Gir Resort Ban: એશિયાટિક સિંહોના એકમાત્ર કુદરતી રહેઠાણ ગણાતા ગીર અને ગ્રેટર ગીર વિસ્તારમાં છેલ્લા કેટલાક અઠવાડિયાથી માનવ-સિંહ સંઘર્ષના બનાવોમાં વધારો નોંધાયો છે. આ પરિસ્થિતિને ગંભીરતાથી લઈને ગુજરાત સરકારે ગીરના પર્યાવરણ અને સિંહોના કુદરતી આવાસને સુરક્ષિત રાખવા માટે મહત્વપૂર્ણ નિર્ણય લીધો છે. રાજ્ય સરકારે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે હવે ગીર વિસ્તારમાં કોઈ નવા રિસોર્ટ કે હોટેલને મંજૂરી આપવામાં આવશે નહીં. સાથે જ ગેરકાયદે ચાલતા રિસોર્ટો, મંજૂરીની શરતોનો ભંગ કરતા હોમસ્ટે અને અનિયંત્રિત પ્રવાસન સામે કડક કાર્યવાહી કરવામાં આવશે. વન વિભાગના અધિકારીઓનું માનવું છે કે છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં ગીરમાં પ્રવાસન ઝડપથી વધ્યું છે. તેના કારણે જંગલની આસપાસ વ્યાવસાયિક પ્રવૃત્તિઓમાં વધારો થયો છે, જેનાથી સિંહોના રહેઠાણ પર દબાણ વધી રહ્યું છે. ઘણી જગ્યાએ હોમસ્ટે તરીકે મંજૂરી મેળવ્યા બાદ તેને મોટા વ્યાવસાયિક રિસોર્ટમાં ફેરવી દેવામાં આવ્યા છે, જેના કારણે જંગલ વિસ્તારની આસપાસ માનવીય અવરજવર સતત વધી રહી છે. સરકાર હવે આ સમગ્ર વ્યવસ્થાની સમીક્ષા કરીને સિંહોના સંરક્ષણને પ્રથમ પ્રાથમિકતા આપવાનો નિર્ણય કરી ચૂકી છે.
માનવ-સિંહ સંઘર્ષ બાદ સરકાર સતર્ક બની
વન વિભાગના જણાવ્યા મુજબ ગીર અને ગ્રેટર ગીર વિસ્તારમાં છેલ્લા લગભગ 45 દિવસમાં માનવ-સિંહ સંઘર્ષના 10 જેટલા બનાવ નોંધાયા છે. આ ઘટનાઓએ વન વિભાગ અને રાજ્ય સરકાર બંનેની ચિંતા વધારી છે. નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે જંગલની આસપાસ વધી રહેલી માનવીય પ્રવૃત્તિઓ અને અનિયંત્રિત પ્રવાસનના કારણે સિંહોના કુદરતી રહેઠાણમાં ખલેલ પહોંચી રહી છે. આ પરિસ્થિતિને ધ્યાનમાં રાખીને રાજ્ય સરકારે ગીર વિસ્તારમાં નવા રિસોર્ટ, હોટેલ અને અન્ય વ્યાવસાયિક પ્રવાસન પ્રોજેક્ટ્સ પર તાત્કાલિક અસરથી રોક લગાવવાનો નિર્ણય કર્યો છે.
નવા રિસોર્ટ અને હોટેલને નહીં મળે મંજૂરી
વન વિભાગના વરિષ્ઠ અધિકારીઓએ જણાવ્યું છે કે ગીર વિસ્તારમાં પ્રવાસન માટે ઉપલબ્ધ માળખાકીય સુવિધાઓની સંપૂર્ણ સમીક્ષા પૂર્ણ ન થાય ત્યાં સુધી કોઈ નવા રિસોર્ટ અથવા હોટેલને મંજૂરી આપવામાં આવશે નહીં. સરકારનું કહેવું છે કે, આ નિર્ણયનો મુખ્ય હેતુ સિંહોના રહેઠાણમાં વધતી માનવીય દખલ ઘટાડવાનો અને જંગલના પર્યાવરણનું સંરક્ષણ કરવાનો છે. ભવિષ્યમાં કોઈપણ નવી મંજૂરી આપતા પહેલાં તેની પર્યાવરણ પર થનારી અસરનું પણ મૂલ્યાંકન કરવામાં આવશે.
ગેરકાયદે રિસોર્ટ અને હોમસ્ટે સામે થશે કાર્યવાહી
વન અને પર્યાવરણ પ્રધાન અર્જુન મોઢવાડિયાએ જણાવ્યું છે કે, જે રિસોર્ટ અથવા હોટેલ જરૂરી મંજૂરી વિના કાર્યરત છે તેમની સામે કડક કાર્યવાહી કરવામાં આવશે. આવા ગેરકાયદે બાંધકામોને દૂર કરવાની પણ કાર્યવાહી હાથ ધરાશે. વન વિભાગના જણાવ્યા મુજબ ઘણા હોમસ્ટેને શરૂઆતમાં મર્યાદિત પરવાનગી આપવામાં આવી હતી, પરંતુ સમય જતાં કેટલાક સંચાલકોએ તેને મોટા વ્યાવસાયિક રિસોર્ટમાં ફેરવી દીધા હતા. આ પ્રકારના એકમોએ મંજૂરીની શરતોનું ઉલ્લંઘન કર્યું હોવાનું પ્રાથમિક તપાસમાં સામે આવ્યું છે.
550 જેટલા હોમસ્ટેની થશે તપાસ
વન વિભાગના અંદાજ મુજબ તાલાલા, સાસણ અને મેંદરડા વિસ્તારમાં મળીને લગભગ 550 જેટલા હોમસ્ટે કાર્યરત છે. આમાંથી મોટા ભાગના ગીર આવતા પ્રવાસીઓને રહેવાની સુવિધા પૂરી પાડે છે. હવે વિભાગ આવા તમામ એકમોની સમીક્ષા કરશે અને ક્યાં હોમસ્ટેએ મંજૂરીની શરતોનો ભંગ કર્યો છે તેની તપાસ હાથ ધરશે. જો નિયમોનું ઉલ્લંઘન થયેલું જણાશે તો સંબંધિત એકમો સામે કાયદેસરની કાર્યવાહી કરવામાં આવશે.
ધારી-તુલશીશ્યામ કોરિડોર પર વિશેષ નજર
વન વિભાગ ખાસ કરીને ધારી-તુલશીશ્યામ કોરિડોરને લઈને વધુ સતર્ક બન્યું છે. અધિકારીઓના જણાવ્યા અનુસાર આ વિસ્તારમાં છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં આશરે 30 જેટલા રિસોર્ટ ઉભા થયા છે. દીવ તરફ જતા પ્રવાસીઓ માટે આ માર્ગ લોકપ્રિય હોવાથી ઘણા લોકો સફારી વિસ્તારની બહાર પણ સિંહોને જોવા માટે રસ્તા પર વાહનો રોકતા હોય છે. તેના કારણે સિંહોની હિલચાલ અને કુદરતી વર્તન પર અસર થતી હોવાનું વન વિભાગ માને છે.
આ પણ વાંચો: "કોકપિટ વોઇસ રેકોર્ડિંગ સહિતના સંવેદનશીલ પુરાવા જાહેર નહીં થાય" : AAIB એ સુપ્રીમ કોર્ટમાં કરી સ્પષ્ટતા
અભયારણ્યના માર્ગો પર આવશે નવા નિયમો
સરકાર હવે અભયારણ્યમાંથી પસાર થતા આંતરિક માર્ગો પર વાહન વ્યવહારને વધુ નિયંત્રિત કરવાની તૈયારી કરી રહી છે. સ્થાનિક લોકો અને જાહેર પરિવહન માટે માર્ગ ખુલ્લા રહેશે, પરંતુ પ્રવાસીઓ દ્વારા અનાવશ્યક રીતે વાહનો રોકવા અથવા સિંહોને નજીકથી જોવા માટે ભીડ એકઠી કરવાની પ્રવૃત્તિઓ પર કડક નિયંત્રણ લાવવામાં આવશે. આ માટે ચેકપોસ્ટ પર દેખરેખ વધારવામાં આવશે અને ટેક્નોલોજી આધારિત મોનિટરિંગ સિસ્ટમનો ઉપયોગ કરવામાં આવશે.
ટેક્નોલોજીથી થશે દેખરેખ
હાલમાં સાસણ-તાલાલા માર્ગ પર વાહનોની ગતિ પર નજર રાખતી વ્યવસ્થા પહેલેથી જ કાર્યરત છે. આ સિસ્ટમ 30 કિમી પ્રતિ કલાકથી વધુ ઝડપે દોડતા વાહનો અંગે તાત્કાલિક એલર્ટ આપે છે. હવે વન વિભાગ એવી નવી ટેક્નોલોજી અમલમાં મૂકવાની તૈયારી કરી રહ્યું છે, જેના દ્વારા કોઈ વાહન લાંબા સમય સુધી એક જ જગ્યાએ ઊભું રહે તો તેની પણ જાણકારી અધિકારીઓને મળી શકે.
ધાર્મિક સ્થળોએ યાત્રાળુઓની સંખ્યા પણ નિયંત્રિત થઈ શકે
વન વિભાગ ગીર વિસ્તારમાં આવેલા ધાર્મિક સ્થળોએ આવતા યાત્રાળુઓની સંખ્યા અંગે પણ નવી નીતિ તૈયાર કરી રહ્યું છે. પ્રાથમિક વિચારણા મુજબ પીક સિઝનમાં મુલાકાતીઓની સંખ્યા મર્યાદિત રાખવામાં આવી શકે છે. આ ઉપરાંત જૂથવાર પ્રવેશ, પ્રશિક્ષિત ટ્રેકરો સાથે યાત્રા અને પૂર્વ મંજૂરી જેવી વ્યવસ્થા પણ અમલમાં મૂકવામાં આવી શકે છે. સરકારનું માનવું છે કે આ પગલાંથી સિંહોના રહેઠાણમાં માનવીય દખલ ઘટશે અને પર્યાવરણનું વધુ અસરકારક રીતે સંરક્ષણ થઈ શકશે.
સિંહોના સંરક્ષણ પર સરકારનો ભાર
ગુજરાતમાં વિશ્વના એકમાત્ર એશિયાટિક સિંહો ગીર અને તેની આસપાસના વિસ્તારોમાં વસે છે. છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં સિંહોની સંખ્યામાં વધારો થયો છે અને તેઓ ગીર બહારના વિસ્તારોમાં પણ જોવા મળી રહ્યા છે. આવી સ્થિતિમાં સરકાર માટે સિંહોના રહેઠાણનું સંરક્ષણ અને માનવ-વન્યજીવ સંઘર્ષ ઘટાડવો સૌથી મોટી પ્રાથમિકતા બની ગયો છે. સરકારના નવા નિર્ણયને ગીરના પર્યાવરણ અને સિંહોના લાંબા ગાળાના સંરક્ષણ માટે મહત્વપૂર્ણ પગલું માનવામાં આવી રહ્યું છે. હવે આગામી સમયમાં વન વિભાગ દ્વારા કરવામાં આવતી કાર્યવાહી અને નવા નિયમોના અમલ પર સૌની નજર રહેશે.
