વિશ્વભરમાં માર્ગ અકસ્માતો સતત ગંભીર જાહેર આરોગ્ય સમસ્યા બની રહ્યા છે. વર્ષ 2023 દરમિયાન દુનિયાભરમાં માર્ગ અકસ્માતોમાં અંદાજે 13.40 લાખ લોકોના મોત થયા હતા, જ્યારે 5.09 કરોડથી વધુ લોકો ઘાયલ થયા હતા. પ્રતિષ્ઠિત મેડિકલ જર્નલ ધ લેન્સેટ પબ્લિક હેલ્થમાં પ્રકાશિત નવા અભ્યાસમાં આ ચોંકાવનારા આંકડા સામે આવ્યા છે. અભ્યાસ અનુસાર, વાહનો વચ્ચેની ટક્કર અને માર્ગ સુરક્ષાના અભાવને કારણે મોટાભાગના અકસ્માતો સર્જાયા હતા. ખાસ કરીને 10થી 39 વર્ષની વયના યુવાનો માટે માર્ગ અકસ્માતો મૃત્યુનું સૌથી મોટું કારણ બની રહ્યા છે, જ્યારે પાંચથી નવ વર્ષની વયના બાળકોમાં પણ આ મૃત્યુનું બીજું સૌથી મોટું કારણ હોવાનું સામે આવ્યું છે.
2023માં વિશ્વભરમાં 13.40 લાખ લોકોના મોત, 5 કરોડથી વધુ લોકો ઘાયલ
ધ લેન્સેટ પબ્લિક હેલ્થમાં પ્રકાશિત અભ્યાસ મુજબ વર્ષ 2023 દરમિયાન માર્ગ અકસ્માતોના કારણે વિશ્વભરમાં આશરે 13.40 લાખ લોકોએ જીવ ગુમાવ્યો હતો. ઉપરાંત 5.09 કરોડથી વધુ લોકો ગંભીર અથવા સામાન્ય ઇજાઓનો ભોગ બન્યા હતા. સંશોધકોએ જણાવ્યું કે માર્ગ અકસ્માતોમાં સૌથી મોટી ભૂમિકા વાહનો વચ્ચે થતી ટક્કરોની રહી હતી.
અભ્યાસમાં જણાવાયું છે કે માર્ગ અકસ્માતો હવે માત્ર પરિવહન સાથે જોડાયેલી સમસ્યા નથી, પરંતુ વૈશ્વિક સ્તરે ગંભીર જાહેર આરોગ્ય પડકાર બની ગયા છે. કુલ મૃત્યુના કારણોમાં માર્ગ અકસ્માતો 11મા ક્રમે રહ્યા હતા, પરંતુ યુવાનો અને બાળકોમાં તેની અસર ઘણી વધુ ગંભીર જોવા મળી છે.
યુવાનો માટે સૌથી મોટું મોતનું કારણ, બાળકો માટે પણ ચિંતાજનક સ્થિતિ
અભ્યાસ દર્શાવે છે કે 10થી 39 વર્ષની વયજૂથમાં માર્ગ અકસ્માતો મૃત્યુનું સૌથી મોટું કારણ રહ્યા હતા. આ ઉપરાંત પાંચથી નવ વર્ષની વયના બાળકોમાં માર્ગ અકસ્માતો મૃત્યુનું બીજું સૌથી મોટું કારણ હોવાનું પણ સામે આવ્યું છે. આ આંકડા દર્શાવે છે કે માર્ગ સુરક્ષા માત્ર વાહનચાલકો માટે જ નહીં પરંતુ બાળકો અને પદયાત્રીઓ માટે પણ એટલી જ મહત્વપૂર્ણ છે.
રિપોર્ટ અનુસાર, માર્ગ અકસ્માતોમાં મૃત્યુ પામનારા લોકોમાં લગભગ એક-તૃતીયાંશ લોકો એવા હતા, જેઓ પગપાળા રસ્તો ઓળંગી રહ્યા હતા અથવા રસ્તા પર ચાલી રહ્યા હતા. એટલે કે પદયાત્રીઓ હજુ પણ માર્ગ અકસ્માતોના સૌથી વધુ જોખમમાં રહેલા વર્ગોમાં સામેલ છે.
નીચી અને મધ્યમ આવક ધરાવતા દેશોમાં સૌથી વધુ મોત
અમેરિકાની યુનિવર્સિટી ઓફ વોશિંગ્ટનના ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ફોર હેલ્થ મેટ્રિક્સ એન્ડ ઇવેલ્યુએશન (IHME)ના સંશોધકોએ શોધ્યું કે નીચી આવક ધરાવતા દેશોમાં માર્ગ અકસ્માતથી મૃત્યુદર ઉચ્ચ આવક ધરાવતા દેશોની સરખામણીએ લગભગ છ ગણો વધુ છે.
રિપોર્ટ મુજબ માર્ગ અકસ્માતોમાં થતા કુલ મૃત્યુમાંથી 90 ટકાથી વધુ મોત નીચી અને મધ્યમ આવક ધરાવતા દેશોમાં થાય છે. સંશોધકોનું માનવું છે કે આવા દેશોમાં માર્ગ સુરક્ષાના નિયમોનું અસરકારક અમલીકરણ, ગુણવત્તાયુક્ત ટ્રોમા કેર અને ઇમરજન્સી સારવારની અછતને કારણે મૃત્યુદર વધુ રહે છે.
અભ્યાસમાં એવો પણ દાવો કરવામાં આવ્યો છે કે જો નીચી અને મધ્યમ આવક ધરાવતા દેશોમાં ટ્રોમા કેર સેવાઓમાં સુધારો કરવામાં આવે તો દર વર્ષે બે લાખથી વધુ લોકોનો જીવ બચાવી શકાય.
બાઇક ચાલકો માટે માથાની ઇજા સૌથી મોટું જોખમ
અહેવાલમાં જણાવાયું છે કે દૂપહિયા વાહનચાલકોના મૃત્યુમાં માથાની ગંભીર ઇજા સૌથી મોટું કારણ રહી છે. હેલ્મેટનો યોગ્ય ઉપયોગ ન થવો અને અકસ્માત સમયે ગંભીર માથાની ઇજાઓ જીવલેણ સાબિત થતી હોવાનું સંશોધન દર્શાવે છે.
સંશોધકોએ વર્ષ 1990થી 2023 દરમિયાન 204 દેશો અને વિસ્તારોના માર્ગ અકસ્માતોના વલણનું વિશ્લેષણ કર્યું હતું. આ માટે Global Burden of Disease (GBD) 2023 અભ્યાસના આંકડાઓનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો હતો, જેના આધારે માર્ગ અકસ્માતોની વૈશ્વિક સ્થિતિનું મૂલ્યાંકન કરવામાં આવ્યું છે.
વરિષ્ઠ સંશોધક લિયાન ઓંગના જણાવ્યા અનુસાર, માર્ગ અકસ્માતોથી થતા મોટાભાગના મૃત્યુ અટકાવી શકાય તેવા છે. તેના માટે સરકારોએ સુરક્ષિત માર્ગ માળખું, કડક ટ્રાફિક સુરક્ષા નીતિઓ, અસરકારક કાયદાનું પાલન અને વધુ સારી ઇમરજન્સી તથા ટ્રોમા કેર સુવિધાઓમાં સતત રોકાણ કરવાની જરૂર છે.
