત વધી રહી છે કે આવનારા મહિનાઓમાં સ્થાનિક બજારમાં ખાંડના સપ્લાયમાં મોટી અછત સર્જાઈ શકે છે.
નબળા ચોમાસા અને અલ નીનોની અસરે ચિંતા વધારી
હવામાન સાથે જોડાયેલી અનિશ્ચિતતાઓએ આ સંકટને વધુ ઊંડું અને ગંભીર બનાવી દીધું છે. કૃષિ નિષ્ણાતોને એવી આશંકા છે કે અલ નીનો (El Nino) ની પ્રતિકૂળ અસર અને નબળા ચોમાસાની સંભાવનાના કારણે આગામી સમયમાં શેરડીની ખેતી પર ખૂબ જ ખરાબ અને નકારાત્મક અસર પડી શકે છે. જો વાતાવરણમાં ધાર્યા મુજબ સુધારો નહીં થાય તો ઉત્પાદનમાં હજુ પણ મોટો ઘટાડો જોવા મળી શકે છે.
મોંઘવારી પર કાબૂ મેળવવા માટે સરકારનો મોટો નિર્ણય
આ નિર્ણય પાછળ કેન્દ્ર સરકારનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય મોંઘવારી પર લગામ કસવાનો અને સામાન્ય ગ્રાહકોને ખાદ્ય પદાર્થોની વધતી કિંમતોથી બચાવવાનો છે. એક્સપોર્ટ પર સંપૂર્ણ પ્રતિબંધ લગાવીને સરકાર એ બાબતને સુનિશ્ચિત કરવા માંગે છે કે દેશની અંદર ખાંડનો પૂરતો સ્ટોક ઉપલબ્ધ રહે, જેથી તહેવારોની સિઝનમાં અને સામાન્ય દિવસોમાં પણ રીટેલ ભાવોને સ્થિર રાખી શકાય.
ઇથેનોલ પ્રોગ્રામના કારણે પણ સપ્લાય પર અસર
દેશમાં ખાંડની ઉપલબ્ધતાને અસર કરતું અન્ય એક મહત્વનું પરિબળ ઇન્ડિયાનો ઝડપથી વધી રહેલો ઇથેનોલ (Ethanol) પ્રોગ્રામ છે. બળતણમાં બ્લેન્ડિંગની પ્રક્રિયાને પ્રોત્સાહન આપવા માટે હવે દેશમાં શેરડીના રસના એક બહુ મોટા જથ્થાને ખાંડ બનાવવાના બદલે ઇથેનોલના ઉત્પાદન તરફ વાળવામાં આવી રહ્યો છે. એક તરફ આ પ્રોગ્રામના કારણે કાચા તેલ એટલે કે ક્રૂડ ઓઇલના ઈમ્પોર્ટ ખર્ચને ઘટાડવામાં મોટી મદદ મળી રહી છે, તો બીજી તરફ તેના કારણે નિકાસ માટે ઉપલબ્ધ રહેતી વધારાની ખાંડની માત્રામાં પણ નોંધપાત્ર ઘટાડો થયો છે.
