Onion Production: ભારતમાં ડુંગળીના ખેડૂતો વર્ષોથી ભાવના સંકટ સામે ઝઝૂમી રહ્યા છે, પરંતુ તેમનો આ પાક પ્રત્યેનો અનુરાગ કોઈ રીતે ઘટતો નથી. આ વર્ષે ફરી એકવાર ડુંગળીનું ઉત્પાદન રેકોર્ડ તોડી શકે છે, જે ખેડૂતો માટે વરદાન કરતાં વધુ અભિશાપ સાબિત થઈ શકે છે. કેન્દ્રીય કૃષિ મંત્રાલયના તાજેતરના અંદાજ મુજબ, ડુંગળીનું ઉત્પાદન 26.88% વધીને 30.789 મિલિયન ટન સુધી પહોંચી શકે છે. આ તો દેશના વાર્ષિક વપરાશ (આશરે 20 મિલિયન ટન) કરતાં ઘણું વધુ છે. પરિણામે, નિકાસ અને સંગ્રહ દરમિયાન થતા નુકસાન પછી પણ મોટો જથ્થો બજારમાં બાકી રહેશે, જે ભાવોને તળિયે પહોંચાડી શકે છે.
આ સ્થિતિમાં સરકાર કેવી રીતે ખેડૂતોને બચાવશે?
કેન્દ્રીય કૃષિ મંત્રાલયે બાગાયતી પાકોના આગોતરા અંદાજ જાહેર કર્યા છે, જેમાં ડુંગળીનું ઉત્પાદન ગયા વર્ષના 24.267 મિલિયન ટનથી વધીને 30.789 મિલિયન ટન થવાની આશા છે. આ વધારો 26.88%નો છે, જેને કારણે દેશમાં સરપ્લસ ડુંગળીનો પ્રશ્ન ઊભો થઈ રહ્યો છે. દેશનો વાર્ષિક વપરાશ માત્ર 19.316 મિલિયન ટન (આશરે 20 મિલિયન ટન) છે. તેથી, વપરાશ પછી પણ 10.8થી 11.5 મિલિયન ટનનો વધારાનો જથ્થો રહેશે.
નિકાસની મર્યાદાઓ અને પડકારો
ભારત વિશ્વના મુખ્ય ડુંગળી નિકાસકારોમાંનો એક છે, પરંતુ તાજેતરના વર્ષોમાં સ્થાનિક ભાવ અને પુરવઠાને નિયંત્રિત કરવા માટે સરકારે નિકાસ પર પ્રતિબંધો અને ડ્યુટી લાદી છે. હાલમાં નિકાસ ડ્યુટી-મુક્ત છે, પરંતુ વિદેશી ખરીદદારોનો વિશ્વાસ ઘટ્યો છે. ઐતિહાસિક ડેટા મુજબ, ભારતની મહત્તમ વાર્ષિક નિકાસ 2.5 મિલિયન ટન સુધી પહોંચી છે, જ્યારે સરેરાશ 1થી 1.5 મિલિયન ટન છે. જો મહત્તમ 2.5 મિલિયન ટન નિકાસ કરવામાં આવે તો પણ, 9.5થી 9.8 મિલિયન ટન ડુંગળી દેશમાં બાકી રહેશે.
સંગ્રહ અને નુકસાનની સમસ્યા
ડુંગળીના સંગ્રહ દરમિયાન બગાડનો દર ઘણો ઊંચો છે. નિષ્ણાતોના મતે, ત્રણ મહિનામાં 10% અને છ મહિનામાં 30% સુધી ડુંગળી બગડી જાય છે. જો નિકાસ વધારવામાં ન આવે તો આ આંકડો વધુ વધી શકે છે. પરંતુ આ બગાડ પછી પણ બજારોમાં વધારાનો જથ્થો રહેશે, જે ભાવોને તળિયે પહોંચાડીને ખેડૂતોને નુકસાન પહોંચાડશે.
ખેડૂતોની ચિંતા અને સરકારની જવાબદારી
ખેડૂતો પહેલેથી જ સરકારની નીતિઓ પર પ્રહાર કરી રહ્યા છે. વધુ ઉત્પાદન સાથે ભાવ સંકટ વધુ તીવ્ર બની શકે છે. સરકારે નિકાસને પ્રોત્સાહન આપવું, સંગ્રહ સુવિધાઓ વધારવી અને મિનિમમ સપોર્ટ પ્રાઈસ (MSP) જેવા પગલાં લેવા જરૂરી છે. જો આમ ન કરવામાં આવે તો ખેડૂતોનો 'પ્રેમ' તેમને આર્થિક રીતે ડૂબાડી શકે છે. આ સ્થિતિ પર તાત્કાલિક ધ્યાન આપવું જરૂરી છે, જેથી ખેડૂતોને તેમના મહેનતનું વાજબી વળતર મળે.
