ગીર સોમનાથ જિલ્લામાં ચોમાસાની અનિશ્ચિતતા અને અલ નીનોની સંભવિત અસર વચ્ચે જળાશયોમાં પાણીના જથ્થામાં સતત ઘટાડો નોંધાઈ રહ્યો છે. જિલ્લાના મહત્વપૂર્ણ જળસ્ત્રોત ગણાતા ઉમરેઠી સ્થિત હિરણ-2 ડેમમાં હાલ માત્ર 19.45 ટકા જળસંગ્રહ બાકી રહ્યો હોવાનું સામે આવ્યું છે. ગત વર્ષની સરખામણીએ આ સ્થિતિ વધુ ચિંતાજનક માનવામાં આવી રહી છે, કારણ કે ગયા વર્ષે આ જ સમયગાળામાં હિરણ-2 ડેમમાં 26.42 ટકા પાણીનો જથ્થો ઉપલબ્ધ હતો.
જિલ્લાના સિંચાઈ વિભાગ દ્વારા પાંચેય મુખ્ય જળાશયોની સ્થિતિ પર સતત નજર રાખવામાં આવી રહી છે. હાલના આંકડાઓ મુજબ પાણીનો ઉપલબ્ધ જથ્થો આગામી 31 જુલાઈ સુધી પૂરતો રહે તેવી શક્યતા વ્યક્ત કરવામાં આવી છે. જોકે જો વરસાદ વધુ સમય સુધી ખેંચાય અથવા અપેક્ષા કરતાં ઓછો રહે તો પાણી વ્યવસ્થાપન માટે કડક પગલાં લેવાની ફરજ પડી શકે છે.
પીવાના પાણીને પ્રથમ પ્રાથમિકતા
સિંચાઈ વિભાગના સૂત્રો અનુસાર હાલની પરિસ્થિતિને ધ્યાનમાં રાખીને પીવાના પાણી માટે પૂરતો જળજથ્થો અનામત રાખવાની યોજના પર કામ શરૂ કરવામાં આવ્યું છે. હિરણ-2 ડેમ માત્ર કૃષિ માટે જ નહીં પરંતુ ઉદ્યોગો અને લાખો નાગરિકોની પાણીની જરૂરિયાતો પણ પૂરી કરે છે. આવી સ્થિતિમાં પાણીની ઉપલબ્ધતા ઘટે તો પ્રથમ અસર ઔદ્યોગિક ક્ષેત્ર પર પડી શકે છે.
વિભાગના અધિકારીઓએ સંકેત આપ્યા છે કે જો આગામી દિવસોમાં પૂરતો વરસાદ નહીં પડે તો ઉદ્યોગોને ફાળવાતા પાણીના જથ્થામાં ઘટાડો કરવામાં આવી શકે છે. રાજ્યની જળ નીતિ મુજબ દુષ્કાળ અથવા પાણીની તંગીની સ્થિતિમાં પીવાના પાણીને સર્વોચ્ચ પ્રાથમિકતા આપવામાં આવે છે અને ત્યારબાદ અન્ય ઉપયોગો અંગે નિર્ણય લેવામાં આવે છે.
આ પણ વાંચો: ખેડૂતો માટે રાહતના સમાચાર : નર્મદા ડેમમાં વધી પાણીની આવક, ઉપરવાસમાંથી 16 હજારથી વધુ ક્યુસેક પાણીની આવક
ખેડૂતોમાં વધતી ચિંતા
જિલ્લામાં હાલમાં ખરીફ સીઝનના વાવેતરની તૈયારીઓ ચાલી રહી છે. ગીર સોમનાથ અને આસપાસના વિસ્તારોમાં મગફળી, કપાસ અને ડાંગર મુખ્ય પાકો ગણાય છે. પરંતુ વરસાદના અભાવે ખેડૂતોમાં ચિંતાનું વાતાવરણ જોવા મળી રહ્યું છે. જો જુલાઈના પ્રથમ અને બીજા સપ્તાહમાં સારો વરસાદ નહીં થાય તો વાવેતર મોડું પડી શકે છે અથવા પાક વિસ્તાર ઘટી શકે છે.
કૃષિ નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે મગફળી અને કપાસ જેવા પાક માટે શરૂઆતના તબક્કે ભેજ ખૂબ જ જરૂરી હોય છે. વરસાદમાં વિલંબ થવાથી બીજ અંકુરણ પર અસર થઈ શકે છે અને ઉત્પાદન ક્ષમતા પણ ઘટી શકે છે. ડાંગર જેવા પાણી આધારિત પાક માટે તો જળાશયોની સ્થિતિ વધુ મહત્વ ધરાવે છે.
અલ નીનોની અસરને લઈ ચિંતા
હવામાન નિષ્ણાતો દ્વારા અલ નીનોની સ્થિતિને કારણે દેશના કેટલાક વિસ્તારોમાં સામાન્ય કરતાં ઓછા વરસાદની શક્યતા વ્યક્ત કરવામાં આવી રહી છે. અલ નીનો સામાન્ય રીતે પ્રશાંત મહાસાગરના તાપમાનમાં વધારાને કારણે સર્જાતી વૈશ્વિક હવામાન પ્રણાલી છે, જે ભારતના ચોમાસા પર પણ અસર કરી શકે છે.
ગીર સોમનાથ સહિત સૌરાષ્ટ્રના વિસ્તારોમાં જુલાઈ અને ઓગસ્ટ દરમિયાન વરસાદની માત્રા પર સૌની નજર છે. જો આગામી બે મહિનામાં વરસાદનું પ્રમાણ સામાન્ય કરતાં ઓછું રહે તો ડેમોના જળસ્તરમાં વધુ ઘટાડો થઈ શકે છે. આ પરિસ્થિતિ કૃષિ, પીવાના પાણી અને ઔદ્યોગિક ક્ષેત્ર – ત્રણેય માટે પડકારરૂપ બની શકે છે.
મેઘરાજાની રાહમાં જિલ્લો
હાલ સમગ્ર જિલ્લામાં ખેડૂતો, પશુપાલકો અને સામાન્ય નાગરિકો મેઘરાજાની રાહ જોઈ રહ્યા છે. જળાશયોમાં પાણીનો ઘટતો જથ્થો અને ચોમાસાની અનિશ્ચિતતા વચ્ચે પ્રશાસન પણ સાવચેતીપૂર્વકની યોજના બનાવી રહ્યું છે. સિંચાઈ વિભાગે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે પાણીના સંચાલનમાં કોઈ બેદરકારી રાખવામાં આવશે નહીં અને જરૂર પડ્યે નિયંત્રણાત્મક પગલાં લેવામાં આવશે. જિલ્લાના જળસ્રોતોની હાલની સ્થિતિએ ચિંતાનું વાતાવરણ સર્જ્યું છે. આગામી દિવસોમાં ચોમાસું કેવી રીતે આગળ વધે છે તેના પર ગીર સોમનાથના ખેડૂતો, ઉદ્યોગો અને લાખો નાગરિકોના પાણીના ભવિષ્યનો મોટો આધાર રહેલો છે. જો વરસાદ સમયસર અને પૂરતો થાય તો સ્થિતિ સુધરી શકે છે, પરંતુ વરસાદ વધુ ખેંચાય તો પાણીની તંગીનો સામનો કરવો પડી શકે છે.
