Fake e-challan: ડિજિટલ યુગમાં ઓનલાઈન ફ્રોડના નવા નવા રસ્તા સામે આવી રહ્યા છે. હવે ઠગો ટ્રાફિક ઈ-ચલણના નામે લોકોને નિશાન બનાવી રહ્યા છે. એક સામાન્ય SMS અથવા વોટ્સએપ મેસેજ પર ક્લિક કરવાથી મોબાઇલ હેક થઈ શકે છે અને બેંક ખાતામાંથી પૈસા ગાયબ થઈ શકે છે. PIB ફેક્ટ ચેકે આવી નકલી ઈ-ચલણ લિંક્સ અંગે ગંભીર ચેતવણી આપી છે.
સાયબર ઠગાઈના બનાવો ભારતમાં સતત વધી રહ્યા છે અને હવે ઠગોએ ટ્રાફિક ઈ-ચલણને પણ પોતાના ફાયદા માટે સાધન બનાવી દીધું છે. અનેક લોકોને મોબાઇલ પર એવો સંદેશ મળે છે જેમાં લખેલું હોય છે કે તેમના વાહનનું ચલણ કાપવામાં આવ્યું છે અને દંડ ભરવા માટે એક લિંક આપવામાં આવે છે. ઘણા લોકો આ સંદેશને સત્તાવાર માનીને લિંક પર ક્લિક કરી દે છે, પરંતુ આ જ એક ભૂલ તેમને ભારે પડી શકે છે.
તાજેતરમાં PIB ફેક્ટ ચેકે સોશિયલ મીડિયા પર આવા નકલી ઈ-ચલણ મેસેજ અંગે ચેતવણી જાહેર કરી છે. PIB અનુસાર, આવા સંદેશાઓનો હેતુ લોકોના મોબાઇલમાં ખતરનાક APK ફાઈલ ઇન્સ્ટોલ કરાવવાનો હોય છે. એકવાર આ ફાઈલ ફોનમાં ડાઉનલોડ થઈ જાય પછી સાયબર ઠગો ફોનનો ઍક્સેસ મેળવી શકે છે અને બેંકિંગ માહિતી, OTP, પાસવર્ડ જેવી સંવેદનશીલ માહિતી ચોરી શકે છે.
PIB ફેક્ટ ચેકે શું કહ્યું?
ભારત સરકારની ફેક્ટ ચેકિંગ એજન્સી PIB Fact Checkએ સ્પષ્ટ જણાવ્યું છે કે વોટ્સએપ અથવા અજાણી લિંક મારફતે મળતા ઈ-ચલણ મેસેજ પર વિશ્વાસ કરવો નહીં. ઘણી વખત ઠગો સરકારી વિભાગ જેવા દેખાતા નામ અને લોગોનો ઉપયોગ કરે છે જેથી સામાન્ય વ્યક્તિને શંકા ન જાય.
PIBએ જણાવ્યું છે કે આવા મેસેજમાં આપેલી લિંક પર ક્લિક કરવાથી મોબાઇલમાં APK ફાઈલ ડાઉનલોડ થઈ શકે છે. Android ફોનમાં APK ફાઈલ સીધી એપ ઇન્સ્ટોલ કરવા માટે ઉપયોગમાં લેવાય છે. જો આ ફાઈલ ખતરનાક હોય તો તે તમારા ફોનનો સંપૂર્ણ ડેટા ચોરી શકે છે.
સાયબર સુરક્ષા નિષ્ણાતો મુજબ, આવી ફાઈલ ઇન્સ્ટોલ થયા પછી ઠગો નીચેની માહિતી મેળવી શકે છે:
બેંક એકાઉન્ટની માહિતી
UPI ઍક્સેસ
OTP મેસેજ
ડેબિટ/ક્રેડિટ કાર્ડ વિગતો
સોશિયલ મીડિયા પાસવર્ડ
કોન્ટેક્ટ લિસ્ટ અને વ્યક્તિગત ફોટા
અસલી અને નકલી ઈ-ચલણ વચ્ચેનો ફરક કેવી રીતે ઓળખશો?
ઘણા લોકો માટે અસલી અને નકલી મેસેજ વચ્ચેનો ફરક સમજવો મુશ્કેલ બને છે. પરંતુ કેટલીક બાબતો ધ્યાનમાં રાખવાથી તમે સરળતાથી ફ્રોડથી બચી શકો છો.
1. મોબાઇલ નંબર પરથી આવેલા મેસેજથી સાવધાન
સરકારી ટ્રાફિક વિભાગ સામાન્ય રીતે સત્તાવાર SMS ગેટવે અથવા પોર્ટલ દ્વારા માહિતી મોકલે છે. જો કોઈ સામાન્ય મોબાઇલ નંબર પરથી મેસેજ આવે તો સાવધાન થઈ જવું.
2. વોટ્સએપ લિંક પર વિશ્વાસ ન કરો
ટ્રાફિક વિભાગ વોટ્સએપ દ્વારા APK ફાઈલ અથવા અજાણી લિંક મોકલતો નથી. જો કોઈ વોટ્સએપ મેસેજમાં દંડ ભરવા માટે લિંક આપવામાં આવી હોય તો તે શંકાસ્પદ હોઈ શકે છે.
3. APK ફાઈલ ડાઉનલોડ કરવાનું કહે તો તરત અટકો
અસલી ઈ-ચલણ માટે કોઈ એપ અલગથી ઇન્સ્ટોલ કરવાની જરૂર પડતી નથી. જો તમને “Download App” અથવા “Install APK” કહેવામાં આવે તો તરત મેસેજ ડિલીટ કરી દો.
4. URL ચેક કરો
અસલી ઈ-ચલણ માટે ભારત સરકારનું સત્તાવાર ડોમેન ઉપયોગમાં લેવાય છે. જો URL અજાણી અથવા અજીબ લાગે તો ક્લિક ન કરો.
તમારું ઈ-ચલણ સાચું છે કે નહીં તે ક્યાં તપાસશો?
જો તમને મેસેજ મળે કે તમારા વાહનનું ચલણ કાપવામાં આવ્યું છે, તો સીધી લિંક પર ક્લિક કરવાને બદલે સત્તાવાર વેબસાઇટ પર જઈને તપાસ કરો.
ભારત સરકારની સત્તાવાર ઈ-ચલણ વેબસાઇટ:
Parivahan E-Challan Portal
અહીં તમે નીચેની પ્રક્રિયા દ્વારા તપાસ કરી શકો છો:
વેબસાઇટ ખોલો
વાહન નંબર દાખલ કરો
રજિસ્ટર્ડ મોબાઇલ નંબર પર આવેલ OTP દાખલ કરો
ત્યારબાદ તમારા વાહન પર કોઈ ચલણ હોય તો તે સ્ક્રીન પર દેખાશે
જો ચલણ સાચું હશે તો તમે એ જ સત્તાવાર પોર્ટલ પરથી સુરક્ષિત રીતે પેમેન્ટ પણ કરી શકો છો.
લોકો કેમ ઝડપથી આવી ઠગાઈનો ભોગ બને છે?
સાયબર ફ્રોડમાં ઠગો માનસિક દબાણનો ઉપયોગ કરે છે. મેસેજમાં ઘણીવાર લખેલું હોય છે કે “તરત દંડ ભરો નહીં તો લાઇસન્સ સસ્પેન્ડ થશે” અથવા “કાયદેસરની કાર્યવાહી થશે”. આવી ભાષા વાંચીને લોકો ગભરાઈ જાય છે અને ચકાસણી કર્યા વગર લિંક પર ક્લિક કરી દે છે.
ભારતમાં ડિજિટલ પેમેન્ટ અને ઓનલાઈન સર્વિસનો ઉપયોગ ઝડપથી વધી રહ્યો છે, તેથી સાયબર ક્રિમિનલ્સ પણ નવી પદ્ધતિઓ અપનાવી રહ્યા છે. ખાસ કરીને ટ્રાફિક ઈ-ચલણ જેવી સામાન્ય બાબતનો ઉપયોગ કરીને લોકોનો વિશ્વાસ જીતવાનો પ્રયાસ થાય છે.
આવી ઓનલાઈન ઠગાઈથી કેવી રીતે બચવું?
અજાણી લિંક પર ક્યારેય ક્લિક ન કરો
મોબાઇલમાં “Install from Unknown Sources” બંધ રાખો
OTP અથવા બેંક વિગતો કોઈ સાથે શેર ન કરો
માત્ર સત્તાવાર વેબસાઇટ અથવા એપનો ઉપયોગ કરો
ફોનમાં એન્ટિવાયરસ અને સિક્યુરિટી અપડેટ રાખો
શંકાસ્પદ મેસેજ તરત ડિલીટ કરો
જો ભૂલથી તમે કોઈ શંકાસ્પદ લિંક પર ક્લિક કરી દીધી હોય તો તરત બેંકને જાણ કરો અને સાયબર ક્રાઇમ પોર્ટલ પર ફરિયાદ નોંધાવો.
ઈ-ચલણ જેવી રોજિંદી સેવા હવે ઠગાઈનું સાધન
ભારતમાં સાયબર ફ્રોડના કેસોમાં સતત વધારો થઈ રહ્યો છે. ડિજિટલ ઇન્ડિયા સાથે લોકો ઓનલાઈન સેવાઓનો વધુ ઉપયોગ કરી રહ્યા છે, પરંતુ સાયબર સુરક્ષાની જાગૃતિ હજુ પણ દરેક સુધી પહોંચી નથી. ઈ-ચલણ જેવી રોજિંદી સેવા હવે ઠગાઈનું સાધન બની રહી છે, તેથી સામાન્ય નાગરિકો માટે સાવચેતી અત્યંત જરૂરી બની ગઈ છે.
સરકાર અને PIB દ્વારા આપવામાં આવેલી ચેતવણી લોકોમાં જાગૃતિ લાવવા માટે મહત્વપૂર્ણ છે. થોડું ધ્યાન રાખીને અને માત્ર સત્તાવાર પોર્ટલનો ઉપયોગ કરીને મોટી આર્થિક નુકસાનીથી બચી શકાય છે.
