મોબાઇલની સ્ક્રીન પર આખો દિવસ આંગળીઓ ઘસતા યુવાનોને લાગે છે કે તેઓ ભવિષ્ય બનાવી રહ્યા છે, પણ શું આ ઇન્ડસ્ટ્રીની અંદરની વાસ્તવિકતા કંઈક અલગ જ છે? વાંચો ગેમિંગની દુનિયાનું આ ખાસ વિશ્લેષણ.
ભારતમાં છેલ્લા પાંચ-છ વર્ષમાં એક નવો વાયરો આવ્યો છે—ગેમિંગનો. ગલીએ ગલીએ છોકરાઓ PUBG (હવે BGMI) કે Free Fireમાં મશગૂલ દેખાય છે. સસ્તો ડેટા અને હાથમાં સ્માર્ટફોન આવતા જ આપણને લાગ્યું કે આપણે ડિજિટલ ક્રાંતિ કરી રહ્યા છીએ. પણ અહીં સવાલ એ છે કે આ તેજી સાચી છે કે પછી માર્કેટિંગના જોરે ઊભો કરેલો એક મોટો પરપોટો?
‘ફ્રી ગેમ’ના નામે ખિસ્સા ખાલી કરવાનો ખેલ
પહેલાના જમાનામાં આપણે ગેમ ખરીદવા પૈસા આપતા, પણ હવે ગેમ તો ફ્રી મળે છે. તો પછી આ કંપનીઓ કમાય છે કેવી રીતે? અહીં જ અસલી ખેલ શરૂ થાય છે ‘માઇક્રો ટ્રાન્ઝેક્શન’ નો. તમે ગેમ રમો એટલે તમને આકર્ષક કપડાં (સ્કિન્સ), નવી ગન કે ગાડીની લાલચ આપવામાં આવે. આ લેવા માટે તમારે ગેમની કરન્સી ખરીદવી પડે. અને આ કરન્સી માટે અસલી રૂપિયા ખર્ચવા પડે. અહીં સૌથી ખતરનાક વસ્તુ છે ‘લૂટ બોક્સ’ અથવા ‘ક્રેટ’. તમે 500 કે 1000 રૂપિયા ખર્ચો પણ તમને કઈ વસ્તુ મળશે એ નક્કી નથી. આ એક રીતે ડિજિટલ જુગાર જ છે. ઘણા કિસ્સામાં તો બાળકો મા-બાપના બેંક એકાઉન્ટ ખાલી કરી નાખે છે, માત્ર એક વર્ચ્યુઅલ ગન મેળવવા માટે જેની વાસ્તવિક દુનિયામાં કોઈ કિંમત નથી.
યુટ્યુબર્સ: આધુનિક જમાનાના ‘સેલ્સમેન’?
આજના યુવાનો પોતાના ફેવરિટ યુટ્યુબર કે સ્ટ્રીમરને જોઈને પ્રેરિત થાય છે. આ સ્ટ્રીમર્સ લાઈવ વીડિયોમાં લાખો રૂપિયા ખર્ચીને ગેમની આઈટમ્સ ખોલે છે. જોવામાં આ બધું બહુ ગ્લેમરસ લાગે છે, પણ હકીકત એ છે કે ઘણી વખત કંપનીઓ જ આ ક્રિએટર્સને ફ્રીમાં આ બધું આપે છે જેથી તેઓ ગેમનું પ્રમોશન કરી શકે. જ્યારે એક સામાન્ય ઘરનો છોકરો આ જુએ છે, ત્યારે તેને લાગે છે કે આ જ સાચી લાઈફ છે. આ એક એવું ‘સાયકોલોજીકલ જાળ’ છે જેમાં જોનાર પ્રેક્ષક પોતાનો કિંમતી સમય અને પૈસા બંને ગુમાવે છે, જ્યારે બીજી બાજુ કંપનીઓ અને સ્પોન્સર્સના ખિસ્સા ભરાય છે.
કરિયરના નામે માત્ર ‘ગ્રે ઝોન’
"મારે પ્રોફેશનલ ગેમર (E-sports player) બનવું છે" - આ વાક્ય આજકાલ ઘરે-ઘરે સાંભળવા મળે છે. પણ હકીકત બહુ કડવી છે. ભારતમાં લાખો પ્લેયર્સમાંથી માત્ર ગણ્યાગાંઠ્યા લોકો જ એવા છે જે આમાંથી ઘર ચલાવી શકે એટલું કમાય છે. ઈ-સ્પોર્ટ્સના નામે જે ટુર્નામેન્ટો થાય છે, તેની પાછળનું ગણિત પણ સમજવા જેવું છે. ઘણી સંસ્થાઓ પોતે ખોટમાં ચાલે છે. તેઓ માત્ર રોકાણકારોના પૈસે ધૂમધામ કરે છે. ખેલાડીઓને લાગે છે કે તેમને લાખોનો પગાર મળશે, પણ વાસ્તવમાં આ ક્ષેત્રમાં સ્થિરતા સાવ ઓછી છે. જેવી ગેમ બદલાય અથવા બીજી નવી ગેમ માર્કેટમાં આવે, કે જૂની ગેમના પ્લેયર્સ ફેંકાઈ જાય છે.
કન્ટેન્ટમાં નવો ફ્લેવર જ નથી
જો તમે ધ્યાનથી જોશો તો ખબર પડશે કે ગેમિંગ વીડિયોમાં હવે કંઈ નવું નથી રહ્યું. એ જ બૂમાબૂમ, એ જ ફેક રિએક્શન અને એ જ ટાઈપનો ડ્રામા. હવે તો મોટા ગેમર્સ પણ કંટાળ્યા છે, એટલે જ તેઓ ગેમિંગ છોડીને વ્લોગિંગ કે લાઈફસ્ટાઈલ વીડિયો તરફ વળ્યા છે. છતાં તેઓ પોતાને 'ગેમિંગ ક્રિએટર' કહે છે કારણ કે એ કેટેગરીમાં બ્રાન્ડ્સ વધુ પૈસા આપે છે. એટલે કે, કન્ટેન્ટમાં હવે દમ નથી રહ્યો, માત્ર માર્કેટિંગના જોરે આ બધું ચાલી રહ્યું છે.
શું આ આદત માનસિક વ્યસન છે?
સૌથી મોટી ચિંતા એ છે કે યુવાનો ગેમમાં કરેલા ખર્ચને ‘ઇન્વેસ્ટમેન્ટ’ ગણાવે છે. તેઓ માને છે કે તેમનું એકાઉન્ટ ભવિષ્યમાં મોંઘા ભાવે વેચાશે. પણ યાદ રાખો, ગેમ બનાવતી કંપની ગમે ત્યારે તમારા એકાઉન્ટ પર પ્રતિબંધ મૂકી શકે છે અથવા ગેમ જ બંધ કરી શકે છે. જે વસ્તુની માલિકી તમારી પાસે નથી, એમાં પૈસા નાખવા એ ઇન્વેસ્ટમેન્ટ નહીં પણ મૂર્ખામી છે. વધુમાં, કલાકો સુધી એક જ જગ્યાએ બેસી રહેવાથી શારીરિક અને માનસિક સ્વાસ્થ્ય પર જે અસર થાય છે એ તો અલગ જ છે.
કન્ટેન્ટ ક્રિએટર – હકીકત vs ભ્રમ
ફેક્ટર | લોકો શું માને છે | વાસ્તવિકતા |
|---|---|---|
આવક | ગેમપ્લે પરથી | Sponsorship પરથી |
વ્યૂઝ | સ્કિલ આધારિત | પર્સનાલિટી આધારિત |
કન્ટેન્ટ | હંમેશા ચાલે | Saturated |
નવા ક્રિએટર્સ | સફળ થઈ શકે | બહુ ઓછા સફળ થાય |
નિષ્કર્ષ:
ગેમિંગ નહીં, પણ બ્રાન્ડિંગ અને પર્સનાલિટી કમાણી કરાવે છે.
કારકિર્દી - રિયલિટી ચેક
મેટ્રિક | આંકડા |
|---|---|
સરેરાશ કુલ સ્પર્ધકો | ~40 મિલિયન |
જીતનાર | ~4 લોકો |
સફળતાની શક્યતા | ~0.01% |
સમય રોકાણ | 3–5 વર્ષ |
જોખમ | ખુબ વધારે |
નિષ્કર્ષ:
લાખો પ્લેયર્સ વચ્ચે માંડ બે-પાંચ જણ કમાય છે, બાકીના યુવાનો માટે ઈ-સ્પોર્ટસ ગેમિંગ માત્ર સમય અને પૈસાની બરબાદી સાબિત થઈ રહી છે.
ભવિષ્યની દિશા શું હોવી જોઈએ?
ગેમિંગ ખરાબ નથી, પણ તેનું વળગણ ખરાબ છે. જો કોઈને આ ક્ષેત્રમાં સાચે જ રસ હોય, તો તેણે ગેમ રમવા કરતા ગેમ ડેવલપમેન્ટ, કોડિંગ, એનિમેશન કે સાયબર સિક્યોરિટી જેવા વિષયો ભણવા જોઈએ. ત્યાં અસલી કરિયર છે અને ત્યાં પૈસા પણ નિશ્ચિત છે. માત્ર આખો દિવસ ગેમ રમવાથી કરિયર નથી બનતું, એ તો માત્ર કંપનીઓના ડેટા વધારવાનું સાધન છે.
