Ichthyosaur fossil: જર્મનીમાં વૈજ્ઞાનિકોને ઈચથ્યોસૌર (Ichthyosaur) નામનો 18 કરોડ વર્ષ જૂનો એક દુર્લભ અશ્મિ મળી આવ્યો છે. ગંભીર ઈજાઓ હોવા છતાં આ શિકારી જીવ કેવી રીતે જીવિત રહ્યો, તેના પુરાવાઓએ વિજ્ઞાનની જૂની માન્યતાઓને હચમચાવી દીધી છે. જર્મનીની એક માટીની ખાણમાંથી વૈજ્ઞાનિકોને આ વિશાળ દરિયાઈ જીવનું હાડપિંજર મળ્યું છે. આ જીવ આશરે 18 કરોડ વર્ષ પહેલાં જુરાસિક કાળ દરમિયાન સમુદ્રનો અત્યંત ચપળ અને ખતરનાક શિકારી ગણાતો હતો.
ઈજા હોવા છતાં આ શિકારી કેવી રીતે જીવતો રહ્યો?
આ અશ્મિની સૌથી આશ્ચર્યજનક બાબત તેના જડબાના સાંધા પાસે જોવા મળેલી ઈજાઓ છે. આવી ગંભીર ઈજાઓ પછી શિકાર કરવો લગભગ અશક્ય હતો, તેમ છતાં આ જીવ હાર માન્યા વગર લાંબા સમય સુધી જીવિત રહ્યો હતો, જે તેની અદભૂત જીવનશક્તિ દર્શાવે છે.
શું આ જીવે પોતાની ખાવાની આદતો બદલી નાખી હતી?
વૈજ્ઞાનિકોને તેના પેટમાંથી નાના પથ્થરો એટલે કે ગેસ્ટ્રોલિટ્સ (Gastroliths) મળી આવ્યા છે, જે આ પ્રજાતિમાં ખૂબ જ ભાગ્યે જ જોવા મળે છે. એવું માનવામાં આવે છે કે ઈજાને કારણે તેણે નરમ ખોરાક ખાવાનું શરૂ કર્યું હશે અને પાચનમાં મદદ મેળવવા માટે પથ્થરો ગળ્યા હશે.
આ શોધ વિજ્ઞાન માટે કેમ ખાસ છે?
નિષ્ણાતોના મતે, આ પોતાની રીતે એક અત્યંત મહત્વની શોધ છે. તે સાબિત કરે છે કે આ જીવો ધારણા કરતાં વધુ સમય સુધી પૃથ્વી પર અસ્તિત્વ ધરાવતા હતા. આ શોધ જૂના અનુમાનોને પડકારે છે અને પ્રજાતિઓના લુપ્ત થવાની સમયરેખા (Timeline) માં સુધારો કરે છે.
માછલી જેવો દેખાતો આ જીવ શું ડૉલ્ફિન હતો?
દેખાવમાં આ જીવ બિલકુલ આજની ડૉલ્ફિન જેવો લાગે છે, પરંતુ તે ડૉલ્ફિન નહીં પણ એક સરીસૃપ (Reptile) એટલે કે પેટે સરકતો જીવ હતો. ડૉલ્ફિન સસ્તન પ્રાણી છે, પરંતુ એકસરખા વાતાવરણમાં રહેવાને કારણે આ બંને જીવોના શરીરની રચના સમાન રીતે વિકસી હતી.
કરોડો વર્ષો સુધી આ હાડપિંજર કેવી રીતે સુરક્ષિત રહ્યું?
માટીમાં દટાયેલું હોવાને કારણે આ હાડપિંજર ખૂબ જ સારી સ્થિતિમાં મળી આવ્યું છે, જેનાથી વૈજ્ઞાનિકોને તેના દાંત અને ઈજાઓની ઝીણવટભરી તપાસ કરવામાં મદદ મળી. બવેરિયન સ્ટેટ કલેક્શન જેવી સંસ્થાઓના સંશોધકો હવે આ પ્રાચીન શિકારીના ઇતિહાસના વધુ રહસ્યો ખોલી રહ્યા છે.
