El Nino Monsoon 2026: ભારતમાં ચોમાસાએ ફરી એકવાર મહત્વપૂર્ણ વળાંક લીધો છે. હવામાન નિષ્ણાતોના જણાવ્યા અનુસાર, પ્રશાંત મહાસાગરમાં સક્રિય બની રહેલા અલ નીનો (El Niño)ની અસર હવે વધુ સ્પષ્ટ રીતે જોવા મળી શકે છે. તેની સાથે જ ચોમાસાની મુખ્ય ટ્રફ (Monsoon Trough)ની સ્થિતિમાં પણ ફેરફાર થયો છે, જેના કારણે દેશના વિવિધ વિસ્તારોમાં વરસાદનું વિતરણ બદલાઈ રહ્યું છે. આગામી 7થી 10 દિવસ માત્ર જુલાઈના અંતિમ સપ્તાહ માટે જ નહીં પરંતુ સમગ્ર ઓગસ્ટ મહિનાના વરસાદનું ચિત્ર પણ નક્કી કરી શકે છે. હાલમાં ચોમાસાની ટ્રફ ઉત્તર ભારતના મેદાની વિસ્તારો તરફ ખસી ગઈ છે અને તે મધ્ય ભારતમાંથી પસાર થઈ રહી છે. આ બદલાવને કારણે ઉત્તર ભારતમાં પૂર્વીય ભેજવાળા પવનો સક્રિય બન્યા છે, જ્યારે મધ્ય ભારતમાં ભારે વરસાદની સ્થિતિ સર્જાઈ રહી છે. બીજી તરફ દક્ષિણ ભારતના અનેક વિસ્તારોમાં વરસાદ હજુ પણ નબળો રહેવાની સંભાવના વ્યક્ત કરવામાં આવી રહી છે. હવામાન વિભાગો અને વૈશ્વિક મોડેલ્સનું માનવું છે કે, અલ નીનોની અસર આગામી દિવસોમાં વધુ સ્પષ્ટ બની શકે છે.
અલ નીનો શું છે અને શા માટે વધતી જાય છે ચિંતા?
અલ નીનો એ પ્રશાંત મહાસાગરના મધ્ય અને પૂર્વીય ભાગના સમુદ્ર સપાટીના તાપમાનમાં અસામાન્ય વધારો થવાથી સર્જાતી હવામાનિક ઘટના છે. સામાન્ય રીતે અલ નીનો ભારતના ચોમાસાને નબળું બનાવે છે અને વરસાદના વિતરણમાં મોટો ફેરફાર લાવે છે. આ વર્ષે હવામાન વૈજ્ઞાનિકોનું કહેવું છે કે, અલ નીનો હવે વધુ અસરકારક તબક્કામાં પ્રવેશી રહ્યો છે. તેના કારણે ક્યાંક અતિભારે વરસાદ તો ક્યાંક લાંબા સમય સુધી વરસાદની અછત જેવી પરિસ્થિતિ સર્જાઈ શકે છે. આ અસંતુલન કૃષિ, જળસંચય અને સામાન્ય જનજીવન પર સીધી અસર કરી શકે છે.
ઉત્તર ભારતમાં મધ્યમ વરસાદની શક્યતા
ચોમાસાની ટ્રફ ઉત્તર તરફ ખસતા ઉત્તર પ્રદેશ, દિલ્હી, હરિયાણા, પંજાબ, ચંડીગઢ અને ઉત્તર રાજસ્થાનમાં ભેજવાળા પૂર્વીય પવનોનો પ્રભાવ વધ્યો છે.
આગામી દિવસોમાં આ વિસ્તારોમાં એકથી બે વરસાદી સિસ્ટમ સક્રિય થઈ શકે છે. ઘણા વિસ્તારોમાં 10થી 40 મિલીમીટર સુધીનો મધ્યમ વરસાદ નોંધાઈ શકે છે. જોકે વરસાદ સમગ્ર વિસ્તારમાં એકસરખો નહીં હોય અને આશરે 30થી 50 ટકા વિસ્તારોમાં જ વરસાદી ઝાપટાં જોવા મળી શકે છે. ખેડૂતો માટે આ સમયગાળો ખેતીના કેટલાક કામો માટે અનુકૂળ બની શકે છે, કારણ કે સતત ભારે વરસાદની શક્યતા હાલ ઓછી માનવામાં આવી રહી છે.
આ પણ વાંચો: રામ મંદિર ટ્રસ્ટમાં ચંપત રાયની જગ્યા કોણ લેશે? : ખાલી પડેલા ત્રણ પદ માટે આ નામોની ચર્ચા તેજ
મધ્ય અને પશ્ચિમ ભારતમાં ભારે વરસાદનું એલર્ટ
હાલ ઓડિશા, ઝારખંડ, છત્તીસગઢ અને મહારાષ્ટ્રમાં સક્રિય ચોમાસાને કારણે ભારે વરસાદ થઈ રહ્યો છે. હવામાન નિષ્ણાતોના અનુમાન મુજબ, આગામી દિવસોમાં આ ભારે વરસાદનો પટ્ટો મધ્ય પ્રદેશ, ગુજરાત અને દક્ષિણ રાજસ્થાન તરફ આગળ વધશે. આ વિસ્તારોમાં વ્યાપક ભારેથી અતિભારે વરસાદ નોંધાઈ શકે છે. જો સતત અનેક દિવસ સુધી વરસાદ ચાલુ રહેશે તો નીચાણવાળા વિસ્તારોમાં પાણી ભરાવા, નદી-નાળાઓમાં પૂર અને સ્થાનિક સ્તરે પૂર જેવી પરિસ્થિતિ સર્જાવાની શક્યતા પણ વ્યક્ત કરવામાં આવી છે.
દક્ષિણ ભારતમાં વરસાદ હજુ પણ નબળો
કેરળ, કર્ણાટક, તમિલનાડુ અને આંધ્ર પ્રદેશના અનેક વિસ્તારોમાં ચોમાસું હજુ નબળું રહ્યું છે. અલ નીનોની અસરને કારણે દક્ષિણ ભારતના દ્વીપકલ્પીય વિસ્તારોમાં વરસાદની અછત યથાવત રહેવાની શક્યતા છે. જેના કારણે કેટલાક વિસ્તારોમાં કૃષિ અને જળસંગ્રહ પર અસર પડી શકે છે.
યુરોપિયન હવામાન કેન્દ્રે શું અનુમાન આપ્યું?
યુરોપિયન સેન્ટર ફોર મીડિયમ-રેન્જ વેધર ફોરકાસ્ટ્સ (ECMWF)ના તાજેતરના અનુમાન મુજબ આગામી દિવસોમાં રાજસ્થાન, ઉત્તર ગુજરાત, ઓડિશા, છત્તીસગઢ, દક્ષિણ બંગાળ અને કેરળના કેટલાક વિસ્તારોમાં સારો વરસાદ થઈ શકે છે. બીજા સપ્તાહમાં ચોમાસાની ટ્રફ ફરી ઉત્તર તરફ ખસે તેવી શક્યતા વ્યક્ત કરવામાં આવી છે. જો આવું બનશે તો ઉત્તર પ્રદેશ, બિહાર, ઉત્તરાખંડ, નેપાળની સરહદ, આસામ, મેઘાલય અને સિક્કિમમાં ભારે વરસાદનો નવો તબક્કો શરૂ થઈ શકે છે. આ ઉપરાંત દિલ્હી, હરિયાણા, પંજાબ, હિમાચલ પ્રદેશ, પશ્ચિમ બંગાળ અને ઝારખંડમાં પણ વરસાદની પ્રવૃત્તિમાં વધારો થઈ શકે છે.
આ પણ વાંચો: અમેરિકામાં જનરિક દવાઓ પર લાગશે 200% ટેરિફ! : જાણો ટ્રમ્પના નિર્ણયથી ભારતને કેટલો ફટકો
ગુજરાત માટે શું છે આગાહી?
હાલના મોડેલ મુજબ આગામી દિવસોમાં ગુજરાતના અનેક વિસ્તારોમાં વરસાદની ગતિવિધિ તેજ બની શકે છે. ખાસ કરીને મધ્ય અને દક્ષિણ ગુજરાતમાં ભારે વરસાદની શક્યતા વ્યક્ત કરવામાં આવી રહી છે. જોકે લાંબા ગાળાના અનુમાનમાં પશ્ચિમ ભારત માટે હજુ પણ સાવચેતી રાખવાની સલાહ આપવામાં આવી છે. જો ચોમાસાની ટ્રફ આગામી સપ્તાહોમાં ઉત્તર તરફ પૂરતી મજબૂત નહીં બને તો ઓગસ્ટ દરમિયાન રાજ્યના કેટલાક વિસ્તારોમાં વરસાદની અછત પણ સર્જાઈ શકે છે.
આગામી 7થી 10 દિવસ કેમ છે સૌથી મહત્વપૂર્ણ?
હવામાન નિષ્ણાતોના જણાવ્યા મુજબ આગામી એક સપ્તાહથી દસ દિવસ દરમિયાન ચોમાસાની ટ્રફની સ્થિતિ જ નક્કી કરશે કે ઓગસ્ટમાં દેશભરમાં વરસાદ સામાન્ય રહેશે કે સરેરાશથી ઓછો રહેશે. જો ટ્રફ ફરી મજબૂત બનીને ઉત્તર તરફ આગળ વધશે તો પૂર્વ અને ઉત્તર-પૂર્વ ભારત સહિત અનેક રાજ્યોમાં સારો વરસાદ થઈ શકે છે. પરંતુ, જો અલ નીનોની અસર વધુ મજબૂત રહેશે તો દેશના પશ્ચિમ અને દક્ષિણ ભાગોમાં વરસાદની અછત વધી શકે છે. આ કારણે હવામાન વિભાગ, કૃષિ નિષ્ણાતો અને જળ સંચાલન સાથે જોડાયેલી એજન્સીઓ આગામી દિવસોની સ્થિતિ પર સતત નજર રાખી રહી છે. ખેડૂતો માટે પણ આગામી દિવસો અત્યંત મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવી રહ્યા છે, કારણ કે ચોમાસાની દિશા જ આગામી ખેતી સીઝન અને જળસંગ્રહની સ્થિતિ નક્કી કરશે.
