DRDO Manik Engine: ભારત રક્ષા ક્ષેત્રમાં આત્મનિર્ભર બનવા માટે સતત નવા માઇલસ્ટોન સર કરી રહ્યું છે. છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં દેશે માત્ર અદ્યતન હથિયારો અને મિસાઇલોના વિકાસમાં જ નહીં, પરંતુ તે માટે જરૂરી મહત્વની ટેક્નોલોજી પણ સ્વદેશમાં વિકસાવવાની દિશામાં ઝડપી પ્રગતિ કરી છે. હવે આ જ કડીમાં સંરક્ષણ સંશોધન અને વિકાસ સંસ્થા (DRDO) દ્વારા વિકસાવવામાં આવેલું સ્વદેશી 'માણિક' ટર્બોફેન એન્જિન (Manik STFE) ભારતની મિસાઇલ ક્ષમતાને નવી ઊંચાઈ પર લઈ જવા તૈયાર છે. આ એન્જિન માત્ર એક ટેક્નોલોજીકલ સિદ્ધિ નથી, પરંતુ ભારત માટે વ્યૂહાત્મક રીતે પણ અત્યંત મહત્વનું માનવામાં આવે છે. અત્યાર સુધી ભારતે કેટલીક લાંબા અંતરની ક્રૂઝ મિસાઇલોમાં વિદેશી એન્જિનનો ઉપયોગ કર્યો હતો, પરંતુ હવે 'માણિક'ના વિકાસ સાથે દેશ આ ક્ષેત્રમાં આત્મનિર્ભરતા તરફ મોટું પગલું ભરી રહ્યો છે. આ એન્જિન ભવિષ્યમાં ભારતીય સેના અને નૌકાદળની નવી પેઢીની લોંગ-રેન્જ ક્રૂઝ મિસાઇલોને શક્તિ આપશે.
શું છે 'માણિક' ટર્બોફેન એન્જિન?
'માણિક'નું મૂળ નામ સ્મોલ ટર્બોફેન એન્જિન (Small Turbo Fan Engine – STFE) છે, જ્યારે 'માણિક' તેનો કોડનેમ છે. DRDO હેઠળ કાર્યરત ગેસ ટર્બાઇન રિસર્ચ એસ્ટેબ્લિશમેન્ટ (GTRE) દ્વારા તેનું વિકાસ કરવામાં આવ્યું છે. આ એન્જિન કદમાં નાનું હોવા છતાં અત્યંત શક્તિશાળી છે. તેનું વજન અંદાજે 100થી 110 કિલોગ્રામ છે, જેના કારણે તેને વિવિધ પ્રકારની ક્રૂઝ મિસાઇલોમાં સરળતાથી સ્થાપિત કરી શકાય છે. સ્વદેશી ટેક્નોલોજીથી તૈયાર થયેલું આ એન્જિન ભારતને દુનિયાના એવા મર્યાદિત દેશોના સમૂહમાં સ્થાન અપાવે છે, જે પોતાની મિસાઇલો માટે ટર્બોફેન એન્જિન જાતે વિકસાવે છે.
વિદેશી એન્જિન પરની નિર્ભરતા થશે ઓછી
અત્યાર સુધી ભારતે કેટલીક લાંબા અંતરની ક્રૂઝ મિસાઇલોમાં રશિયન કંપનીઓના એન્જિનનો ઉપયોગ કર્યો હતો. જોકે 'માણિક' તૈયાર થતાં હવે આ નિર્ભરતા ધીમે-ધીમે ઘટશે. DRDOના આયોજન મુજબ ભારતીય સેના માટે વિકસાવવામાં આવી રહેલી Long Range Land Attack Cruise Missile (LRLACM) તેમજ ભારતીય નૌકાદળ માટે તૈયાર થઈ રહેલી Long Range Anti Ship Missile (LRAShM) બંનેમાં આ જ એન્જિનનો ઉપયોગ કરવામાં આવશે. આગામી થોડા વર્ષોમાં આ મિસાઇલો ભારતીય સશસ્ત્ર દળોમાં સામેલ થવાની શક્યતા છે, જેનાથી દેશની લાંબા અંતરની હુમલાની ક્ષમતામાં નોંધપાત્ર વધારો થશે.
આ પણ વાંચો: બદ્રીનાથ મંદિર દાન કેસમાં મોટો ટ્વિસ્ટ! : નિવૃત્તિના 15 દિવસમાં પૂર્વ ટેમ્પલ ઓફિસર ઝડપાતા ખળભળાટ મચ્યો
રડારથી બચીને હુમલો કરવાની ક્ષમતા
'માણિક' ટર્બોફેન એન્જિનની સૌથી મોટી ખાસિયત એ છે કે, તે લગભગ 4.5 કિલોન્યુટન (kN) જેટલો થ્રસ્ટ ઉત્પન્ન કરે છે. ટર્બોફેન એન્જિન સામાન્ય રીતે ઓછો અવાજ કરે છે અને તેમાંથી નીકળતી ગરમી પણ પ્રમાણમાં ઓછી હોય છે. આ કારણે આવા એન્જિનથી સજ્જ મિસાઇલો દુશ્મનના રડાર તેમજ એર ડિફેન્સ સિસ્ટમને ચકમો આપીને નીચી ઊંચાઈએ લાંબા અંતર સુધી ઉડી શકે છે. આ પ્રકારની ફ્લાઇટ પ્રોફાઇલને કારણે આવી મિસાઇલોને શોધવી અને રોકવી વધુ મુશ્કેલ બની જાય છે.
1,000 કિલોમીટરથી વધુ રેન્જ ધરાવતી મિસાઇલોને મળશે શક્તિ
DRDO દ્વારા વિકસાવવામાં આવેલા આ એન્જિનનું સફળ પરીક્ષણ થઈ ચૂક્યું છે. હવે તેના અંતિમ વિકાસ અને વિવિધ મિસાઇલ પ્લેટફોર્મ સાથે સંકલનનું કાર્ય ચાલી રહ્યું છે. માણિક એન્જિનનો ઉપયોગ 1,000 કિલોમીટરથી વધુ રેન્જ ધરાવતી ક્રૂઝ મિસાઇલોમાં થઈ શકે છે. આવી મિસાઇલોમાં અદ્યતન એવિયોનિક્સ, ચોકસાઈભરી નેવિગેશન સિસ્ટમ અને પૂર્વનિર્ધારિત માર્ગ (Waypoint Navigation) જેવી સુવિધાઓ હશે, જેના કારણે તે નિશાનને અત્યંત ચોકસાઈથી ભેદી શકશે. સાથે જ ભારતની સ્વદેશી નિર્ભય અને ભવિષ્યની ITCM જેવી ક્રૂઝ મિસાઇલોને પણ આ એન્જિનથી વધુ કાર્યક્ષમ બનાવવાની યોજના છે.
ભારતીય નૌકાદળ માટે પણ બનશે મોટી તાકાત
માત્ર થલસેના જ નહીં, પરંતુ ભારતીય નૌકાદળ માટે પણ 'માણિક' ખૂબ મહત્વપૂર્ણ સાબિત થઈ શકે છે. DRDO હાલ યુદ્ધજહાજોમાંથી લોન્ચ થઈ શકતી Long Range Anti-Ship Missile (LRAShM)ને ભારતીય નૌકાદળના આધુનિક ડિસ્ટ્રોયર અને ફ્રિગેટ્સ સાથે સંકલિત કરવાની પ્રક્રિયા પર કામ કરી રહ્યું છે. ઉપરાંત સબમરીનથી લોન્ચ થતી ક્રૂઝ મિસાઇલ (SLCM) માટે પણ આ ટેક્નોલોજી ઉપયોગી બની શકે છે.
ભવિષ્યના સ્ટેલ્થ ડ્રોન માટે પણ બનશે આધાર
માણિક એન્જિનનો વિકાસ માત્ર મિસાઇલો પૂરતો મર્યાદિત નથી. DRDO આગામી પેઢીના સ્ટેલ્થ ડ્રોન અને Unmanned Combat Aerial Vehicles (UCAVs) માટે વધુ શક્તિશાળી 10 kN ક્લાસ ટર્બોફેન એન્જિન વિકસાવી રહ્યું છે. આ પ્રકારના એન્જિનથી સજ્જ ડ્રોન લાંબા અંતર સુધી ભારે હથિયારો લઈ જઈ શકશે અને આધુનિક યુદ્ધમાં ભારતની ક્ષમતાને વધુ મજબૂત બનાવશે.
ભારત માટે કેમ મહત્વપૂર્ણ છે 'માણિક'?
સ્વદેશી ટર્બોફેન એન્જિનનું સફળ વિકાસ ભારતના સંરક્ષણ ક્ષેત્રમાં એક વ્યૂહાત્મક સિદ્ધિ માનવામાં આવે છે. તે માત્ર આયાત પરની નિર્ભરતા ઘટાડશે નહીં, પરંતુ મિસાઇલ અને માનવરહિત યુદ્ધ પ્રણાલીઓના વિકાસમાં પણ ભારતને વધુ આત્મનિર્ભર બનાવશે. રક્ષા નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે, 'માણિક' જેવી સ્વદેશી ટેક્નોલોજી ભવિષ્યમાં ભારતની લાંબા અંતરની પ્રહાર ક્ષમતા, નૌકાદળની સમુદ્રી સુરક્ષા અને આગામી પેઢીના ડ્રોન કાર્યક્રમોને નવી ગતિ આપશે. આગામી વર્ષોમાં જ્યારે આ એન્જિનથી સજ્જ મિસાઇલો અને અન્ય પ્લેટફોર્મ ભારતીય સશસ્ત્ર દળોમાં સામેલ થશે, ત્યારે દેશની સંરક્ષણ ક્ષમતામાં વધુ નોંધપાત્ર વધારો જોવા મળી શકે છે.
