Election Tantra Vidya Village: પંચાયતથી લઈને પાર્લામેન્ટ સુધી પોલિટિક્સથી પાવર મેળવવા સૌ કોઈ આતુર હોય છે. ભારતમાં ચૂંટણી જીતીને પાવરમાં આવવા માટે નેતાઓ ઘણાં કાવાદાવાઓ કરતા હોય છે. ત્યારે ચૂંટણી જીતવા કેટલાંક નેતાઓ તંત્રમંત્ર અને તાંત્રિક વિદ્યાનો ઉપયોગ હોવાની ચોંકાવનારી હકીકત સામે આવી છે. ચૂંટણી નજીક આવે ત્યારે રાજકારણમાં નવા નવા રંગ જોવા મળે છે. પરંતુ કેટલાક ગામડાંમાં જે દાવા સામે આવ્યા છે તે ચોંકાવનારા છે. કેટલાક સ્થાનિક નેતાઓ મત જીતવા માટે તંત્ર-મંત્ર અને કાળા જાદુનો સહારો લેતા હોવાના આરોપો. શું આ માત્ર અફવા છે કે વાસ્તવિકતા? અને આ માન્યતાઓ પાછળનો સમાજશાસ્ત્રીય દૃષ્ટિકોણ શું કહે છે?
ચૂંટણી અને તંત્ર વિદ્યા, શું છે આખો મામલો?
ગ્રામ્ય વિસ્તારોમાં ચૂંટણી દરમિયાન અંધશ્રદ્ધા અને તંત્ર-મંત્ર સાથે જોડાયેલા દાવાઓ નવી વાત નથી. કેટલીક જગ્યાએ લોકો માને છે કે નેતાઓ ‘તંત્ર વિદ્યા’નો ઉપયોગ કરીને પોતાના પક્ષમાં મતદારોને પ્રભાવિત કરે છે. આ દાવાઓમાં કાળા જાદુ, પૂજા-પાઠ, અને ગુપ્ત વિધિઓનો ઉલ્લેખ થાય છે. આવા કિસ્સાઓમાં મોટાભાગે કોઈ સત્તાવાર પુરાવા મળતા નથી, પરંતુ લોકોના મનમાં ભય અને વિશ્વાસ બંનેનું મિશ્રણ જોવા મળે છે. ચૂંટણીનો તણાવ અને અનિશ્ચિતતા આ માન્યતાઓને વધુ મજબૂત બનાવે છે.
ગામડાંમાં અંધશ્રદ્ધાનો સામાજિક પ્રભાવઃ
ભારતના ઘણા ગ્રામ્ય વિસ્તારોમાં આજેય પરંપરાગત માન્યતાઓ અને અંધશ્રદ્ધા પ્રચલિત છે. લોકો જીવનના અનેક નિર્ણયો માટે આધ્યાત્મિક કે તાંત્રિક ઉપાયો પર વિશ્વાસ રાખે છે. ચૂંટણી જેવા મોટા સામાજિક પ્રસંગોમાં આ માન્યતાઓ વધુ પ્રબળ બની જાય છે. લોકો માને છે કે ‘તંત્ર વિદ્યા’ દ્વારા લોકોના વિચારો અને નિર્ણયો બદલાઈ શકે છે. આ માન્યતાઓ પાછળનું મુખ્ય કારણ છે- શિક્ષણનો અભાવ, માહિતીની અછત અને સામાજિક પરંપરાઓ.
નેતાઓ પર લગતા આરોપો, હકીકત કે અફવા?
ચૂંટણી દરમિયાન ઘણીવાર રાજકીય પ્રતિસ્પર્ધીઓ એકબીજા પર આરોપો લગાવતા હોય છે. કેટલાક કિસ્સાઓમાં ‘કાળા જાદુ’ જેવા આરોપો રાજકીય હથિયાર તરીકે પણ ઉપયોગમાં લેવાય છે. વિશેષજ્ઞોનું માનવું છે કે આ પ્રકારના દાવાઓ મોટા ભાગે માનસિક અને સામાજિક પરિસ્થિતિઓનું પરિણામ હોય છે, ન કે વાસ્તવિક ઘટનાઓ. ઘણા કિસ્સાઓમાં તપાસ દરમિયાન કોઈ ઠોસ પુરાવો મળતો નથી, જે દર્શાવે છે કે આ દાવાઓ વધુને વધુ અફવાઓ અથવા ધારણાઓ પર આધારિત હોય છે.
રાજકારણમાં અંધશ્રદ્ધા કેમ ટકી રહી છે?
ભારતમાં અંધશ્રદ્ધા સામે કાયદા અને જાગૃતિ અભિયાન હોવા છતાં, કેટલાક વિસ્તારોમાં તેનો પ્રભાવ હજી પણ મજબૂત છે. તેની પાછળ કેટલાંક ખાસ કારણો જવાબદાર છે. જેમાં ખાસ કરીને શિક્ષણ અને વૈજ્ઞાનિક દૃષ્ટિકોણનો અભાવ, પરંપરાગત માન્યતાઓનો ગાઢ પ્રભાવ, અને રાજકીય લાભ માટે અંધશ્રદ્ધાનો ઉપયોગ સહિતના મુખ્ય કારણો છે. આ પરિસ્થિતિમાં, લોકો તર્ક કરતા વિશ્વાસને વધુ મહત્વ આપે છે, જેનાથી આવા દાવાઓ ઝડપથી ફેલાય છે.
શું કહે છે નિષ્ણાતો?
સામાજિક વિશ્લેષકો અને વિજ્ઞાનપ્રેમી સંસ્થાઓ વારંવાર જણાવી ચુક્યા છે કે ‘તંત્ર-મંત્ર’ દ્વારા લોકોના વિચારો નિયંત્રિત કરવાના કોઈ વૈજ્ઞાનિક પુરાવા નથી. તેમના મત મુજબ, આ પ્રકારના દાવાઓ લોકોના ભય અને અજ્ઞાનનો લાભ ઉઠાવીને ફેલાવવામાં આવે છે. તેથી, ચૂંટણીમાં આવા મુદ્દાઓને ગંભીરતાથી તપાસવાની જરૂર છે.
ચૂંટણી માત્ર રાજકીય પ્રક્રિયા નથી, તે લોકશાહીનો આધાર છે. જો મતદારો અંધશ્રદ્ધા અથવા ભયના આધારે નિર્ણય લે છે, તો તે લોકશાહી માટે ખતરો બની શકે છે. આ મુદ્દો મહત્વનો છે કારણ કે, મતદારોને ગેરમાર્ગે દોરી શકાય છે. લોકશાહી પ્રક્રિયા પર અસર પડે છે. સામાજિક વિકાસ અટકી શકે છે. આથી, વૈજ્ઞાનિક દૃષ્ટિકોણ અને જાગૃતિ વધારવી જરૂરી છે. ચૂંટણી દરમિયાન ‘તંત્ર વિદ્યા’ અને ‘કાળા જાદુ’ જેવા દાવાઓ ભલે ચોંકાવનારા લાગે, પરંતુ મોટા ભાગે તે માન્યતાઓ અને અફવાઓ પર આધારિત હોય છે. જાગૃતિ, શિક્ષણ અને વૈજ્ઞાનિક વિચારસરણી દ્વારા જ આ પ્રકારની માન્યતાઓને દૂર કરી શકાય છે અને સ્વસ્થ લોકશાહી સુનિશ્ચિત કરી શકાય છે.
